ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତତସ୍ତେ ନାଭ୍ଯନନ୍ଦନ୍ତ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପରମେଷ୍ଠିନଃ। ସତ୍ଯସ୍ଯେହ ତୁ କର୍ମାଣି ଵାଙ୍ମନଃ କର୍ମଜାନି ତୁ ।। ୬.

ତାପରେ ସେମାନେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେନାହିଁ; ଏଠି ସତ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି କଥା, ମନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ।

ଯ ଏଵାପ୍ଯଵତିଷ୍ଠନ୍ତେ ଦୋଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ କର୍ମସୁ। କ୍ଷଯାତିଶଯଯୁକ୍ତନ୍ତୁ ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କର୍ମଣାଂ ଫଲମ୍ ।। ୬.

ଯେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୋଷ ଦେଖି ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ କ୍ଷୟ ଓ ବୃଦ୍ଧି ମିଶ୍ରିତ ଦେଖନ୍ତି।

ଜୁଗୁପ୍ସନ୍ତଃ ପ୍ରସୂତିଞ୍ଚ ନିସ୍ତନ୍ଦ୍ରା ନିର୍ମମାଭଵନ୍। ଅଜସ୍ରଂ କାଂକ୍ଷମାଣାସ୍ତେ ଵିରକ୍ତା ଦୋଷଦର୍ଶିନଃ ।। ୬.

ସେମାନେ ଜନ୍ମକୁ ଘୃଣା କରି, ଅଲସତା ଓ ମମତା ଛାଡ଼ିଲେ; ସଦା ଆଶା କରୁଥିବା, ଦୋଷ ଦେଖି ବିରକ୍ତ ହେଲେ।

ଅର୍ଥଂ ଧର୍ମଞ୍ଚ କାମଞ୍ଚ ହିତ୍ଵା ତେ ଵୈ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ। ପୌରୁଷଂ ଜ୍ଞାନମାସ୍ଥାଯ ତେଜଃ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ଚାସ୍ଥିତାଃ ।। ୬.

ଧନ, ଧର୍ମ ଓ କାମକୁ ଛାଡି, ସେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହିଲେ, ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଦମନ କରି ଅଟୁଟ ରହିଲେ।

ତେଷାଞ୍ଚ ତମଭିପ୍ରାଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ଚୁକୋପ ହ। ତାନବ୍ରଵୀତ୍ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ନିରୁତ୍ସାହାତ୍ ସୁରାନଥ ।। ୬.

ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଭାବନା ଜାଣି, ବ୍ରହ୍ମା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ତାପରେ ଉତ୍ସାହ ଛାଡି ବ୍ରହ୍ମା ସେଇ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।

ପ୍ରଜାର୍ଥମିହ ଯୂଯଂ ଵୈ ପ୍ରଜାସ୍ରଷ୍ଟାଽସ୍ମି ନାନ୍ଯଥା। ପ୍ରସୂଯଧ୍ଵଂ ଜଯଘ୍ଵଞ୍ଚେତ୍ଯୁକ୍ତଵାନସ୍ମି ଯତ୍ ପୁରା ।। ୬.

ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ତୁମେ ଏଠାରେ ଅଛ; ମୁଁ ପ୍ରଜାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଏହା ଛାଡି ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ। ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ କହିଥିଲି: ‘ସନ୍ତାନ ଦେଉ ଓ ବିଜୟୀ ହେଉ’।

ଯସ୍ମାଦ୍ଵାକ୍ଯମନାଦୃତ୍ଯ ମମ ଵୈରାଗ୍ଯମାସ୍ଥିତାଃ। ଜୁଗୁପ୍ସମାନାଃ ସ୍ଵଂ ଜନ୍ମ ସନ୍ତତିଂ ନାଭି ନନ୍ଦଥ ।। ୬.

ମୋର କଥାକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି, ତୁମେ ବିରାକ୍ତିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲ, ନିଜ ଜନ୍ମକୁ ଅପମାନ କରି, ନିଜ ସନ୍ତାନରେ ଆନନ୍ଦ ମାନିଲେ ନାହିଁ।

କର୍ମଣାଞ୍ଚ କୃତୋ ନ୍ଯାସୋ ହ୍ଯମୃତତ୍ତ୍ଵାଭିକାଂକ୍ଷଯା। ତସ୍ମାଦ୍ଯୂଯମନାଦୃତ୍ଯ ସପ୍ତକୃତ୍ଵସ୍ତୁ ଯାସ୍ଯଥ ।। ୬.

ଅମୃତତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ଆଶାରେ କର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛ; ଏହିପରି ମୋତେ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି, ସପ୍ତ ଥର ତୁମେ ଯିବାକୁ ପଡିବ।

ତେ ଶପ୍ତା ବ୍ରହ୍ମଣା ଦେଵା ଜଯାସ୍ତଂ ଵୈ ପ୍ରସାଦଯନ୍। କ୍ଷମାସ୍ମାକଂ ମହାଦେଵ ଯଦଜ୍ଞାନାତ୍ କୃତଂ ଵିଭୋ ।। ୬.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ, ଦେବତାମାନେ ଜୟଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କହିଲେ: ‘ମହାଦେବ, ଅଜ୍ଞାନରେ ଯାହା କରିଛୁ, ଦୟାକରି ଆମକୁ କ୍ଷମା କର’।

ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ସାନୁନଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ତାନବ୍ରଵୀତ୍ ପୁନଃ। ଲୋକେ ମଯାନନୁଜ୍ଞାତଃ କଃ ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯମିହାର୍ହସି ।। ୬.

ବିନୟରେ ଶିର ନମାଇ, ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ଏହି ଜଗତରେ ମୋର ଅନୁମତି ଛାଡି କିଏ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ?’

ମଯା ପରିଗତଂ ସର୍ଵଂ କଥମଚ୍ଛନ୍ଦତୋ ମମ। ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଭୂତାନି ଶୁଭଂ ଵା ଯଦି ଵାଽଶୁଭମ୍ ।। ୬.

ମୁଁ ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଆବୃତ କରିଛି, ତେବେ କିପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଯାହା ହେଉନାହିଁ?

ଲୋକେ ଯଦସ୍ତି କିଞ୍ଚିଦ୍ଵୈ ସତ୍ତ୍ଵାସତ୍ତ୍ଵଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍। ବୁଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ମନା ମଯା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ କୋ ମାଂ ଲୋକେଽତିସନ୍ଧଯେତ୍ ।। ୬.

ଏହି ଲୋକରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସତ୍ତ୍ୱ ହେଉ କି ନିରସତ୍ତ୍ୱ, ସେସବୁକୁ ମୁଁ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପିଛି; ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ମୋତେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ?

ଭୂତାନାଂ ତର୍କିତଂ ଯଚ୍ଚ ଯଚ୍ଚାପ୍ଯେଷାଂ ଵିଧାରିତମ୍। ତଥା ଵିଚାରିତଂ ଯଚ୍ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଦିତଂ ମମ ।। ୬.

ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯାହା ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ଯାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ଯାହା ବିଚାର କରାଯାଏ— ସେସବୁ ମୋ ପାଖରେ ଜଣାଶୁଣା।

ମଯା ସ୍ଥିତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍। ଆଶାମଯେନ ତତ୍ତ୍ଵେନ କଥଂ ଛେତ୍ତୁମିହୋତ୍ସହେ ।। ୬.

ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତକୁ ମୁଁ ତାହାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ ରଖିଛି; ଏପରି ଥିଲେ, ମୁଁ କିପରି ଏହାକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିପାରିବି?

ଯସ୍ମାଚ୍ଚାହଂ ଵିଵୃତ୍ତୋ ଵୈ ସର୍ଗାର୍ଥମିହ ନାନ୍ଯଥା। ଇହ କର୍ମାଣ୍ଯନାରଭ୍ଯ କୋ ମେ ଛନ୍ଦାଦ୍ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯତେ ।। ୬.

ମୁଁ ଏଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି, ଆଉ କିଛି ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିନଥିଲେ, କିଏ ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବ?

ପରିଭାଷ୍ଯ ତତୋ ଦେଵାନ୍ ଜଯାନ୍ ଵୈ ନଷ୍ଟଚେତସଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ସ ପୁନସ୍ତାନ୍ ଵୈ ଧୃତାନ୍ ଦଣ୍ଡେ ପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୬.

ତାପରେ, ମନ ଭ୍ରମିତ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କରି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ନିୟମରେ ରହୁଥିବା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଜୟା ପୁଣି କହିଲେ।

ଯସ୍ମାନ୍ମମାଭିସନ୍ଧାଯ ସନ୍ନ୍ଯାସୋ ଵଃ କୃତଃ ପୁରା। ଯସ୍ମାତ୍ସ ଵିଫଲୋଽଯନ୍ନୋ ହ୍ଯପାରସ୍ତ୍ଵେଷ ଯଃ କୃତଃ। ଭଵିତାଽତଃ ସୁଖୋଦର୍କୋ ଦେଵା ଭାଵେଷୁ ଜାଯତାମ୍ ।। ୬.

ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ଭାବି ତୁମେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲ, ଯାହା ଫଳହୀନ ଓ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା; ଏହିକାରଣରୁ, ଦେବଗଣ, ଆଗାମୀ ଜନ୍ମରେ ତୁମେ ସୁଖ ପାଇବ।

ଆତ୍ମଚ୍ଛନ୍ଦେନ ଵୋ ଜନ୍ମ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁରୋତ୍ତମାଃ। ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସଂମୂଢାଃ ଷଟ୍‌ସୁ ସର୍ଵେ ଗମିଷ୍ଯଥ ।। ୬.

ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ, ତୁମର ଜନ୍ମ ହେବ; କିନ୍ତୁ ଛଅଟି ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସମସ୍ତେ ଭ୍ରମିତ ହେଇଯିବ।

ଵୈଵସ୍ଵତାନ୍ତେଷୁ ସୁରାସ୍ତଥା ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵାଦିଷୁ। ତାନ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣା ତତ୍ର ଶ୍ଲୋକୋ ଗୀତଃ ପୁରାତନଃ ।। ୬.

ବୈବସ୍ବତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ବନ୍ତରର ଶେଷରେ, ଏହି କଥା ଜାଣି, ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାରେ ପୁରାତନ ଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।

ତ୍ରଯୀଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ପ୍ରସୂତିଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧମେଵ ଚ । ଯଜ୍ଞଞ୍ଚୈଵ ତୁ ଦାନଞ୍ଚ ଏଷାମେଵ ତୁ କୁର୍ଵତାମ୍। ସ ହି ସ୍ମ ଵିରଜା ଭୂତ୍ଵା ଵସତେଽନ୍ଯପ୍ରଶଂସଯା ।। ୬.

ଯେଉଁମାନେ ତ୍ରୟୀ ବିଦ୍ୟା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ସନ୍ତାନ ପ୍ରସବ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ପାଳନ କରନ୍ତି— ସେମାନେ ରାଗ ଛାଡି, ଅନ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଚାହିଁନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ବସନ୍ତି।

ସ ଏଵଂ ସ୍ଲୋକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଜଯା ଦେଵାନଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେଽତୀତେ ମତ୍ସମୀପମିହେଷ୍ଯଥ ।। ୬.

ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଦେଖି, ଜୟା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରର ଶେଷରେ, ତୁମେ ଏଠାରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବ’।

ତତୋ ଯୂଯଂ ମଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯଥ ଶାଶ୍ଵତୀମ୍। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ ।। ୬.

ତେଣୁ, ତୁମେମାନେ ମୋ ସହିତ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ସିଦ୍ଧିକୁ ପାଇବ। ଏଭଳି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ତତୋ ଦେଵାସ୍ତିରୋଭୂତେ ଈଶ୍ଵରେ ହ୍ଯକୁତୋଭଯମ୍। ପ୍ରପନ୍ନା ଅଣିମାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ଯୁକ୍ତା ଯୋଗବଲାନ୍ଵିତାଃ ।। ୬.

ପରମେଶ୍ୱର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଭୟହୀନ ହୋଇ, ଅଣିମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ, ଯୋଗବଳରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ହୋଇ ଶରଣ ନେଲେ।

ତତସ୍ତେଷାନ୍ତୁ ଯାସ୍ତନ୍ଵସ୍ତାଽଭଵନ୍ ଦ୍ଵାଦଶ ହ୍ରଦାଃ। ଜଯା ଇତି ସମାଖ୍ଯାତା ଜାତା ଶ୍ଚୋଦଧିସନ୍ନିଭାଃ ।। ୬.

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ବାରଟି ହ୍ରଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାକୁ 'ଜୟା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ହ୍ରଦଗୁଡିକ ସମୁଦ୍ର ପରି ବିଶାଳ ଥିଲେ।

ତତଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେ ତସ୍ମିନ୍ ସର୍ଗେତେ ଜଜ୍ଞିରେ ସୁରାଃ। ଅଜିତାଯାଂ ରୁଚେଃ ପୁତ୍ରା ଅଜିତା ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମକଃ ।। ୬.

ତାପରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିରେ, ରୁଚିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅଜିତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଦ୍ୱାଦଶ ଆକୃତିରେ ଅଜିତ ନାମକ ଦେବତାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଵିଧିଶ୍ଚ ମୁନଯଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷେମୋ ନନ୍ଦୋଽଵ୍ଯଯସ୍ତଥା। ପ୍ରାଣୋଽପାନଃ ସୁଧାମା ଚ କ୍ରତୁଶକ୍ତିଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ । ଇତ୍ଯେତେ ମାନସାଃ ସର୍ଵେ ଅଜିତା ଦ୍ଵାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୬.

ବିଧି, ମୁନିମାନେ, କ୍ଷେମ, ନନ୍ଦ, ଅବ୍ୟୟ, ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସୁଧାମା, କ୍ରତୁ, ଶକ୍ତି, ବ୍ୟବସ୍ଥିତ—ଏହି ସମସ୍ତେ ମନସ୍ପୁତ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଜିତା ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

ତେ ଚ ଯଜ୍ଞେ ସୁରୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଯଜ୍ଞଭାଜସ୍ତଦା ସ୍ମୃତାଃ। ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ ପୂର୍ଵେ ତତଃ ସ୍ଵାରୋଚିଷେ ପୁନଃ। ତୁଷିତାଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନାଃ ପୁନଃ ପୁତ୍ରାଃ ସ୍ଵରୋଚିଷଃ ।। ୬.

ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ପ୍ରଥମ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶୀ ହେଲେ; ପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ତୁଷିତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ସ୍ୱରୋଚିଷଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ତୁଷିତା ନାମ ତେ ହ୍ଯାସନ୍ ପ୍ରାଣାଖ୍ଯା ଯାତ୍ରିକାଃ ସୁରାଃ। ପୁନସ୍ତେ ତୁଷିତା ଦେଵା ଉତ୍ତମେ ତ୍ଵନ୍ତରେ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୬.

ସେମାନେ 'ତୁଷିତା' ବୋଲି ପରିଚିତ, ପ୍ରାଣ ନାମର ଦେବତା, ଯାତ୍ରୀ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି; ପୁନି, ଉତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ତୁଷିତା ଦେବତାମାନେ ନିଜେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ଉତ୍ତମସ୍ଯ ତୁ ତେ ପୁତ୍ରାଃ ସତ୍ଯାଯାଂ ଜଜ୍ଞିରେ ଶୁଭାଃ। ତତଃ ସତ୍ଯାଃ ସ୍ମୃତା ଦେଵା ଉତ୍ତମେ ଚାନ୍ତରେ ତଦା ।। ୬.

ଉତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସତ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଉତ୍ତମଙ୍କ ଶୁଭ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହି ଦିନେ ଉତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦେବତାମାନେ 'ସତ୍ୟା' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ।