ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅଷ୍ଟରୂପ୍ଯମତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରାଣସ୍ଯାଷ୍ଟକମେଵ ଚ। ଗତିଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵମଧଶ୍ଚୋକ୍ତା ଧର୍ମାଧର୍ମସମାଶ୍ରଯାତ୍

ଏଠି ଅଷ୍ଟ ପ୍ରକାର ରୂପ ବିବରଣା ଅଛି, ପ୍ରାଣର ଅଠଟି ଭାଗ ଓ ଉପରକୁ ଓ ତଳକୁ ଯିବା ପଥ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।

କଲ୍ପେ କଲ୍ପେ ଚ ଭୂତାନାଂ ମହତାମପି ସଂକ୍ଷଯଃ। ପ୍ରସଂଖ୍ଯାଯ ଚ ଦୁଃଖାନି ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚାପ୍ଯନିତ୍ଯତା

ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ ବଡ଼ ମହାନ୍ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଦୁଃଖର ଗଣନା ଏଠି ଦିଆଯାଇଛି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।

ଦୌରାତ୍ମ୍ଯଂ ଚୈଵ ଭୋଗାନାଂ ପରିଣାମଵିନିର୍ଣଂଯଃ। ଦୁର୍ଲଭତ୍ଵଂ ଚ ମୋକ୍ଷସ୍ଯ ଵୈରାଗ୍ଯାଦ୍ଦୋଷଦର୍ଶନମ୍

ଭୋଗବିଲାସର ଦୁଃଖ ତାହାର ପରିଣାମ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଛି, ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ଦୁର୍ଲଭ ଥିବା ଦେଖାଯାଇଛି, ବିରାଗ ଦ୍ୱାରା ଦୋଷ ଦେଖିବାରେ।

ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସତ୍ତ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଣି ସଂସ୍ଥିତମ୍। ନାନାତ୍ଵଦର୍ଶନାଚ୍ଛୁଦ୍ଧଂ ତତସ୍ତଦଭିଵର୍ତ୍ତତେ

ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଦୁହିଁକୁ ଛାଡ଼ି, ଯେଉଁ ସତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାରେ ବସିଛି, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଯେହେତୁ ତାହା ଭିନ୍ନତା ଦେଖେନାହିଁ; ଏପରି ଭାବେ ସେ ତାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ତତସ୍ତାପତ୍ରଯାତୀତୋ ନୀରୂପାଖ୍ଯୋ ନିରଞ୍ଜନଃ। ଆନନ୍ଦୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ନ ବିଭେତି କୁତଶ୍ଚନ

ଏପରି ତିନି ପ୍ରକାର ତାପ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ କରି, ନିରାକାର ଓ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଏବଂ ସେ କେହିଠାରୁ ଭୟ ପାଉନାହିଁ।

କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ଚ ପୁନଃ ସର୍ଗୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽନ୍ଯସ୍ଯ ପୂର୍ଵଵତ୍। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ଋଷିଵଂଶଶ୍ଚ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନଃ

ପୁଣି ଆଉ ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ପୂର୍ବବତ୍ ବିବରଣା ହେଉଛି, ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କ ବଂଶ କଥା କୁହାଯାଉଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।

ଇତି କୃତ୍ଯସମୁଦ୍ଦେଶଃ ପୁରାଣସ୍ଯୋପଵର୍ଣିତଃ। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯନ୍ତେ ଜଗତୋ ହ୍ଯତ୍ର ସର୍ଵପ୍ରଲଯଵିକ୍ରିଯାଃ। ପ୍ରଵୃତ୍ତଯଶ୍ଚ ଭୂତାନାଂ ନିଵୃତ୍ତୀନାଂ ଫଲାନି ଚ

ଏଭଳି ପୁରାଣର ବିଷୟସୂଚୀ ଏଠି ଦିଆଯାଇଛି; ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ବିନାଶ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ଶେଷ ଓ ତାଙ୍କର ଫଳ ବିବରଣା ହୋଇଛି।

ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଶକ୍ତେର୍ଜନ୍ମ ତଥୈଵ ଚ। ସୌଦାସାନ୍ନିଗ୍ରହସ୍ତସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରକୃତେନ ଚ

ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ପ୍ରକଟ ହେବା, ଶକ୍ତିଙ୍କର ଜନ୍ମ, ସେପରି ସଉଦାସଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା, ଏହି ସବୁ ବିଷୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଘଟିଥିଲା।

ପରାଶରସ୍ଯ ଚୋତ୍ପତ୍ତିରଦୃଶ୍ଯତ୍ଵଂ ଯଥା ଵିଭୋଃ। ଜଜ୍ଞେ ପିତୄଣାଂ କନ୍ଯାଯାଂ ଵ୍ଯାସଶ୍ଚାପି ଯଥା ମୁନିଃ

ପରାଶରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବାର ଉପାୟ, ପିତୃମାନେ ଯେଉଁ ଝିଅରୁ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା, ସେ କିପରି ମୁନି ହେଲେ, ଏହି ସବୁ କଥା।

ଶୁକସ୍ଯ ଚ ତଥା ଜନ୍ମ ସହ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ପରାଶରସ୍ଯ ପ୍ରଦ୍ଵେଷୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରକୃତୋ ଯଥା

ଏହିପରି ଶୁକଙ୍କ ଜନ୍ମ, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନୀ ପୁଅ ସହିତ, ପରାଶରଙ୍କ ବିରୋଧ, ଯାହା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଇଥିଲା।

ଵସିଷ୍ଠସମ୍ଭୃତଶ୍ଚାଗ୍ନିର୍ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଜିଘାଂସଯା। ସନ୍ତାନହେତୋର୍ଵିଭୁନା ଚୀର୍ଣଃ ସ୍କନ୍ଦେନ ଧୀମତା। ଦୈଵେନ ଵିଧିନା ଵିପ୍ର ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରହିତୈଷିଣା

ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଧୀର ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା।

ଏକଂ ଵେଦଞ୍ଚତୁଷ୍ପାଦଞ୍ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ପୁନରୀଶ୍ଵରଃ। ଯଥା ବିଭେଦ ଭଗଵାନ୍ ଵ୍ଯାସଃ ସର୍ଵାନ୍ ସ୍ଵବୁଦ୍ଧିତଃ। ତସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯୈଃ ପ୍ରଶିଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ଶାଖା ଭେଦାଃ ପୁନଃ କୃତାଃ

ଭଗବାନ ବ୍ୟାସ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ଏକ ଚାରି ଅଂଶ ଥିବା ବେଦକୁ ଚାରିଟି ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ; ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଏବଂ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପୁନି ବିଭିନ୍ନ ଶାଖା ଭାଗ କରିଦେଲେ।

ପ୍ରଯୋଗୈଃ ଷଡ୍‌ଗୁଣୀଯୈଶ୍ଚ ଯଥା ପୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା। ପୃଷ୍ଟେନ ଚାନୁପୃଷ୍ଟାସ୍ତେ ମୁନଯୋ ଧର୍ମକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ

ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛଅ ପ୍ରକାରର ପ୍ରୟୋଗ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯିବାବେଳେ, ଧର୍ମ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ସେଇ ମୁନିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ପ୍ରତିପ୍ରଶ୍ନରେ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିଥିଲେ।

ସୁନାଭଂ ଦିଵ୍ଯରୂପାଖ୍ଯଂ ସତ୍ଯାଙ୍ଗଂ ଶୁଭଵିକ୍ରମମ୍। ଅନୌପମ୍ଯମିଦଞ୍ଚକ୍ରଂ ଵର୍ତ୍ତମାନମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ। ପୃଷ୍ଠତୋ ଯାତ ନିଯତାସ୍ତତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯଥ ଯଦ୍ଧିତମ୍

ସୁନାଭ ନାମକ ଦିବ୍ୟ ଆକୃତି, ସତ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଓ ଶୁଭ କ୍ରୀଡାଶକ୍ତି ଥିବା, ତୁଳନାହୀନ, ଏହି ଚକ୍ରକୁ ଅକ୍ଷୟ ପ୍ରୟାସରେ ଘୁଞ୍ଚାଯାଇଥିଲା; ପଛୁଆଁ ଅନୁସରଣ କରି, ତୁମେ ଯାହା ଭଲ, ତାହା ପାଇବ।

ଗଚ୍ଛତୋ ଧର୍ମଚକ୍ରସ୍ଯ ଯତ୍ର ନେମିର୍ଵିଶୀର୍ଯତେ। ପୁଣ୍ଯଃ ସ ଦେଶୋ ମନ୍ତଵ୍ଯ ଇତ୍ଯୁଵାଚ ତଦା ପ୍ରଭୁଃ। ଉକ୍ତ୍ଵା ଚୈଵମୃଷୀନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ହ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ୍ଵମଗାତ୍ପୁନଃ

ଧର୍ମର ଚକ୍ର ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ ଯେଉଁଠାରେ ତାହାର ନେମି ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ନାହିଁ, ସେଠିକୁ ପବିତ୍ର ଜାଗା ବୋଲି ମନେ କରିବା ଉଚିତ, ଏପରି କହିଥିଲେ ପ୍ରଭୁ; ଏପରି କହି ମୁନିମାନେ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମା ପୁନି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ଗଙ୍ଗାଗର୍ଭସମାହାରଂ ନୈମିଷେଯତ୍ଵମେଵ ଚ। ଈଜିରେ ଚୈଵ ସତ୍ରେଣ ମୁନଯୋ ନୈମିଷେ ତଦା। ମୃତେ ଶରଦ୍ଵତି ତଥା ତସ୍ଯ ଚୋତ୍ଥାପନଂ କୃତମ୍

ଗଙ୍ଗାର ସାର ଏକତ୍ରିତ ହେବା, ନୈମିଷ ଅଞ୍ଚଳ, ସେଠାରେ ମୁନିମାନେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ଶରଦ୍ୱତି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ଋଷଯୋ ନୈମିଷେଯାସ୍ତୁ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରଯା ପୁନଃ। ନିଃସୀମାଂ ଗାମିମାଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ କୃତ୍ଵା ରାଜାନମାହରନ୍। ଯଥାଵିଧି ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ତମାତିଥ୍ଯୈରପୂଜଯନ୍

ନୈମିଷ ମୁନିମାନେ ଅତି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୁନି ସମସ୍ତ ଅପାର ପୃଥିବୀକୁ ଏକତ୍ର କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଆଣିଥିଲେ; ନିୟମ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ।

ପ୍ରୀତଂ ତଥା କୃତାତିଥ୍ଯଂ ରାଜାନଂ ଵିଧିଵତ୍ତଦା। ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନଗତଃ କ୍ରୂରଃ ସ୍ଵର୍ଭାନୁରସୁରୋଽହରତ୍

ସେଇ ସମୟରେ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ ଖୁସି ହୋଇଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ, ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଧରିନେଲା।

ଅନୁସସ୍ରୁର୍ହତଂ ଚାପି ନୃପମୈଡଂ ଯଥା ପୁରା। ଗନ୍ଧର୍ଵ ସହିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କଲାପଗ୍ରାମଵାସିନମ୍

ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ହୋଇଥିଲା, ସେଇପରି ମୁନିମାନେ ହତ ରାଜାଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଗନ୍ଧର୍ବ ସହିତ କଳାପ ଗ୍ରାମରେ ଦେଖିଲେ।

ସନ୍ନିପାତଃ ପୁନସ୍ତସ୍ଯ ଯଥା ଯଜ୍ଞେ ମହର୍ଷିଭିଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହିରଣ୍ମଯଂ ସର୍ଵଂ ଯଜ୍ଞେ ଵସ୍ତୁ ମହାତ୍ମନାମ୍

ପୁନି ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ରାଜା ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଏକାଠି ହେଲେ; ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ବସ୍ତୁ ସୁନାରେ ତିଆରି ଦେଖିଲେ।

ତଦା ଵୈ ନୈମିଷେଯାଣାଂ ସତ୍ରେ ଦ୍ଵାଦଶଵାର୍ଷିକେ। ଯଥା ଵିଵଦମାନସ୍ତୁ ଐଡଃ ସଂସ୍ଥାପିତସ୍ତୁ ତୈଃ

ତାହାପରେ, ନୈମିଷ ମୁନିମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବେଳେ, ବିବାଦ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ଏଇଡ଼କୁ ସେମାନେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।

ଜନଯିତ୍ଵା ତ୍ଵରଣ୍ଯାନ୍ତେ ଐଡପୁତ୍ରଂ ଯଥାଯୁଷମ୍। ସମାପଯିତ୍ଵା ତତ୍ସତ୍ରମାଯୁଷଂ ପର୍ଯୁପାସତେ

ବନ ଛାଡ଼ରେ ଏଇଡ଼ଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ଦୀର୍ଘାୟୁ କରିଥିଲେ; ସେଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଆୟୁଷ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେବା କରିଥିଲେ।

ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ଋଷୀଣାଂ ପରମଂ ଚାତ୍ର ଲୋକତନ୍ତ୍ରମନୁତ୍ତମମ୍

ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ତାହା ବିସ୍ତାରରେ କହାଯାଇଛି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ; ଏଠାରେ ମୁନିମାନେ ରଖିଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଅପୂର୍ବ ପରମ୍ପରା ଅଛି।

ବ୍ରହ୍ମଣା ଯତ୍ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପୁରାଣଂ ଜ୍ଞାନମୁତ୍ତମମ୍। ଅଵତାରଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାନୁଗ୍ରହକାରଣାତ୍

ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନ କହିଥିଲେ, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅବତାର ଘଟିଥିଲା।

ତଥା ପାଶୁପତା ଯୋଗାଃ ସ୍ଥାନାନାଞ୍ଚୈଵ କୀର୍ତ୍ତନମ୍। ଲିଙ୍ଗୋଦ୍ଭଵସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ନୀଲକଣ୍ଠତ୍ଵମେଵ ଚ

ଏହିପରି ପାଶୁପତ ଯୋଗ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା, ଦେବତା ଲିଙ୍ଗର ପ୍ରକଟି, ଏବଂ ନୀଳକଣ୍ଠ ହେବା ପ୍ରାପ୍ତି ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

କଥ୍ଯତେ ଯତ୍ର ଵିପ୍ରାଣାଂ ଵାଯୁନା ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନା। ଧନ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପାପପ୍ରଣାଶନମ୍। କୀର୍ତ୍ତନଂ ଶ୍ରଵଣଂ ଚାସ୍ଯ ଧାରଣଞ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ

ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ବକ୍ତା ଭାବେ ବାୟୁ ମହାପୁରୁଷ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହନ୍ତି, ସେଠି ଏହି ପୁରାଣର ପାଠ, ଶ୍ରବଣ ଓ ବିଶେଷକରି ମନେ ରଖିବା ଭଲ, ଯଶସ୍ୱୀ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ହୁଏ, ଏହା ପାପକୁ ଦୂର କରେ।

ଅନେନ ହି କ୍ରମେଣେଦଂ ପୁରାଣଂ ସଂପ୍ରଚକ୍ଷ୍ଯତେ। ସୁଖମର୍ଥଃ ସମାସେନ ମହାନପ୍ଯୁପଲଭ୍ଯତେ। ତସ୍ମାତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ସୁମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ପଶ୍ଚାଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିସ୍ତରମ୍

ଏହି ପ୍ରକାରେ ଏହି ପୁରାଣ କ୍ରମକ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯିବ; ସାରାଂଶରେ ଏହାର ମୂଳ ଅର୍ଥ ସହଜରେ ବୁଝିପାରିବା, ଏବଂ ବଡ଼ ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରାଯାଏ। ତେଣୁ, କିଛି ଅଂଶ କହି, ପରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।

ପାଦମାଦ୍ଯମିଦଂ ସମ୍ଯକ୍ ଯୋଽଧୀଯୀତ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ତେନାଧୀତଂ ପୁରାଣଂ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ

ଯିଏ ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଏହି ପ୍ରଥମ ପାଦକୁ ଭଲଭାବେ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ପଢ଼ିହେବା ପରି ମନାଯାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଯୋ ଵିଦ୍ଯାଚ୍ଚତୁରୋ ଵେଦାନ୍ ସାଙ୍‌ଗୋପନିଷଦୋ ଦ୍ଵିଜଃ। ନ ଚେତ୍ପୁରାଣଂ ସଂଵିଦ୍ଯାନ୍ନୈଵ ସ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ

ଯିଏ ଚାରିଟି ବେଦ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଓ ଉପନିଷଦ ସହିତ ଜାଣିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପୁରାଣ ନାହିଁ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ବାସ୍ତବରେ ପଣ୍ଡିତ ନୁହେଁ।