ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସ୍ତୋତ୍ରସତ୍ରଗ୍ରହୈର୍ଦେଵାନ୍ ପିତୃନ୍ ପିତ୍ର୍ଯୈଶ୍ଚ କର୍ମଭିଃ। ଆନର୍ଚୁଶ୍ଚ ଯଥାଜାତି ଗନ୍ଧର୍ଵାଦୀନ୍ ଯଥାଵିଧି

ସେମାନେ ସ୍ତୋତ୍ର, ବଳି ଓ ହବିଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପିତୃୟ ନିୟମରେ ପୂଜା କଲେ; ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ କଲେ।

ଆରାଧଯିତୁମିଚ୍ଛନ୍ତସ୍ତତଃ କର୍ମାନ୍ତରେଷ୍ଵଥ। ଜଗୁଃ ସାମାନି ଗନ୍ଧର୍ଵା ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣାଃ

ପୂଜା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସାମ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ।

ଵ୍ଯାଜହୁର୍ମୁନଯୋ ଵାଚଂ ଚିତ୍ରାକ୍ଷରପଦାଂ ଶୁଭାମ୍। ମନ୍ତ୍ରାଦିତତ୍ତ୍ଵଵିଦ୍ଵାଂସୋ ଜଗଦୁଶ୍ଚ ପରସ୍ପରମ୍

ମନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସତ୍ୟର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ଋଷିମାନେ ଚମତ୍କାର ଅକ୍ଷର ଓ ଶୁଭ ଶବ୍ଦରେ କଥା କହି, ପରସ୍ପରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ।

ଵିତଣ୍ଡାଵଚନାଶ୍ଚୈକେ ନିଜଘ୍ନୁଃ ପ୍ରତିଵାଦିନଃ। ଋଷଯସ୍ତତ୍ର ଵିଦ୍ଵାଂସଃ ସାଙ୍ଖ୍ଯାର୍ଥନ୍ଯାଯକୋଵିଦାଃ

କିଛି ଜ୍ଞାନୀ ଋଷି, ସାଂଖ୍ୟ ଅର୍ଥ ଓ ନ୍ୟାୟରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ବିତଣ୍ଡା ଭାଷାରେ ପ୍ରତିପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ।

ନ ତତ୍ର ଦୁରିତଂ କିଂଚିଦ୍ଵିଦଧୁର୍ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସାଃ। ନ ଚ ଯଜ୍ଞହନୋ ଦୈତ୍ଯା ନ ଚ ଯଜ୍ଞମୁଷୋଽସୁରାଃ

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ କୌଣସି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିନଥିଲେ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ୟଜ୍ଞ କୁ ଭଙ୍ଗ କରିନଥିଲେ, ଅସୁରମାନେ ୟଜ୍ଞ ଚୋରି କରିନଥିଲେ।

ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଦୁରିଷ୍ଟଂ ଵା ନ ତତ୍ର ସମଜାଯତ। ଶକ୍ତିପ୍ରଜ୍ଞା କ୍ରିଯାଯୋଗୈର୍ଵିଧିରାସୀତ୍ ସ୍ଵନୁଷ୍ଠିତଃ

ସେଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍କର୍ମ ହୋଇନଥିଲା; କ୍ଷମତା, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଧି ଭଲଭାବେ ପାଳନ ହେଉଥିଲା।

ଏଵଂ ଵିତେନିରେ ସତ୍ରଂ ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦଂ ମନୀଷିଣଃ। ଭୃଗ୍ଵାଦ୍ଯା ଋଷଯୋ ଧୀରା ଜ୍ଯୋତିଷ୍ଟୋମାନ୍ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍। ଚକ୍ରିରେ ପୃଷ୍ଠଗମନାନ୍ ସର୍ଵାନଯୁତଦକ୍ଷିଣାନ୍

ଏଭଳି ଭାବେ ଭୃଗୁ ଆଦି ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନେ ବାରଷ ବର୍ଷର ୟଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଜ୍ୟୋତିଷ୍ଟୋମ ୟଜ୍ଞ କରି, ଅସଂଖ୍ୟ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ।

ସମାପ୍ତଯଜ୍ଞାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ଵାଯୁମେଵ ମହାଧିପମ୍। ପପ୍ରଚ୍ଛୁରମିତାତ୍ମାନଂ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଯଦହଂ ଦ୍ଵିଜାଃ। ପ୍ରଣୋଦିତଶ୍ଚ ଵଂଶାର୍ଥଂ ସ ଚ ତାନବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରଭୁଃ

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ୟଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଆତ୍ମସଂଯମୀ ଥିଲେ, ବଡ ଠାକୁର ବାୟୁଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଆପଣ ବଂଶ ଲାଗି ଯେପରି ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କରିଛନ୍ତି,' ବଡ଼ ଠାକୁର ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଶିଷ୍ଯଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵୋ ଦେଵଃ ସର୍ଵପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଦୃଗ୍ଵଶୀ। ଅଣିମାଦିଭିରଷ୍ଟାଭିରୈଶ୍ଵର୍ଯୈର୍ଯଃ ସମନ୍ଵିତଃ

ସେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଦେବଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ସମସ୍ତ କିଛି ସ୍ୱୟଂ ଦେଖନ୍ତି ଓ ସ୍ୱାମୀ, ଅଣିମା ଆଦି ଆଠଟି ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନ୍ଯାଦିଭିର୍ଧର୍ମୈଃ ସର୍ଵଲୋକାନ୍ବିଭର୍ତ୍ତି ଯଃ। ସପ୍ତସ୍କନ୍ଧାଦିକଂ ଶଶ୍ଵତ୍ ପ୍ଲଵତେ ଯୋଜନାଦ୍ଵରଃ

ସେ ପଶୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମର ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ସେ ସଦା ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି।

ଵିଷଯେ ନିଯତା ଯସ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତାଃ ସପ୍ତକା ଗଣାଃ। ଵ୍ଯୂହାଂସ୍ତ୍ରଯାଣାଂ ଭୂତାନାଂ କୁର୍ଵନ୍ ଯଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। ତେଜସଶ୍ଚାତ୍ତ୍ଯୁପଧ୍ଯାନନ୍ଦଧାତୀମଂ ଶରୀରିଣମ୍

ତାଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳରେ ସପ୍ତ ପ୍ରକାର ଦଳ ଅବସ୍ଥିତ; ସେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତିନି ପ୍ରକାର ଭୂତମାନଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ତଥା ତତ୍ତ୍ୱର ତେଜ, ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଶରୀରୀମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି।

ପ୍ରାଣାଦ୍ଯା ଵୃତ୍ତଯଃ ପଞ୍ଚ କରଣାନାଂ ଚ ଵୃତ୍ତିଭିଃ। ପ୍ରେର୍ଯମାଣାଃ ଶରୀରାଣାଂ କୁର୍ଵତେ ଯାସ୍ତୁ ଧାରଣମ୍

ପ୍ରାଣ ଆଦି ପାଞ୍ଚ ଜୀବନ ଶକ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ଉତ୍ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଶରୀରକୁ ଧାରଣ କରାଏ।

ଆକାଶଯୋନିର୍ହି ଗୁଣଃ ଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶସମନ୍ଵିତଃ। ତୈଜସପ୍ରକୃତିଶ୍ଚୋକ୍ତୋଽପ୍ଯଯଂ ଭାଵୋ ମନୀଷିଭିଃ

ସେ ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଗୁଣ ଥିବା; ଏହି ସ୍ୱଭାବକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତେଜସ୍ୱୀ ମୂଳ ଭାବେ କହନ୍ତି।

ତତ୍ରାଭି ମାନୀ ଭଗଵାନ୍ ଵାଯୁଶ୍ଚାତିକ୍ରିଯାତ୍ମକଃ। ଵାତାରଣିଃ ସମାଖ୍ଯାତଃ ଶବ୍ଦଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ

ସେଠାରେ ଭଗବାନ ବାୟୁ, ଅତି କ୍ରିୟାଶୀଳ ସ୍ୱଭାବର, ବାତାରଣି ନାମରେ ପରିଚିତ, ଶବ୍ଦ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ।

ଭାରତ୍ଯା ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ସର୍ଵାନ୍ ମୁନୀନ୍ ପ୍ରହ୍ଲାଦଯନ୍ନିଵ। ପୁରାଣଜ୍ଞଃ ସୁମନସଃ ପୁରାଣାଶ୍ରଯଯୁକ୍ତଯା

ମୃଦୁ ଭାଷାରେ, ସମସ୍ତ ମୁନିଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ପରି, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ, ଭଲ ମନ ଥିବା, ପୁରାଣ ଆଶ୍ରୟ ଥିବା।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ମହେଶ୍ଵରାଯୋତ୍ତମଵୀର୍ଯକର୍ମଣେ ସୁରର୍ଷଭାଯାମିତବୁଦ୍ଧିତେଜସେ। ସହସ୍ରସୂର୍ଯାନଲଵର୍ଚ୍ଚସେ ନମସ୍ତ୍ରିଲୋକସଂହାରଵିସୃଷ୍ଟଯେ ନମଃ

ସୂତ କହିଲେ: ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅପାର ବୁଦ୍ଧି ଓ ତେଜସ୍ୱୀ, ଯାହାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ସମାନ; ତିନି ଲୋକର ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ କରିଥିବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ପ୍ରଜାପତୀନ୍ ଲୋକନମସ୍କୃତାଂ ସ୍ତଥା ସ୍ଵଯମ୍ଭୁରୁଦ୍ରପ୍ରଭୃତୀନ୍ ମହେଶ୍ଵରାନ୍। ଭୃଗୁଂ ମରୀଚିଂ ପରମେଷ୍ଠିନଂ ମନୁଂ ରଜସ୍ତମୋଧର୍ମମଥାପି କଶ୍ଯପମ୍

ପ୍ରଜାପତିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସ୍ୱୟଂଭୂ, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମହାଶକ୍ତିମାନେ, ଭୃଗୁ, ମରୀଚି, ପରମେଷ୍ଠି, ମନୁ, ରଜ, ତମ ଗୁଣ ଥିବା, ଏବଂ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ଵସିଷ୍ଠଦକ୍ଷାତ୍ରିପୁଲସ୍ତ୍ଯକର୍ଦ୍ଦମାନ୍ ରୁଚିଂ ଵିଵସ୍ଵନ୍ତମଥାପି ଚ କ୍ରତୁମ୍। ମୁନିଂ ତଥୈଵାଙ୍ଗିରସଂ ପ୍ରଜାପତିଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନା ପୁଲହଂ ଚ ଭାଵତଃ

ବସିଷ୍ଠ, ଦକ୍ଷ, ଅତ୍ରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, କର୍ଦ୍ଦମ, ରୁଚି, ବିବସ୍ବାନ୍ତ, କ୍ରତୁ, ଏବଂ ମୁନି ଅଙ୍ଗିରା, ପ୍ରଜାପତି, ପୁଲହକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ନମସ୍କାର।

ତଥୈଵ ଚୁକ୍ରୋଧନମେକଵିଂଶତିଂ ପ୍ରଜା ଵିଵୃଦ୍ଧ୍ଯାର୍ପିତକାର୍ଯଶାସନମ୍। ପୁରାତନାନପ୍ଯପରାଂଶ୍ଚ ଶାଶ୍ଵତାଂସ୍ତଥୈଵ ଚାନ୍ଯାନ୍ ସଗଣାନଵସ୍ଥିତାନ୍

ଏଭଳି ଚୁକ୍ରୋଧନ ଓ ଏକୋଇଶି, ପ୍ରଜା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିବା, ପୁରାତନ ଓ ପରେ ଆସିଥିବା, ଶାଶ୍ୱତ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦଳ ସହିତ ଅବସ୍ଥିତ ମହାନ୍ଭାବମାନେ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।

ତଥୈଵ ଚାନ୍ଯାନପି ଧୈର୍ଯଶୋଭିନୋ ମୁନୀନ୍ ବୃହସ୍ପତ୍ଯୁଶନଃପୁରୋଗମାନ୍। ତପଃଶୁଭାଚାରଋଷୀନ୍ ଦଯାନ୍ଵିତାନ୍ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯେ କଲିପାପନାଶିନୀମ୍

ଏହିପରି ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୁନିମାନେ, ବୃହସ୍ପତି ଓ ଉଶନାଙ୍କୁ ଆଗ୍ରଣୀ କରି, ଶୁଭ ଆଚରଣ ଓ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାପସମାନେଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ମୁଁ କଳିଯୁଗର ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ବିଷୟ କହିବି।

ପ୍ରଜାପତେଃ ସୃଷ୍ଟିମିମାମନୁତ୍ତମାଂ ସୁରେଶ ଦେଵର୍ଷିଗଣୈରଲଂକୃତାମ୍। ଶୁବାମତୁଲ୍ଯାମନଘାମୃଷିପ୍ରିଯାଂ ପ୍ରଜାପତୀନାମପି ଚୋଲ୍ବଣାର୍ଚ୍ଚିଷାମ୍

ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଅତିଉତ୍ତମ ସୃଷ୍ଟି, ଯାହାକୁ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି, ଶୁଭ, ଅପୂର୍ବ, ନିର୍ମଳ ଓ ଋଷିମାନେ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ଅତି ମୂଲ୍ୟବାନ ଭାବନ୍ତି, ସେଇ ସୃଷ୍ଟିକୁ ମୁଁ କହିବି।

ତପୋଭୃତାଂ ବ୍ରହ୍ମଦିନାଦିକାଲିକୀଂ ପ୍ରଭୂତମାଵିଷ୍କୃତପୌରୁଷଶ୍ରିଯମ୍। ଶ୍ରୁତୌ ସ୍ମୃତୌ ଚ ପ୍ରସୃତାମୁଦାହୃତାଂ ପରାଂ ପରାଣାମନିଲପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାମ୍

ଏହି ସୃଷ୍ଟି, ତାପସମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନର ଆରମ୍ଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବହୁତ ଶକ୍ତି ଓ ମହିମାରେ ପ୍ରକାଶିତ, ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିରେ ବିବର୍ଣ୍ତି ଓ ଉଦାହୃତ, ଏବଂ ବାୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସମାସବନ୍ଧୈର୍ନିଯତୈର୍ଯଥାତଥଂ ଵିଶବ୍ଦନେନାପି ମନଃପ୍ରହର୍ଷିଣୀମ୍। ଯସ୍ଯାଞ୍ଚ ବଦ୍ଧା ପ୍ରଥମା ପ୍ରଵୃତ୍ତିଃ ପ୍ରାଧାନିକୀ ଚେଶ୍ଵରକାରିତା ଚ

ଏହି ସୃଷ୍ଟି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ନିୟମିତ ଶବ୍ଦରେ ଗଠିତ, ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଶବ୍ଦରେ ମଧ୍ୟ ରଚିତ, ଯାହାରେ ପ୍ରଥମ ଓ ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂପାଦିତ।

ଯତ୍ତତ୍ସ୍ମୃତଂ କାରଣମପ୍ରମେଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରଧାନଂ ପ୍ରକୃତିପ୍ରସୂତିଃ। ଆତ୍ମା ଗୁହା ଯୋନିରଥାପି ଚକ୍ଷୁଃ କ୍ଷେତ୍ରଂ ତତୈଵାମୃତମକ୍ଷରଞ୍ଚ

ଯାହାକୁ ଅପରିମିତ କାରଣ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ—ବ୍ରହ୍ମ, ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱ, ପ୍ରକୃତିର ଉତ୍ସ, ଆତ୍ମା, ଗୁହା, ଯୋନି, ଚକ୍ଷୁ, କ୍ଷେତ୍ର, ଏବଂ ଏହିପରି ଅମୃତ ଓ ଅକ୍ଷୟ।

ଶୁକ୍ରଂ ତପଃ ସତ୍ତ୍ଵମତିପ୍ରକାଶଂ ତଦ୍ଵ୍ଯଷ୍ଟି ନିତ୍ଯଂ ପୁରୁଷଂ ଦ୍ଵିତୀଯମ୍। ତମପ୍ରମେଯଂ ପୁରୁଷେଣ ଯୁକ୍ତଂ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା ଲୋକପିତାମହେନ

ଯାହା ଶୁଭ୍ର, ତପସ୍ୟା, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେଇ ହେଉଛି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ, ନିତ୍ୟ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁରୁଷ, ଯାହା ଅପରିମିତ, ପୁରୁଷ ସହିତ ଏକତ୍ୱରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବିଶ୍ୱପିତାମହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।

ଉତ୍ପାଦକତ୍ଵାଦ୍ରଜସୋତିରେକାତ୍ କାଲସ୍ଯ ଯୋଗାନ୍ନିଗମାଵଧେଶ୍ଚ। କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଯୁକ୍ତାନ୍ ନିଯତାନ୍ଵିକାରାନ୍ ଲୋକସ୍ଯ ସନ୍ତାନାଵିଵୃଦ୍ଧିହେତୂନ୍। ପ୍ରକୃତ୍ଯଵସ୍ଥା ସୁଷୁଵେ ତଥାଷ୍ଟୌ ସଙ୍କଲ୍ପମାତ୍ରେଣ ମହେଶ୍ଵରସ୍ଯ

ଉତ୍ପାଦକ ଗୁଣ, ରଜସ୍ ଅଧିକ୍ୟ, ସମୟ ସହିତ ଯୋଗ, ବେଦ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସୀମା, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ସହିତ ଯୋଗ ଥିବା ନିଶ୍ଚିତ ଓ ନିୟତ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଯାହା ସଂସାରର ବୃଦ୍ଧିର କାରଣ—ଏହି ଅଷ୍ଟ ପ୍ରକୃତି ଅବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାମାତ୍ରରେ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥିଲା।

ଦେଵାସୁରାଦ୍ରିଦ୍ରୁମସାଗରାଣାଂ ମନୁପ୍ରଜେଶର୍ଷିପିତୃଦ୍ଵିଜାନାମ୍। ପିଶାଚଯକ୍ଷୋରଗରାକ୍ଷସାନାଂ ତାରାଗ୍ର ହାର୍କ୍କର୍କ୍ଷନିଶାଚରାଣାମ୍

ଦେବତା, ଅସୁର, ପର୍ବତ, ଗଛ, ସମୁଦ୍ର, ମନୁ, ପ୍ରଜାପତି, ଋଷି, ପିତୃ, ଦ୍ୱିଜ, ପିଶାଚ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ, ତାରା, ଗ୍ରହ, ହାର୍କ୍କର୍କ୍ଷ, ଏବଂ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ—

ମାସର୍ତ୍ତୁ ସଂଵତ୍ସରରାତ୍ର୍ଯହାନାଂ ଦିକ୍କାଲଯୋଗାଦିଯୁଗାଯନାନାମ୍। ଵନୌଷଧୀନାମପି ଵୀରୁଧାଞ୍ଚ ଜଲୌକସାମପ୍ସରସାଂ ପଶୂନାମ୍

ମାସ, ଋତୁ, ବର୍ଷ, ଦିନ ଓ ରାତି, ଦିଗ, କାଳ, ଯୁଗ, ଅୟନ, ଅରଣ୍ୟ ଔଷଧି, ଲତା, ଜଳଚର, ଅପ୍ସରା, ପଶୁମାନେ—

ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସରିନ୍ମେଘଵିହଙ୍ଗମାନାଂ ଯତ୍ସୂକ୍ଷ୍ମଗଂ ଯଦ୍ଭୁଵି ଯଦ୍ଵିଯତ୍ସ୍ଥମ୍। ଯତ୍ସ୍ଥାଵରଂ ଯତ୍ର ଯଦସ୍ତି କିଞ୍ଚିତ୍ ସର୍ଵସ୍ଯ ତସ୍ଯାସ୍ତି ଗତିର୍ଵିଭକ୍ତିଃ

ବିଦ୍ୟୁତ, ନଦୀ, ମେଘ, ପକ୍ଷୀ, ଯାହା କି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଭୂମିରେ ଯାହା ଅଛି, ଆକାଶରେ ଯାହା ଅଛି, ଯାହା ଅଚଳ, ଯେଉଁଠି କିଛି ଅଛି—ସମସ୍ତଙ୍କର ଏକ ଗତି ଓ ପ୍ରଭେଦ ଅଛି।