ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଧର୍ମାଦୀନି ଚ ରୂପାଣି ଲୋକତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥହେତଵଃ। ତ୍ରିଗୁଣସ୍ତୁ ସ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସତ୍ତ୍ଵରାଜସତାମସଃ

ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଜଗତ ତତ୍ତ୍ୱର ଅର୍ଥର କାରଣ। ସେ ତିନୋଟି ଗୁଣ — ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ — ରେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।

ତ୍ରିଗୁଣାଦ୍ରଜସୋଦ୍ରିକ୍ତାଦହଙ୍କାରସ୍ତତୋଽଭଵତ୍। ମହତା ଚାଵୃତଃ ସର୍ଗୋ ଭୂତାଦିଵିକୃତସ୍ତୁ ସଃ

ତିନୋଟି ଗୁଣ ମଧ୍ୟରୁ ରଜସ୍ ଅଧିକ ହେଲେ, ଅହଂକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ବଡ଼ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ଆବୃତ ହୁଏ, ଏବଂ ଭୂତ ଆଦି ରୂପ ରୂପାନ୍ତର ଏହା ହେଉଛି।

ତସ୍ମାଚ୍ଚ ତମସୋଦ୍ରିକ୍ତାଦହଙ୍କାରାଦଜାଯତ। ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରସର୍ଗସ୍ତୁ ଭୂତାଦିସ୍ତାମସସ୍ତୁ ସଃ

ଏହିପରି, ତମସ୍ ଅଧିକ ହେଲେ ଅହଂକାର ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଭୂତ ତନ୍ମାତ୍ର ଓ ଭୂତ ଆଦି ରୂପ ରୂପାନ୍ତର ଏହା ତମସ୍ ର ହେଉଛି।

thumb|ମହାଭୂତାଃ ଆକାଶଂ ଶୁଷିରଂ ତସ୍ମାଦୁଦ୍ରିକ୍ତଂ ଶବ୍ଦଲକ୍ଷଣମ୍। ଆକାଶଂ ଶବ୍ଦମାତ୍ରନ୍ତୁ ଭୂତାଦିଶ୍ଚାଵୃଣୋତ୍ ପୁନଃ

ତାହାରୁ ଆକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଖାଲି ଏବଂ ଶବ୍ଦ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା। ଆକାଶ କେବଳ ଶବ୍ଦ ହେଉଛି, ଏବଂ ପୁଣି ଭୂତ ଆଦି ରୂପ ରୂପାନ୍ତର ଏହାକୁ ଆବୃତ କଲା।

ଶବ୍ଦମାତ୍ରନ୍ତଦାକାଶଂ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରଂ ସସର୍ଜ ହ। ଭୂତାଦିସ୍ତୁ ଵିକୁର୍ଵାଣଃ ଶବ୍ଦମାତ୍ରଂ ସସର୍ଜ୍ଜ ହ

ସେ ଶବ୍ଦକୁ ଆକାଶ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଏବଂ ସ୍ପର୍ଶକୁ ତାହାର ସାର ଭାବେ ଦେଲେ। ଭୂତ ଆଦି ରୂପ ରୂପାନ୍ତର ହୋଇ, କେବଳ ଶବ୍ଦକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲା।

ବଲଵାନ୍ ଜାଯତେ ଵାଯୁଃ ସ ଵୈ ସ୍ପର୍ଶଗୁଣୋ ମତଃ। ଆକାଶଂ ଶବ୍ଦମାତ୍ରନ୍ତୁ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରଂ ସମାଵୃଣୋତ୍

ତାହାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯାହା ସ୍ପର୍ଶ ଗୁଣ ଥିବା ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଆକାଶ କେବଳ ଶବ୍ଦ, ଏବଂ ସ୍ପର୍ଶ ଏହାକୁ ଆବୃତ କଲା।

ରସମାତ୍ରାସ୍ତୁ ତା ହ୍ଯାପୋ ରୂପମାତ୍ରାଭିରାଵୃଣୋତ୍। ଆପୋ ରସାନ୍ ଵିକୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯୋ ଗନ୍ଧମାତ୍ରଂ ସସର୍ଜ୍ଜିରେ

ପାଣି କେବଳ ରସ ହେଉଛି, ଏବଂ ସେ ରୂପକୁ ଆବୃତ କଲେ। ପାଣି ରସକୁ ରୂପାନ୍ତର କରି, କେବଳ ଗନ୍ଧକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ସଙ୍ଘାତୋ ଜାଯତେ ତସ୍ମାତ୍ତସ୍ଯ ଗନ୍ଧୋ ଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ। ରସମାତ୍ରନ୍ତୁ ତତ୍ତୋଯଂ ଗନ୍ଧମାତ୍ରଂ ସମାଵୃଣୋତ୍

ତାହାରୁ ସଂଘାତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ତାହାର ଗୁଣ ଗନ୍ଧ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ରସରୁ ପାଣି ହୁଏ, ଏବଂ ଗନ୍ଧ ଏହାକୁ ଆବୃତ କରେ।

ତସ୍ମିଂସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ତନ୍ମାତ୍ରା ତେନ ତନ୍ମାତ୍ରତା ସ୍ମୃତା। ଅଵିଶେଷଵାଚକତ୍ଵାଦଵିଶେଷାସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଅଶାନ୍ତଘୋରମୂଢତ୍ଵାଦଵିଶେଷାସ୍ତତଃ ପୁନଃ

ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ତନ୍ମାତ୍ର ଅଛି, ଏହି କାରଣରୁ ତନ୍ମାତ୍ରତା ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ସେମାନେ ଭିନ୍ନତା ନ ଦେଖାଇଥିବାରୁ, ସେମାନେ ଅଭିନ୍ନ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ଅଶାନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ଓ ମୂଢ଼ ଭାବ ଥିବାରୁ, ସେମାନେ ପୁଣି ଅଭିନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରସର୍ଗୋଽଯଂ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତୁ ପରସ୍ପରାତ୍। ଵୈକାରିକାଦହଙ୍କାରାତ୍ସତ୍ଵୋଦ୍ରିକ୍ତାତ୍ତୁ ସାତ୍ଵିକାତ୍। ଵୈକାରିକଃ ସ ସର୍ଗସ୍ତୁ ଯୁଗପତ୍ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ

ଏହି ଭୂତ ତନ୍ମାତ୍ର ସୃଷ୍ଟି ପରସ୍ପରରୁ ହୁଏ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ। ବିକାରୀ ଅହଂକାରରୁ, ସତ୍ତ୍ୱ ଅଧିକ ହେଲେ, ବିକାରୀ ସୃଷ୍ଟି ଏକାସାଥି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପଞ୍ଚୈଵ ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯପି। ସାଧକାନୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ସ୍ଯୁର୍ଦ୍ଦେଵା ଵୈକାରିକା ଦଶ। ଏକାଦଶଂ ମନସ୍ତତ୍ର ଦେଵା ଵୈକାରିକାଃ ସ୍ମୃତା

ପାଞ୍ଚଟି ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପାଞ୍ଚଟି କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଛି। ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ସାଧନ ହେଉଛି, ଦଶଟି ବିକାରୀ ଦେବତା ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ଏକାଦଶ ହେଉଛି ମନ, ଏବଂ ବିକାରୀ ଦେବତାମାନେ ଏହିପରି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତ୍ଵକ୍ ଚକ୍ଷୁଷୀ ଜିହ୍ଵା ନାସିକା ଚୈଵ ପଞ୍ଚମୀ। ଶବ୍ଦାଦୀନାମଵାପ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତାନି ଵକ୍ଷ୍ଯତେ

କାନ, ଚମ୍ମ, ଆଖି, ଜିହ୍ବା ଏବଂ ପଞ୍ଚମ — ନାକ; ଏହି ସବୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଥାଏ, ଯାହା ଧ୍ୱନି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁଭୂତିକୁ ଧରିବା ପାଇଁ।

ପାଦୌ ପାଯୁରୁପସ୍ଥଞ୍ଚ ହସ୍ତୌ ଵାଗ୍ଦଶମୀ ଭଵେତ୍। ଗତିର୍ଵିସର୍ଗୋ ହ୍ଯାନନ୍ଦଃ ଶିଲ୍ପଂ ଵାସ୍ଯଞ୍ଚ କର୍ମ ଚ

ପାଁ, ପିଟ, ଲିଙ୍ଗ, ହାତ ଏବଂ କଥା — ଏହି ଦଶଟି ଅଙ୍ଗ; ଚଳାଚଳ, ତ୍ୟାଗ, ସୁଖ, କଳା, ଭୋଗ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଏମାନଙ୍କର କାମ।

ଆକାଶଂ ଶବ୍ଦମାତ୍ରଞ୍ଚ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରଂ ସମାଵିଶେତ୍। ଦ୍ଵିଗୁଣସ୍ତୁ ତତୋ ଵାଯୁଃ ଶବ୍ଦ ସ୍ପର୍ଶାତ୍ମକୋଽଭଵତ୍

ଆକାଶରେ କେବଳ ଧ୍ୱନି ଥାଏ; ଏହା ସ୍ପର୍ଶ ମିଶିଲେ, ବାୟୁ ହୁଏ, ଯାହାରେ ଧ୍ୱନି ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଦୁଇଟି ଗୁଣ ରହିଥାଏ।

ରୂପନ୍ତଥୈଵ ଵିଶତଃ ଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶଗୁଣାଵୁଭୌ। ତ୍ରିଗୁଣସ୍ତୁ ତତଶ୍ଚାଗ୍ନିଃ ସ ଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶରୂପଵାନ୍

ଏହିପରି ରୂପ ମିଶିଲେ, ଧ୍ୱନି ଓ ସ୍ପର୍ଶ ରହିଥାଏ; ତାପରେ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଧ୍ୱନି, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରୂପ — ଏଇ ତିନିଟି ଗୁଣ ଧାରଣ କରେ।

ସଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶରୂପଞ୍ଚ ରସମାତ୍ରଂ ସମାଵିଶତ୍। ତସ୍ମାଚ୍ଚତୁର୍ଗୁଣା ହ୍ଯାପୋ ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତା ରସାତ୍ମିକାଃ

ଧ୍ୱନି, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରୂପ ସହିତ ରସ ଯୋଗ ହେଲା; ଏହିପରି ଜଳରେ ଚାରିଟି ଗୁଣ ଥାଏ, ଏହା ରସରେ ପ୍ରଧାନ।

ସଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶରୂପେଷୁ ଗନ୍ଧସ୍ତେଷୁ ସମାଵିଶତ୍। ସଂଯୁକ୍ତା ଗନ୍ଧମାତ୍ରେଣ ଆଚିନ୍ଵନ୍ତି ମହୀମିମାମ୍। ତସ୍ମାତ୍ପଞ୍ଚଗୁଣା ଭୂମିଃ ସ୍ଥୂଲଭୂତେଷୁ ଦୃଶ୍ଯତେ

ଧ୍ୱନି, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରୂପ ସହିତ ଗନ୍ଧ ଯୋଗ ହେଲା; ଏହି ଗନ୍ଧ ମିଶି ଏହି ପୃଥିବୀ ତିଆରି ହେଲା; ତେଣୁ ସ୍ଥୂଳ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ପାଞ୍ଚଟି ଗୁଣ ଧାରଣ କରେ।

ଶାନ୍ତା ଘୋରାଶ୍ଚ ମୂଢାଶ୍ଚ ଵିଶେଷାସ୍ତେନ ତେ ସ୍ମୃତାଃ। ପରସ୍ପରାନୁପ୍ରଵେଶାଦ୍ଧାରଯନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍

ଶାନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ଓ ମୂଢ଼ — ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଭିନ୍ନତା ଅଛି, ଏହିପରି ସେମାନେ ଚିହ୍ନଟ; ପରସ୍ପର ମିଶିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଏକାଉଁଠି ରହନ୍ତି।

ଭୂମେରନ୍ତସ୍ତିଵଦଂ ସର୍ଵଂ ଲୋକାଲୋକଘନାଵୃତମ୍। ଵିଶେଷା ଇନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାହ୍ଯା ନିଯତତ୍ଵାଚ୍ଚ ତେ ସ୍ମୃତାଃ

ପୃଥିବୀ ଭିତରେ ସବୁ କିଛି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଲୋକ ଓ ଅଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ; ଏହି ଭିନ୍ନତା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ ହୁଏ, ଏବଂ ସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନାଯାଏ।

ଗୁଣଂ ପୂର୍ଵସ୍ଯ ପୂର୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତ୍ଯୁତ୍ତରୋତ୍ତରମ୍। ତେଷାଂ ଯାଵଚ୍ଚ ଯଦ୍ଯଚ୍ଚ ତତ୍ତତ୍ତାଵଦ୍ଗୁଣଂ ସ୍ମୃତମ୍

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଆଗର ଗୁଣ ନେଇଥାଏ; ଯେଉଁ ଗୁଣ ଯାହାର ଅଛି, ସେଇ ତାହାର ଗୁଣ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

ଉପଲଭ୍ଯ ଶୁଚେର୍ଗନ୍ଧଂ କେଚିଦ୍ଵାଯୋରନୈପୁଣାତ୍। ପୃଥିଵ୍ଯାମେଵ ତଦ୍ଵିଦ୍ଯାଦେଷାଂ ଵାଯୋଶ୍ଚ ସଂଶ୍ରଯାତ୍

କେତେକେ ବାୟୁର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧତାରେ ମଧ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଏହା ପୃଥିବୀର ଗୁଣ, ବାୟୁ ସହିତ ଯୋଗ ଥିବାରୁ।

ଏତେ ସପ୍ତ ମହାଵୀର୍ଯା ନାନାଭୂତାଃ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍। ନାଶକ୍ନୁଵନ୍ ପ୍ରଜାଃ ସ୍ରଷ୍ଟୁମସମାଗମ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ। ତେ ସମେତ୍ଯ ମହାତ୍ମାନୋ ହ୍ଯଯୋନ୍ଯସ୍ଯୈଵ ସଂଶ୍ରଯାତ୍

ଏହି ସାତଟି ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂତ; ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକାଠି ନହେଲେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ; ସେମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଯୋଗ ଦେଇ—

ପୁରୁଷାଧିଷ୍ଠିତତ୍ଵାଚ୍ଚ ଅଵ୍ଯକ୍ତାନୁଗ୍ରହେଣ ଚ। ମହଦାଦ୍ଯା ଵିଶେଷାନ୍ତା ଅଣ୍ଡମୁତ୍ପାଦଯନ୍ତି ତେ

ପୁରୁଷଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତଙ୍କ ଦୟା ଦ୍ୱାରା, ମହତ୍ ଆଦି ଯାଁଠୁ ଭିନ୍ନ ଭୂତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେମାନେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି।

ଏକକାଲଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଜଲବୁଦ୍‌ବୁଦଵଚ୍ଚ ତତ୍। ଵିଶେଷେଭ୍ଯୋଽଣ୍ଡମଭଵଦ୍ ବୃହତ୍ତଦୁଦକଂ ଚ ଯତ୍। ତତ୍ତସ୍ମିନ୍ କାର୍ଯକରଣଂ ସଂସିଦ୍ଧଂ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତଦା

ଏହା ସମସ୍ତେ ଏକ ସମୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଜଳର ବୁଦ୍ବୁଦ ପରି; ଭିନ୍ନ ଭୂତମାନଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ବଡ଼ ଓ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏହା ଭିତରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କାରଣ ବ୍ରହ୍ମା ପାଇଁ ସିଦ୍ଧ ହେଲା।

ପ୍ରାକୃତେଽଣ୍ଡେ ଵିବୁଦ୍ଧେ ସନ୍ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞୋ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞିତଃ। ସ ଵୈ ଶରୀରୀ ପ୍ରଥମଃ ସ ଵୈ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ

ପ୍ରାକୃତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଜାଗ୍ରତ ହେଲାବେଳେ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲାଯାଏ, ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ସେ ଦେହୀ, ପ୍ରଥମ, ଏବଂ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଆଦିକର୍ତ୍ତା ଚ ଭୂତାନାଂ ବ୍ରହ୍ମାଽଗ୍ରେ ସମଵର୍ତ୍ତତ। ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଃ ସୋଽଗ୍ରୋଽସ୍ମିନ୍ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ। ସର୍ଗେ ଚ ପ୍ରତି ସର୍ଗେ ଚ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞୋ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞିତଃ

ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ଆରମ୍ଭରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ପ୍ରଥମେ ଚାରିମୁହଁ ଧାରଣ କରି ଦେଖାଦେଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟରେ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲାଯାଏ।

କରଣୈଃ ସହ ସୃଜ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରତ୍ଯାହାରେ ତ୍ଯଜନ୍ତି ଚ। ଭଜନ୍ତେ ଚ ପୁନର୍ଦେହାନସମାହାରସନ୍ଧିଷୁ

ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ପ୍ରଳୟବେଳେ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି; ପୁଣି କାରଣ ଯୋଗ ହେଲେ ନୂତନ ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ହିରଣ୍ମଯସ୍ତୁ ଯୋ ମେରୁସ୍ତସ୍ଯୋଲ୍ବଂ ତନ୍ମହାତ୍ମନଃ। ଗର୍ଭୋଦକଂ ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ଜରାଦ୍ଯସ୍ଥୀନି ପର୍ଵତାଃ

ହିରଣ୍ମୟ ମେରୁ ପର୍ବତ — ଏହାର ଆବରଣ ମହାଆତ୍ମାଙ୍କ; ସମୁଦ୍ର ଏହାର ଗର୍ଭଜଳ, ପର୍ବତମାନେ ଜରା ଆଦି ହୋଇ ଏହାର ଅସ୍ଥି।

ତସ୍ମିନ୍ନଣ୍ଡେ ତ୍ଵିମେ ଲୋକା ଅନ୍ତର୍ଭୂତାସ୍ତୁ ସପ୍ତ ଵୈ। ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ଚ ପୃଥ୍ଵୀଯଂ ସମୁଦ୍ରୈଃ ସହ ସପ୍ତଭିଃ

ସେଇ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସପ୍ତ ଲୋକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ; ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ ପୃଥିବୀ ଓ ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଏହାରେ ଅଛି।