ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସାକ୍ଷାତ୍ ସର୍ଵଂ ଵିଜାନାତି ମହାତ୍ମା ତେନ ଚେଶ୍ଵରଃ। ତସ୍ମାଜ୍ଜାତା ଗ୍ରହାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଜ୍ଞା ତେନ ସ ଉଚ୍ଯତେ

ମହାତ୍ମା ସକଳକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଜାଣିପାରନ୍ତି, ଏହିକାରଣେ ତାଙ୍କୁ 'ଈଶ୍ୱର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହିକୁ 'ପ୍ରଜ୍ଞା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଜ୍ଞାନାଦୀନି ଚ ରୂପାଣି କ୍ରତୁକର୍ମଫଲାନି ଚ। ଚିନୋତି ଯସ୍ମାଦ୍ଭୋଗାର୍ଥାନ୍ତେନାସୌ ଚିତିରୁଚ୍ଯତେ

ଏହା ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପ, କ୍ରିୟା ଓ ତାହାର ଫଳକୁ ଏକତ୍ର କରେ, ଏବଂ ଭୋଗ ପାଇଁ ସଂଗ୍ରହ କରେ; ତେଣୁ ଏହିକୁ 'ଚେତନା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଵର୍ତ୍ତମାନାନ୍ଯତୀତାନି ତଥା ଚାନାଗତାନ୍ଯପି। ସ୍ମରତେ ସର୍ଵକାର୍ଯାଣି ତେନାସୌ ସ୍ମୃତିରୁଚ୍ଯତେ

ଏହା ବର୍ତ୍ତମାନ, ଅତୀତ ଓ ଆଗାମୀ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରେ; ତେଣୁ ଏହିକୁ 'ସ୍ମୃତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

କୃତ୍ସ୍ନଂ ଚ ଵିନ୍ଦତେ ଜ୍ଞାନଂ ତସ୍ମାନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯମୁଚ୍ଯତେ। ତସ୍ମାଦ୍ଵିଦେର୍ଵିଦେଶ୍ଚୈଵ ସଂଵିଦିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ

ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ପାଇଥାଏ, ଏହି କାରଣରୁ ଏହାକୁ ମହତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି, 'ବିଦ' ଓ 'ବିଦେ' ଦୁହିଁକୁ 'ସଂବିଦ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଵିଦ୍ଯତେ ସ ଚ ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ ସର୍ଵଂ ତସ୍ମିଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯତେ। ତସ୍ମାତ୍ସଂଵିଦିତି ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମହାନ୍ଵୈ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତରୈଃ

ସେ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ତାଙ୍କରେ ଅଛି। ଏହି କାରଣରୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ 'ସଂବିଦ' ବଡ଼ ବୋଲି କୁହନ୍ତି।

ଜ୍ଞାନାତ୍ତୁ ଜ୍ଞାନମିତ୍ଯାହ ଭଗଵାନ୍ ଜ୍ଞାନସନ୍ନିଧିଃ। ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାନାଂ ଵିପୁରୀଭାଵାଦ୍ଵିପୁରଂ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ

ଜ୍ଞାନରୁ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହିପରି ଜ୍ଞାନର ଆଶ୍ରୟ ଭଗବାନ କହିଛନ୍ତି। ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ବିପରୀତତା ଦ୍ୱାରା, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଏହାକୁ 'ବିପୁର' ବୋଲି କୁହନ୍ତି।

ସର୍ଵେଶତ୍ଵାଚ୍ଚ ଲୋକାନାମଵଶ୍ଯଂ ଚ ତଥେଶ୍ଵରଃ। ବୃହତ୍ଵାଚ୍ଚ ସ୍ମୃତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଭୂତତ୍ଵାଦ୍ଭଵ ଉଚ୍ଯତେ

ସମସ୍ତ ଜଗତର ଈଶ୍ୱର ଓ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶାସକ ଥିବାରୁ, ଏବଂ ବଡ଼ ହେବାରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ବ୍ରହ୍ମା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ଭବ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

କ୍ଷେତ୍ରକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଵିଜ୍ଞାନାଦେକତ୍ଵାଚ୍ଚ ସ କଃ ସ୍ମୃତଃ। ଯସ୍ମାତ୍ ପୁର୍ଯନୁଶେତେ ଚ ତସ୍ମାତ୍ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ। ନୋତ୍ପାଦିତତ୍ଵାତ୍ ପୂର୍ଵତ୍ଵାତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂରିତି ଚୋଚ୍ଯତେ

କ୍ଷେତ୍ର ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞର ଏକତ୍ୱ ଥିବାରୁ, ସେ 'କ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ସେ ନଗରରେ ବସିଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ପୁରୁଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନଥିବା ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ସ୍ୱୟଂଭୂ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପର୍ଯାଯଵାଚକୈଃ ଶବ୍ଦୈସ୍ତତ୍ତ୍ଵମାଦ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍। ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତଂ ତତ୍ତ୍ଵଭାଵଜ୍ଞୈରେଵଂ ସଦ୍ଭାଵଚିନ୍ତକୈଃ

ସମାନ ଅର୍ଥ ଥିବା ଶବ୍ଦମାନେ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଅପୂର୍ବ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ତତ୍ତ୍ୱର ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ସତ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଲୋକେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି।

ମହାନ୍ ସୃଷ୍ଟିଂ ଵିକୁରୁତେ ଚୋଦ୍ଯମାନଃ ସିସୃକ୍ଷଯା। ସଙ୍କଲ୍ପୋଽଧ୍ଯଵସାଯଶ୍ଚ ତସ୍ଯ ଵୃତ୍ତିଦ୍ଵଯଂ ସ୍ମୃତମ୍

ବଡ଼ ଜଣେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାନ୍ତି, ସୃଷ୍ଟି ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ। ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି କାର୍ଯ୍ୟ — ଇଚ୍ଛା ଓ ନିଶ୍ଚୟ — ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

ଧର୍ମାଦୀନି ଚ ରୂପାଣି ଲୋକତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥହେତଵଃ। ତ୍ରିଗୁଣସ୍ତୁ ସ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସତ୍ତ୍ଵରାଜସତାମସଃ

ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଜଗତ ତତ୍ତ୍ୱର ଅର୍ଥର କାରଣ। ସେ ତିନୋଟି ଗୁଣ — ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ — ରେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।

ତ୍ରିଗୁଣାଦ୍ରଜସୋଦ୍ରିକ୍ତାଦହଙ୍କାରସ୍ତତୋଽଭଵତ୍। ମହତା ଚାଵୃତଃ ସର୍ଗୋ ଭୂତାଦିଵିକୃତସ୍ତୁ ସଃ

ତିନୋଟି ଗୁଣ ମଧ୍ୟରୁ ରଜସ୍ ଅଧିକ ହେଲେ, ଅହଂକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ବଡ଼ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ଆବୃତ ହୁଏ, ଏବଂ ଭୂତ ଆଦି ରୂପ ରୂପାନ୍ତର ଏହା ହେଉଛି।

ତସ୍ମାଚ୍ଚ ତମସୋଦ୍ରିକ୍ତାଦହଙ୍କାରାଦଜାଯତ। ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରସର୍ଗସ୍ତୁ ଭୂତାଦିସ୍ତାମସସ୍ତୁ ସଃ

ଏହିପରି, ତମସ୍ ଅଧିକ ହେଲେ ଅହଂକାର ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଭୂତ ତନ୍ମାତ୍ର ଓ ଭୂତ ଆଦି ରୂପ ରୂପାନ୍ତର ଏହା ତମସ୍ ର ହେଉଛି।

thumb|ମହାଭୂତାଃ ଆକାଶଂ ଶୁଷିରଂ ତସ୍ମାଦୁଦ୍ରିକ୍ତଂ ଶବ୍ଦଲକ୍ଷଣମ୍। ଆକାଶଂ ଶବ୍ଦମାତ୍ରନ୍ତୁ ଭୂତାଦିଶ୍ଚାଵୃଣୋତ୍ ପୁନଃ

ତାହାରୁ ଆକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଖାଲି ଏବଂ ଶବ୍ଦ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା। ଆକାଶ କେବଳ ଶବ୍ଦ ହେଉଛି, ଏବଂ ପୁଣି ଭୂତ ଆଦି ରୂପ ରୂପାନ୍ତର ଏହାକୁ ଆବୃତ କଲା।

ଶବ୍ଦମାତ୍ରନ୍ତଦାକାଶଂ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରଂ ସସର୍ଜ ହ। ଭୂତାଦିସ୍ତୁ ଵିକୁର୍ଵାଣଃ ଶବ୍ଦମାତ୍ରଂ ସସର୍ଜ୍ଜ ହ

ସେ ଶବ୍ଦକୁ ଆକାଶ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଏବଂ ସ୍ପର୍ଶକୁ ତାହାର ସାର ଭାବେ ଦେଲେ। ଭୂତ ଆଦି ରୂପ ରୂପାନ୍ତର ହୋଇ, କେବଳ ଶବ୍ଦକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲା।

ବଲଵାନ୍ ଜାଯତେ ଵାଯୁଃ ସ ଵୈ ସ୍ପର୍ଶଗୁଣୋ ମତଃ। ଆକାଶଂ ଶବ୍ଦମାତ୍ରନ୍ତୁ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରଂ ସମାଵୃଣୋତ୍

ତାହାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯାହା ସ୍ପର୍ଶ ଗୁଣ ଥିବା ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଆକାଶ କେବଳ ଶବ୍ଦ, ଏବଂ ସ୍ପର୍ଶ ଏହାକୁ ଆବୃତ କଲା।

ରସମାତ୍ରାସ୍ତୁ ତା ହ୍ଯାପୋ ରୂପମାତ୍ରାଭିରାଵୃଣୋତ୍। ଆପୋ ରସାନ୍ ଵିକୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯୋ ଗନ୍ଧମାତ୍ରଂ ସସର୍ଜ୍ଜିରେ

ପାଣି କେବଳ ରସ ହେଉଛି, ଏବଂ ସେ ରୂପକୁ ଆବୃତ କଲେ। ପାଣି ରସକୁ ରୂପାନ୍ତର କରି, କେବଳ ଗନ୍ଧକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ସଙ୍ଘାତୋ ଜାଯତେ ତସ୍ମାତ୍ତସ୍ଯ ଗନ୍ଧୋ ଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ। ରସମାତ୍ରନ୍ତୁ ତତ୍ତୋଯଂ ଗନ୍ଧମାତ୍ରଂ ସମାଵୃଣୋତ୍

ତାହାରୁ ସଂଘାତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ତାହାର ଗୁଣ ଗନ୍ଧ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ରସରୁ ପାଣି ହୁଏ, ଏବଂ ଗନ୍ଧ ଏହାକୁ ଆବୃତ କରେ।

ତସ୍ମିଂସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ତନ୍ମାତ୍ରା ତେନ ତନ୍ମାତ୍ରତା ସ୍ମୃତା। ଅଵିଶେଷଵାଚକତ୍ଵାଦଵିଶେଷାସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଅଶାନ୍ତଘୋରମୂଢତ୍ଵାଦଵିଶେଷାସ୍ତତଃ ପୁନଃ

ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ତନ୍ମାତ୍ର ଅଛି, ଏହି କାରଣରୁ ତନ୍ମାତ୍ରତା ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ସେମାନେ ଭିନ୍ନତା ନ ଦେଖାଇଥିବାରୁ, ସେମାନେ ଅଭିନ୍ନ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ଅଶାନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ଓ ମୂଢ଼ ଭାବ ଥିବାରୁ, ସେମାନେ ପୁଣି ଅଭିନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରସର୍ଗୋଽଯଂ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତୁ ପରସ୍ପରାତ୍। ଵୈକାରିକାଦହଙ୍କାରାତ୍ସତ୍ଵୋଦ୍ରିକ୍ତାତ୍ତୁ ସାତ୍ଵିକାତ୍। ଵୈକାରିକଃ ସ ସର୍ଗସ୍ତୁ ଯୁଗପତ୍ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ

ଏହି ଭୂତ ତନ୍ମାତ୍ର ସୃଷ୍ଟି ପରସ୍ପରରୁ ହୁଏ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ। ବିକାରୀ ଅହଂକାରରୁ, ସତ୍ତ୍ୱ ଅଧିକ ହେଲେ, ବିକାରୀ ସୃଷ୍ଟି ଏକାସାଥି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପଞ୍ଚୈଵ ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯପି। ସାଧକାନୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ସ୍ଯୁର୍ଦ୍ଦେଵା ଵୈକାରିକା ଦଶ। ଏକାଦଶଂ ମନସ୍ତତ୍ର ଦେଵା ଵୈକାରିକାଃ ସ୍ମୃତା

ପାଞ୍ଚଟି ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପାଞ୍ଚଟି କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଛି। ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ସାଧନ ହେଉଛି, ଦଶଟି ବିକାରୀ ଦେବତା ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ଏକାଦଶ ହେଉଛି ମନ, ଏବଂ ବିକାରୀ ଦେବତାମାନେ ଏହିପରି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତ୍ଵକ୍ ଚକ୍ଷୁଷୀ ଜିହ୍ଵା ନାସିକା ଚୈଵ ପଞ୍ଚମୀ। ଶବ୍ଦାଦୀନାମଵାପ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତାନି ଵକ୍ଷ୍ଯତେ

କାନ, ଚମ୍ମ, ଆଖି, ଜିହ୍ବା ଏବଂ ପଞ୍ଚମ — ନାକ; ଏହି ସବୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଥାଏ, ଯାହା ଧ୍ୱନି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁଭୂତିକୁ ଧରିବା ପାଇଁ।

ପାଦୌ ପାଯୁରୁପସ୍ଥଞ୍ଚ ହସ୍ତୌ ଵାଗ୍ଦଶମୀ ଭଵେତ୍। ଗତିର୍ଵିସର୍ଗୋ ହ୍ଯାନନ୍ଦଃ ଶିଲ୍ପଂ ଵାସ୍ଯଞ୍ଚ କର୍ମ ଚ

ପାଁ, ପିଟ, ଲିଙ୍ଗ, ହାତ ଏବଂ କଥା — ଏହି ଦଶଟି ଅଙ୍ଗ; ଚଳାଚଳ, ତ୍ୟାଗ, ସୁଖ, କଳା, ଭୋଗ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଏମାନଙ୍କର କାମ।

ଆକାଶଂ ଶବ୍ଦମାତ୍ରଞ୍ଚ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରଂ ସମାଵିଶେତ୍। ଦ୍ଵିଗୁଣସ୍ତୁ ତତୋ ଵାଯୁଃ ଶବ୍ଦ ସ୍ପର୍ଶାତ୍ମକୋଽଭଵତ୍

ଆକାଶରେ କେବଳ ଧ୍ୱନି ଥାଏ; ଏହା ସ୍ପର୍ଶ ମିଶିଲେ, ବାୟୁ ହୁଏ, ଯାହାରେ ଧ୍ୱନି ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଦୁଇଟି ଗୁଣ ରହିଥାଏ।

ରୂପନ୍ତଥୈଵ ଵିଶତଃ ଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶଗୁଣାଵୁଭୌ। ତ୍ରିଗୁଣସ୍ତୁ ତତଶ୍ଚାଗ୍ନିଃ ସ ଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶରୂପଵାନ୍

ଏହିପରି ରୂପ ମିଶିଲେ, ଧ୍ୱନି ଓ ସ୍ପର୍ଶ ରହିଥାଏ; ତାପରେ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଧ୍ୱନି, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରୂପ — ଏଇ ତିନିଟି ଗୁଣ ଧାରଣ କରେ।

ସଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶରୂପଞ୍ଚ ରସମାତ୍ରଂ ସମାଵିଶତ୍। ତସ୍ମାଚ୍ଚତୁର୍ଗୁଣା ହ୍ଯାପୋ ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତା ରସାତ୍ମିକାଃ

ଧ୍ୱନି, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରୂପ ସହିତ ରସ ଯୋଗ ହେଲା; ଏହିପରି ଜଳରେ ଚାରିଟି ଗୁଣ ଥାଏ, ଏହା ରସରେ ପ୍ରଧାନ।

ସଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶରୂପେଷୁ ଗନ୍ଧସ୍ତେଷୁ ସମାଵିଶତ୍। ସଂଯୁକ୍ତା ଗନ୍ଧମାତ୍ରେଣ ଆଚିନ୍ଵନ୍ତି ମହୀମିମାମ୍। ତସ୍ମାତ୍ପଞ୍ଚଗୁଣା ଭୂମିଃ ସ୍ଥୂଲଭୂତେଷୁ ଦୃଶ୍ଯତେ

ଧ୍ୱନି, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରୂପ ସହିତ ଗନ୍ଧ ଯୋଗ ହେଲା; ଏହି ଗନ୍ଧ ମିଶି ଏହି ପୃଥିବୀ ତିଆରି ହେଲା; ତେଣୁ ସ୍ଥୂଳ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ପାଞ୍ଚଟି ଗୁଣ ଧାରଣ କରେ।

ଶାନ୍ତା ଘୋରାଶ୍ଚ ମୂଢାଶ୍ଚ ଵିଶେଷାସ୍ତେନ ତେ ସ୍ମୃତାଃ। ପରସ୍ପରାନୁପ୍ରଵେଶାଦ୍ଧାରଯନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍

ଶାନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ଓ ମୂଢ଼ — ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଭିନ୍ନତା ଅଛି, ଏହିପରି ସେମାନେ ଚିହ୍ନଟ; ପରସ୍ପର ମିଶିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଏକାଉଁଠି ରହନ୍ତି।

ଭୂମେରନ୍ତସ୍ତିଵଦଂ ସର୍ଵଂ ଲୋକାଲୋକଘନାଵୃତମ୍। ଵିଶେଷା ଇନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାହ୍ଯା ନିଯତତ୍ଵାଚ୍ଚ ତେ ସ୍ମୃତାଃ

ପୃଥିବୀ ଭିତରେ ସବୁ କିଛି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଲୋକ ଓ ଅଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ; ଏହି ଭିନ୍ନତା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ ହୁଏ, ଏବଂ ସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନାଯାଏ।