ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵିବୁଧା ଈଜିରେ ତତ୍ର ସହସ୍ରଂ ପ୍ରତିଵତ୍ସରାନ୍। ଭ୍ରମତୋ ଧର୍ମଚକ୍ରସ୍ଯ ଯତ୍ର ନେମିରଶୀର୍ଯତ। କର୍ମଣା ତେନ ଵିଖ୍ଯାତ ନୈମିଷଂ ମୁନିପୂଜିତମ୍

ସେଠି ଦେବମାନେ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସତ୍ର କରିଥିଲେ; ଯେଉଁଠି ଧର୍ମର ଚକ୍ର ଘୁରୁଥିଲା ତଥା ତାହାର କିନାର ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଥିଲା। ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ନୈମିଷ ମୁନିମାନେଙ୍କ ପ୍ରଶଂସିତ ସ୍ଥାନ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

ଯତ୍ର ସା ଗୋମତୀ ପୁଣ୍ଯା ସିଦ୍ଧଚାରଣ ସେଵିତା। ରୋହିଣୀ ସୁଷୁଵେ ତତ୍ର ତତଃ ସୌମ୍ଯୋଽଭଵତ୍ ସୁତଃ

ଯେଉଁଠି ପବିତ୍ର ଗୋମତୀ ନଦୀ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ସେବନ କରୁଥିଲେ; ସେଠି ରୋହିଣୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଶାନ୍ତ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମିଲେ।

ଶକ୍ତିର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସମଭଵଦ୍ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଅରୁନ୍ଧତ୍ଯାଃ ସୁତା ଯତ୍ର ଶତମୁତ୍ତମତେଜସଃ

ସେଠି ବସିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଶକ୍ତି ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କ ଉତ୍ତମ ତେଜସ୍ୱୀ ଶତପୁତ୍ର ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

କଲ୍ମାଷପାଦୋ ନୃପତିର୍ଯତ୍ର ଶପ୍ତଶ୍ଚ ଶକ୍ତିନା। ଯତ୍ର ଵୈରଂ ସମଭଵଦ୍ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଵସିଷ୍ଠଯୋଃ

ଯେଉଁଠାରେ କଳ୍ମାଷପାଦ ନାମକ ରାଜାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପ ମିଳିଥିଲା, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁତା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।

ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଂ ସମଭଵନ୍ମୁନିର୍ଯତ୍ର ପରାଶରଃ। ପରାଭଵୋ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଯସ୍ମିନ୍ ଜାତେଽପ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ

ଯେଉଁଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଯୋଗରୁ ପରାଶର ନାମକ ମୁନିଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ହାର ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ପରେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଥିଲା।

ତତ୍ର ତେ ଈଜିରେ ସତ୍ରଂ ନୈମିଷେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ। ନୈମିଷେ ଈଜିରେ ଯତ୍ର ନୈମିଷେଯାସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତାଃ

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ନୈମିଷ ଅରଣ୍ୟରେ ବଡ଼ ବଳି ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ସେମାନେ ‘ନୈମିଷେୟ’ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ।

ତତ୍ସତ୍ରମଭଵତ୍ତେଷାଂ ସମା ଦ୍ଵାଦଶ ଧୀମତାମ୍। ପୁରୂରଵସି ଵିକ୍ରାନ୍ତେ ପ୍ରଶାସତି ଵସୁନ୍ଧରାମ୍

ସେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ବଳି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଚାଲିଥିଲା, ସେ ସମୟରେ ପୁରୁରବା ନାମକ ବୀର ଭୂମିରେ ରାଜ କରୁଥିଲେ।

ଅଷ୍ଟାଦଶ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଦ୍ଵୀପାନଶ୍ନନ୍ ପୁରୂରଵାଃ। ତୁତୋଷ ନୈଵ ରତ୍ନାନାଂ ଲୋଭାଦିତି ହି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍

ପୁରୁରବା ଏଠାରେ ସମୁଦ୍ରର ଅଠାରଟି ଦ୍ୱୀପ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରତ୍ନ ପ୍ରତି ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା କେବେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବାକୁ ପାରିଲେ ନାହିଁ—ଏହିପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।

ଉର୍ଵଶୀ ଚକମେ ଯଂ ଚ ଦେଵହୂତିପ୍ରଣୋଦିତା। ଆଜହାର ଚ ତତ୍ସତ୍ରଂ ସ୍ଵର୍ଵେଶ୍ଯାସହସଙ୍ଗତଃ

ଦେବହୂତିଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଉର୍ବଶୀ ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କୁ ସେହି ବଳିକୁ ନେଇଗଲେ, ସ୍ୱର୍ଗର ରାଣୀଙ୍କ ସହିତ ମିଶାଇଦେଲେ।

ତସ୍ମିନ୍ନରପତୌ ସତ୍ରଂ ନୈମିଷେଯାଃ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ। ଯଂ ଗର୍ଭେ ସୁଷୁଵେ ଗଙ୍ଗା ପାଵକାଦ୍ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍। ତଦୁଲ୍ବଂ ପର୍ଵତେ ନ୍ଯସ୍ତଂ ହିରଣ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ

ସେ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ, ନୈମିଷେୟମାନେ ବଳି କରିଥିଲେ; ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପାବକଙ୍କୁ ଧରିଥିଲେ, ଯିଏ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭ ଗିରିରେ ରଖାଯିବା ପରେ ସେଟି ସୁନା ହେଇଗଲା।

ହିରଣ୍ମଯଂ ତତଶ୍ଚକ୍ରେ ଯଜ୍ଞଵାଟଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ସ୍ଵଯଂ ଦେଵୋ ଭାଵଯନ୍ ଲୋକଭାଵନମ୍

ତାପରେ ଦେବଶିଳ୍ପୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ନିଜେ, ସେ ସୁନାରୁ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଳିମଣ୍ଡପ ତିଆରି କଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ତିଆରି କରନ୍ତି।

ବୃହସ୍ପତିସ୍ତତସ୍ତତ୍ର ତେଷାମମିତତେଜସାମ୍। ଐଲଃ ପୁରୂରଵା ଭେଜେ ତଂ ଦେଶଂ ମୃଗଯାଂ ଚରନ୍

ତାପରେ ବୃହସ୍ପତି ଏବଂ ଆଇଳ ପୁରୁରବା, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଶିକାର କରିବା ସମୟରେ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହଦାଶ୍ଚାର୍ଯଂ ଯଜ୍ଞଵାଟଂ ହିରଣ୍ମଯମ୍। ଲୋଭେନ ହତଵିଜ୍ଞାନସ୍ତଦାଦାତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ

ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ସୁନାର ବଳିମଣ୍ଡପକୁ ଦେଖି, ଲୋଭରେ ମନ ହରାଇ, ଏହାକୁ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

ନୈମିଷେଯାସ୍ତତସ୍ତସ୍ଯ ଚୁକ୍ରୁଧୁର୍ନୃପତେର୍ଭୃଶମ୍। ନିଜଘ୍ନୁଶ୍ଚାପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ କୁଶଵଜ୍ରୈର୍ମନୀଷିଣଃ। ତତୋ ନିଶାନ୍ତେ ରାଜାନଂ ମୁନଯୋ ଦୈଵନୋଦିତାଃ

ତାପରେ ନୈମିଷେୟମାନେ ରାଜା ଉପରେ ବହୁତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ; ରିଷିମାନେ ରୋଷରେ କୁଶ ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। ରାତି ଶେଷରେ ଦେବତାଙ୍କ ଚେତନାରେ ମୁନିମାନେ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ନିଧିକୁ ଗଲେ।

କୁଶଵଜ୍ରୈର୍ଵିନିଷ୍ପିଷ୍ଟଃ ସ ରାଜା ଵ୍ଯଜହାତ୍ତନୁମ୍ । ଔର୍ଵଶେଯଂ ତତସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଞ୍ଚକ୍ରୁର୍ନୃପଂ ଭୁଵି

କୁଶ ଶୂଳର ଆଘାତରେ ସେ ରାଜା ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ତାପରେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ବଂଶଜମାନେ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଭୂମିରେ ରାଜା କଲେ।

ନହୁଷସ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ପିତରଂ ଯଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ। ସ ତେଷୁ ଵର୍ତ୍ତତେ ସମ୍ଯଗ୍ ଧର୍ମଶୀଲୋ ମହୀପତିଃ। ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ତସ୍ମିନ୍ ସ ନରସତ୍ତମଃ

ଯେଉଁଠାରେ ନହୁଷଙ୍କ ମହାନ୍ ଜୀବନ୍ତ ପିତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ଏଠି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଭାବେ ରହୁଛନ୍ତି, ଅତ୍ୟଧିକ ଆୟୁ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଥିବା, ସେଇ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ।

ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ଚ ରାଜାନଂ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵରାଃ। ସତ୍ରମାରେଭିରେ କର୍ତ୍ତୁଂ ଯଥାଵଦ୍ଧର୍ମଭୂତଯେ

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ ପାଇଁ ବଳି ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ବଭୂଵ ସତ୍ରଂ ତତ୍ତେଷାଂ ବହ୍ଵାଶ୍ଚର୍ଯଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଵିଶ୍ଵଂ ସିସୃକ୍ଷମାଣାନାଂ ପୁରା ଵିଶ୍ଵସୃଜାମିଵ

ସେମାନଙ୍କର ବଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ମହାନ୍ ହେଲା, ଯେପରି ବିଶ୍ୱସୃଷ୍ଟିକାରୀମାନେ ପୁଣି ନୂତନ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।

ଵୈଖାନସୈଃ ପ୍ରିଯସଖୈର୍ଵାଲଖିଲ୍ଯୈର୍ମରୀଚିକୈଃ। ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ମୁନିଭିର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ସୂର୍ଯଵୈଶ୍ଵାନରପ୍ରଭୈଃ

ସେଠି ବୈଖାନସ ତପସ୍ବୀ, ପ୍ରିୟ ସଂଗୀ, ବାଳଖିଲ୍ୟ, ମରୀଚିକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୁନିମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

ପିତୃଦେଵାପ୍ସରଃସିଦ୍ଧୈର୍ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗଚାରଣୈଃ। ସମ୍ଭାରୈସ୍ତୁ ଶୁଭୈର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ତୈରେଵେନ୍ଦ୍ରସଦୋ ଯଥା

ସେଠି ପିତୃ, ଦେବତା, ଅପ୍ସରା, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ଚାରଣମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ଶୁଭ ଉପଚାରରେ ଶୋଭିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଭା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।

ସ୍ତୋତ୍ରସତ୍ରଗ୍ରହୈର୍ଦେଵାନ୍ ପିତୃନ୍ ପିତ୍ର୍ଯୈଶ୍ଚ କର୍ମଭିଃ। ଆନର୍ଚୁଶ୍ଚ ଯଥାଜାତି ଗନ୍ଧର୍ଵାଦୀନ୍ ଯଥାଵିଧି

ସେମାନେ ସ୍ତୋତ୍ର, ବଳି ଓ ହବିଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପିତୃୟ ନିୟମରେ ପୂଜା କଲେ; ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ କଲେ।

ଆରାଧଯିତୁମିଚ୍ଛନ୍ତସ୍ତତଃ କର୍ମାନ୍ତରେଷ୍ଵଥ। ଜଗୁଃ ସାମାନି ଗନ୍ଧର୍ଵା ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣାଃ

ପୂଜା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସାମ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ।

ଵ୍ଯାଜହୁର୍ମୁନଯୋ ଵାଚଂ ଚିତ୍ରାକ୍ଷରପଦାଂ ଶୁଭାମ୍। ମନ୍ତ୍ରାଦିତତ୍ତ୍ଵଵିଦ୍ଵାଂସୋ ଜଗଦୁଶ୍ଚ ପରସ୍ପରମ୍

ମନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସତ୍ୟର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ଋଷିମାନେ ଚମତ୍କାର ଅକ୍ଷର ଓ ଶୁଭ ଶବ୍ଦରେ କଥା କହି, ପରସ୍ପରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ।

ଵିତଣ୍ଡାଵଚନାଶ୍ଚୈକେ ନିଜଘ୍ନୁଃ ପ୍ରତିଵାଦିନଃ। ଋଷଯସ୍ତତ୍ର ଵିଦ୍ଵାଂସଃ ସାଙ୍ଖ୍ଯାର୍ଥନ୍ଯାଯକୋଵିଦାଃ

କିଛି ଜ୍ଞାନୀ ଋଷି, ସାଂଖ୍ୟ ଅର୍ଥ ଓ ନ୍ୟାୟରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ବିତଣ୍ଡା ଭାଷାରେ ପ୍ରତିପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ।

ନ ତତ୍ର ଦୁରିତଂ କିଂଚିଦ୍ଵିଦଧୁର୍ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସାଃ। ନ ଚ ଯଜ୍ଞହନୋ ଦୈତ୍ଯା ନ ଚ ଯଜ୍ଞମୁଷୋଽସୁରାଃ

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ କୌଣସି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିନଥିଲେ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ୟଜ୍ଞ କୁ ଭଙ୍ଗ କରିନଥିଲେ, ଅସୁରମାନେ ୟଜ୍ଞ ଚୋରି କରିନଥିଲେ।

ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଦୁରିଷ୍ଟଂ ଵା ନ ତତ୍ର ସମଜାଯତ। ଶକ୍ତିପ୍ରଜ୍ଞା କ୍ରିଯାଯୋଗୈର୍ଵିଧିରାସୀତ୍ ସ୍ଵନୁଷ୍ଠିତଃ

ସେଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍କର୍ମ ହୋଇନଥିଲା; କ୍ଷମତା, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଧି ଭଲଭାବେ ପାଳନ ହେଉଥିଲା।

ଏଵଂ ଵିତେନିରେ ସତ୍ରଂ ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦଂ ମନୀଷିଣଃ। ଭୃଗ୍ଵାଦ୍ଯା ଋଷଯୋ ଧୀରା ଜ୍ଯୋତିଷ୍ଟୋମାନ୍ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍। ଚକ୍ରିରେ ପୃଷ୍ଠଗମନାନ୍ ସର୍ଵାନଯୁତଦକ୍ଷିଣାନ୍

ଏଭଳି ଭାବେ ଭୃଗୁ ଆଦି ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନେ ବାରଷ ବର୍ଷର ୟଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଜ୍ୟୋତିଷ୍ଟୋମ ୟଜ୍ଞ କରି, ଅସଂଖ୍ୟ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ।

ସମାପ୍ତଯଜ୍ଞାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ଵାଯୁମେଵ ମହାଧିପମ୍। ପପ୍ରଚ୍ଛୁରମିତାତ୍ମାନଂ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଯଦହଂ ଦ୍ଵିଜାଃ। ପ୍ରଣୋଦିତଶ୍ଚ ଵଂଶାର୍ଥଂ ସ ଚ ତାନବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରଭୁଃ

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ୟଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଆତ୍ମସଂଯମୀ ଥିଲେ, ବଡ ଠାକୁର ବାୟୁଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଆପଣ ବଂଶ ଲାଗି ଯେପରି ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କରିଛନ୍ତି,' ବଡ଼ ଠାକୁର ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଶିଷ୍ଯଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵୋ ଦେଵଃ ସର୍ଵପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଦୃଗ୍ଵଶୀ। ଅଣିମାଦିଭିରଷ୍ଟାଭିରୈଶ୍ଵର୍ଯୈର୍ଯଃ ସମନ୍ଵିତଃ

ସେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଦେବଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ସମସ୍ତ କିଛି ସ୍ୱୟଂ ଦେଖନ୍ତି ଓ ସ୍ୱାମୀ, ଅଣିମା ଆଦି ଆଠଟି ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।