ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅଭ୍ଯସନ୍ନିମମଧ୍ଯାଯଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା। ଆପଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁଚ୍ଯେତ ଯଥେଷ୍ଟାଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ଘତିମ୍

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ, ଯାହା ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି, ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ବିପଦରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ ଓ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଲାଭ କରେ।

ଯସ୍ମାତ୍ ପୁରା ହ୍ଯନତୀଦଂ ପୁରାଣଂ ତେନ ତତ୍ ସ୍ମୃତମ୍। ନିରୁକ୍ତମସ୍ଯ ଯୋ ଵେଦ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ

ଏହି ପୁରାଣ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ରଚିତ, ତେଣୁ ଏହାକୁ 'ପୁରାଣ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ଏହାର ନାମର ଅର୍ଥ ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

ନାରାଯଣଃ ସର୍ଵମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ। ତସ୍ଯାପି ଜଗତଃ ସ୍ରଷ୍ଟୁଃ ସ୍ରଷ୍ଟା ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ

ନାରାୟଣ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପି ଚଳାଇଛନ୍ତି; ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟା ହେଲେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର।

ଅତଶ୍ଚ ସଂକ୍ଷେପମିମଂ ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ମହେଶ୍ଵରଃ ସର୍ଵମିଦଂ ପୁରାଣମ୍। ସ ସର୍ଗକାଲେ ଚ କରୋତି ସର୍ଗାନ୍ ସଂହାରକାଲେ ପୁନରାଦଦୀତ

ଏହିପରି, ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣନ୍ତୁ: ଏହି ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଂଶ। ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଓ ସଂହାର ସମୟରେ ସେ ସବୁକୁ ଆପଣ ଭିତରେ ନେଇନନ୍ତି।

ଶୁକ ଉଵାଚ।। ପ୍ରତ୍ଯବ୍ରୁଵନ୍ ପୁନଃ ସୂତମୃଷଯସ୍ତେ ତପୋଧନାଃ। କୁତ୍ର ସତ୍ରଂ ସମଭଵତ୍ ତେଷାମଦ୍ଭୁତକର୍ମଣାମ୍

ଶୁକ କହିଲେ: ପୁନି, ସେହି ତପସ୍ଵୀ ଋଷିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—'ସେ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ମାନେ କେଉଁଠି ସତ୍ର କରିଥିଲେ?'

କିଯନ୍ତଂ ଚୈଵ ତତ୍କାଲଂ କଥଂ ଚ ସମଵର୍ତ୍ତତ। ଆଚଚକ୍ଷ ପୁରାଣଂ ଚ କଥଂ ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଭଞ୍ଚନଃ

'ସେହି ସତ୍ର କେତେ ଦିନ ଚାଲିଥିଲା, କିପରି ହେଇଥିଲା? ପ୍ରଭଞ୍ଜନ କିପରି ସେମାନେଙ୍କୁ ପୁରାଣ କହିଥିଲେ?'

ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ଵିସ୍ତରେଣେଦଂ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ନଃ। ଇତି ସନ୍ନୋଦିତଃ ସୂତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଶୁଭଂ ଵଚଃ

'ଏହି ବିଷୟଟି ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ୍ତିରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଦୟାକରି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହନ୍ତୁ।' ଏଭଳି ଅନୁରୋଧ ପାଇଁ, ସୂତ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ।

ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ଯତ୍ର ତେ ଧୀରା ଈଜିରେ ସତ୍ରମୁତ୍ତମମ୍। ଯାଵନ୍ତଂ ଚାଭଵତ୍ କାଲଂ ଯଥା ଚ ସମଵର୍ତତ

'ଶୁଣନ୍ତୁ, ସେ ଧୀର ମୁନିମାନେ କେଉଁଠି ସର୍ବୋତ୍ତମ ସତ୍ର କରିଥିଲେ, କେତେ ସମୟ ଚାଲିଥିଲା, ଓ କିପରି ହେଇଥିଲା।'

ସିସୃକ୍ଷମାଣା ଵିଶ୍ଵଂ ହି ଯତ୍ର ଵିଶ୍ଵସୃଜଃ ପୁରା। ସତ୍ରଂ ହି ଈଜିରେ ପୁଣ୍ଯଂ ସହସ୍ରଂ ପରିଵତ୍ସରାନ୍

ଯେଉଁଠି, ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ବିଶ୍ୱସୃଷ୍ଟାମାନେ ପୂର୍ବେ ଏକ ପବିତ୍ର ସତ୍ର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କରିଥିଲେ।

ତପୋ ଗୃହପତିର୍ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଽଭଵତ୍ ସ୍ଵଯମ୍। ଇଲାଯା ଯତ୍ର ପତ୍ନୀତ୍ଵଂ ଶାମିତ୍ରଂ ଯତ୍ର ବୁଦ୍ଧିମାନ୍। ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚକ୍ରେ ମହାତେଜାସ୍ତସ୍ମିନ୍ ସତ୍ରେ ମହାତ୍ମନାମ୍

ଯେଉଁଠି ଗୃହସ୍ଥ ତପସ୍ୱୀ ବ୍ରହ୍ମା ହେଇଥିଲେ, ଇଲା ସେଠି ପତ୍ନୀ ହେଇଥିଲେ, ଶାମିତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ, ଓ ମହାତେଜା ମୃତ୍ୟୁ ସେହି ମହାତ୍ମାମାନେଙ୍କ ସତ୍ରରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

ଵିବୁଧା ଈଜିରେ ତତ୍ର ସହସ୍ରଂ ପ୍ରତିଵତ୍ସରାନ୍। ଭ୍ରମତୋ ଧର୍ମଚକ୍ରସ୍ଯ ଯତ୍ର ନେମିରଶୀର୍ଯତ। କର୍ମଣା ତେନ ଵିଖ୍ଯାତ ନୈମିଷଂ ମୁନିପୂଜିତମ୍

ସେଠି ଦେବମାନେ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସତ୍ର କରିଥିଲେ; ଯେଉଁଠି ଧର୍ମର ଚକ୍ର ଘୁରୁଥିଲା ତଥା ତାହାର କିନାର ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଥିଲା। ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ନୈମିଷ ମୁନିମାନେଙ୍କ ପ୍ରଶଂସିତ ସ୍ଥାନ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

ଯତ୍ର ସା ଗୋମତୀ ପୁଣ୍ଯା ସିଦ୍ଧଚାରଣ ସେଵିତା। ରୋହିଣୀ ସୁଷୁଵେ ତତ୍ର ତତଃ ସୌମ୍ଯୋଽଭଵତ୍ ସୁତଃ

ଯେଉଁଠି ପବିତ୍ର ଗୋମତୀ ନଦୀ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ସେବନ କରୁଥିଲେ; ସେଠି ରୋହିଣୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଶାନ୍ତ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମିଲେ।

ଶକ୍ତିର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସମଭଵଦ୍ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଅରୁନ୍ଧତ୍ଯାଃ ସୁତା ଯତ୍ର ଶତମୁତ୍ତମତେଜସଃ

ସେଠି ବସିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଶକ୍ତି ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କ ଉତ୍ତମ ତେଜସ୍ୱୀ ଶତପୁତ୍ର ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

କଲ୍ମାଷପାଦୋ ନୃପତିର୍ଯତ୍ର ଶପ୍ତଶ୍ଚ ଶକ୍ତିନା। ଯତ୍ର ଵୈରଂ ସମଭଵଦ୍ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଵସିଷ୍ଠଯୋଃ

ଯେଉଁଠାରେ କଳ୍ମାଷପାଦ ନାମକ ରାଜାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପ ମିଳିଥିଲା, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁତା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।

ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଂ ସମଭଵନ୍ମୁନିର୍ଯତ୍ର ପରାଶରଃ। ପରାଭଵୋ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଯସ୍ମିନ୍ ଜାତେଽପ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ

ଯେଉଁଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଯୋଗରୁ ପରାଶର ନାମକ ମୁନିଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ହାର ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ପରେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଥିଲା।

ତତ୍ର ତେ ଈଜିରେ ସତ୍ରଂ ନୈମିଷେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ। ନୈମିଷେ ଈଜିରେ ଯତ୍ର ନୈମିଷେଯାସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତାଃ

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ନୈମିଷ ଅରଣ୍ୟରେ ବଡ଼ ବଳି ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ସେମାନେ ‘ନୈମିଷେୟ’ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ।

ତତ୍ସତ୍ରମଭଵତ୍ତେଷାଂ ସମା ଦ୍ଵାଦଶ ଧୀମତାମ୍। ପୁରୂରଵସି ଵିକ୍ରାନ୍ତେ ପ୍ରଶାସତି ଵସୁନ୍ଧରାମ୍

ସେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ବଳି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଚାଲିଥିଲା, ସେ ସମୟରେ ପୁରୁରବା ନାମକ ବୀର ଭୂମିରେ ରାଜ କରୁଥିଲେ।

ଅଷ୍ଟାଦଶ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଦ୍ଵୀପାନଶ୍ନନ୍ ପୁରୂରଵାଃ। ତୁତୋଷ ନୈଵ ରତ୍ନାନାଂ ଲୋଭାଦିତି ହି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍

ପୁରୁରବା ଏଠାରେ ସମୁଦ୍ରର ଅଠାରଟି ଦ୍ୱୀପ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରତ୍ନ ପ୍ରତି ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା କେବେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବାକୁ ପାରିଲେ ନାହିଁ—ଏହିପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।

ଉର୍ଵଶୀ ଚକମେ ଯଂ ଚ ଦେଵହୂତିପ୍ରଣୋଦିତା। ଆଜହାର ଚ ତତ୍ସତ୍ରଂ ସ୍ଵର୍ଵେଶ୍ଯାସହସଙ୍ଗତଃ

ଦେବହୂତିଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଉର୍ବଶୀ ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କୁ ସେହି ବଳିକୁ ନେଇଗଲେ, ସ୍ୱର୍ଗର ରାଣୀଙ୍କ ସହିତ ମିଶାଇଦେଲେ।

ତସ୍ମିନ୍ନରପତୌ ସତ୍ରଂ ନୈମିଷେଯାଃ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ। ଯଂ ଗର୍ଭେ ସୁଷୁଵେ ଗଙ୍ଗା ପାଵକାଦ୍ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍। ତଦୁଲ୍ବଂ ପର୍ଵତେ ନ୍ଯସ୍ତଂ ହିରଣ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ

ସେ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ, ନୈମିଷେୟମାନେ ବଳି କରିଥିଲେ; ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପାବକଙ୍କୁ ଧରିଥିଲେ, ଯିଏ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭ ଗିରିରେ ରଖାଯିବା ପରେ ସେଟି ସୁନା ହେଇଗଲା।

ହିରଣ୍ମଯଂ ତତଶ୍ଚକ୍ରେ ଯଜ୍ଞଵାଟଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ସ୍ଵଯଂ ଦେଵୋ ଭାଵଯନ୍ ଲୋକଭାଵନମ୍

ତାପରେ ଦେବଶିଳ୍ପୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ନିଜେ, ସେ ସୁନାରୁ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଳିମଣ୍ଡପ ତିଆରି କଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ତିଆରି କରନ୍ତି।

ବୃହସ୍ପତିସ୍ତତସ୍ତତ୍ର ତେଷାମମିତତେଜସାମ୍। ଐଲଃ ପୁରୂରଵା ଭେଜେ ତଂ ଦେଶଂ ମୃଗଯାଂ ଚରନ୍

ତାପରେ ବୃହସ୍ପତି ଏବଂ ଆଇଳ ପୁରୁରବା, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଶିକାର କରିବା ସମୟରେ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହଦାଶ୍ଚାର୍ଯଂ ଯଜ୍ଞଵାଟଂ ହିରଣ୍ମଯମ୍। ଲୋଭେନ ହତଵିଜ୍ଞାନସ୍ତଦାଦାତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ

ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ସୁନାର ବଳିମଣ୍ଡପକୁ ଦେଖି, ଲୋଭରେ ମନ ହରାଇ, ଏହାକୁ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

ନୈମିଷେଯାସ୍ତତସ୍ତସ୍ଯ ଚୁକ୍ରୁଧୁର୍ନୃପତେର୍ଭୃଶମ୍। ନିଜଘ୍ନୁଶ୍ଚାପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ କୁଶଵଜ୍ରୈର୍ମନୀଷିଣଃ। ତତୋ ନିଶାନ୍ତେ ରାଜାନଂ ମୁନଯୋ ଦୈଵନୋଦିତାଃ

ତାପରେ ନୈମିଷେୟମାନେ ରାଜା ଉପରେ ବହୁତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ; ରିଷିମାନେ ରୋଷରେ କୁଶ ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। ରାତି ଶେଷରେ ଦେବତାଙ୍କ ଚେତନାରେ ମୁନିମାନେ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ନିଧିକୁ ଗଲେ।

କୁଶଵଜ୍ରୈର୍ଵିନିଷ୍ପିଷ୍ଟଃ ସ ରାଜା ଵ୍ଯଜହାତ୍ତନୁମ୍ । ଔର୍ଵଶେଯଂ ତତସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଞ୍ଚକ୍ରୁର୍ନୃପଂ ଭୁଵି

କୁଶ ଶୂଳର ଆଘାତରେ ସେ ରାଜା ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ତାପରେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ବଂଶଜମାନେ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଭୂମିରେ ରାଜା କଲେ।

ନହୁଷସ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ପିତରଂ ଯଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ। ସ ତେଷୁ ଵର୍ତ୍ତତେ ସମ୍ଯଗ୍ ଧର୍ମଶୀଲୋ ମହୀପତିଃ। ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ତସ୍ମିନ୍ ସ ନରସତ୍ତମଃ

ଯେଉଁଠାରେ ନହୁଷଙ୍କ ମହାନ୍ ଜୀବନ୍ତ ପିତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ଏଠି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଭାବେ ରହୁଛନ୍ତି, ଅତ୍ୟଧିକ ଆୟୁ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଥିବା, ସେଇ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ।

ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ଚ ରାଜାନଂ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵରାଃ। ସତ୍ରମାରେଭିରେ କର୍ତ୍ତୁଂ ଯଥାଵଦ୍ଧର୍ମଭୂତଯେ

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ ପାଇଁ ବଳି ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ବଭୂଵ ସତ୍ରଂ ତତ୍ତେଷାଂ ବହ୍ଵାଶ୍ଚର୍ଯଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଵିଶ୍ଵଂ ସିସୃକ୍ଷମାଣାନାଂ ପୁରା ଵିଶ୍ଵସୃଜାମିଵ

ସେମାନଙ୍କର ବଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ମହାନ୍ ହେଲା, ଯେପରି ବିଶ୍ୱସୃଷ୍ଟିକାରୀମାନେ ପୁଣି ନୂତନ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।

ଵୈଖାନସୈଃ ପ୍ରିଯସଖୈର୍ଵାଲଖିଲ୍ଯୈର୍ମରୀଚିକୈଃ। ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ମୁନିଭିର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ସୂର୍ଯଵୈଶ୍ଵାନରପ୍ରଭୈଃ

ସେଠି ବୈଖାନସ ତପସ୍ବୀ, ପ୍ରିୟ ସଂଗୀ, ବାଳଖିଲ୍ୟ, ମରୀଚିକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୁନିମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।