ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସାଵର୍ଣାଦ୍ଯାଶ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯନ୍ତେ ମନଵୋ ମେରୁମାଶ୍ରିତାଃ। ଧ୍ରୁଵସ୍ଯୋତ୍ତାନପାଦସ୍ଯ ପ୍ରଜାସର୍ଗୋପଵର୍ଣନମ୍

ସାବର୍ଣ୍ଣି ଆଦି ମେରୁ ପର୍ବତରେ ବସୁଥିବା ମନୁମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛନ୍ତି; ଧ୍ରୁବ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ବିବର୍ଣ୍ତି ମଧ୍ୟ ହେଉଛି।

ପୃଥୁନାପି ଚ ଵୈନ୍ଯେନ ଭୂମେର୍ଦ୍ଦୋହପ୍ରଵର୍ତ୍ତନମ୍। ପାତ୍ରାଣାଂ ପଯସାଂ ଚୈଵ ଵଂଶାନାଂ ଚ ଵିଶେଷଣମ୍। ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିଃ ପୂର୍ଵମେଵ ଦୁଗ୍ଧା ଚେଯଂ ଵସୁନ୍ଧରା

ପୃଥୁ, ବେନଙ୍କ ପୁଅ, ପୃଥିବୀକୁ ଦୁଧ ଦେବା ଆରମ୍ଭ କଲେ; କେଉଁ ପାତ୍ର, କେଉଁ ପ୍ରକାର ଦୁଧ ଓ ବଂଶମାନଙ୍କ ଭିନ୍ନତା ବିବର୍ଣ୍ତି ହେଉଛି; ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ବସୁଧାକୁ ଦୁହିଥିଲେ।

ଦଶଭ୍ଯସ୍ତୁ ପ୍ରଚେତେଭ୍ଯୋ ମାରିଷାଯାଂ ପ୍ରଜାପତେଃ। ଦକ୍ଷସ୍ଯ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ଜନ୍ମ ସୋମସ୍ଯାଂଶେନ ଧୀମତଃ

ଦଶ ପ୍ରଚେତାମାନଙ୍କୁ ମାରିଷା ରୂପେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଠାରୁ ଡକ୍ଷଙ୍କ ଜନ୍ମ, ସେ ଧୀର ଓ ସୋମଙ୍କ ଅଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଏହି କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି।

ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵେଶତ୍ଵଂ ମହେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଚ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ। ମନ୍ଵାଦିକା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଆଖ୍ଯାନୈର୍ବହୁଭିର୍ଵୃତାଃ

ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ଅଧିପତି ମହେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ବିବର୍ଣ୍ତି ହେଉଛି; ମନୁ ଆଦି ଅନେକ କଥା ଆସିବ।

ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ଚ ମନୋଃ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ସର୍ଗଵିସ୍ତରଃ। ଦେଵସ୍ଯ ମହତୋ ଯଜ୍ଞେ ଵାରୁଣୀଂ ବିଭ୍ରତସ୍ତନୁମ୍। ବ୍ରହ୍ମଶୁକ୍ରାତ୍ ସମୁତ୍ପତ୍ତିର୍ଭୃଗ୍ଵାଦୀନାଂ ଚ କୀର୍ତ୍ଯତେ

ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ବିସ୍ତୃତ ବିବର୍ଣ୍ତି ହେଉଛି; ମହାଦେବଙ୍କ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ବାରୁଣୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶୁକ୍ରଠାରୁ ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି।

ଵିନିଵୃତ୍ତେ ପ୍ରଜାସର୍ଗେ ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯ ମନୋଃ ଶୁଭେ। ଦକ୍ଷସ୍ଯ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ସର୍ଗୋ ଧ୍ଯାନାଦ୍ଵୈଵସ୍ଵତୈଽନ୍ତରେ

ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ଶୁଭ କାଳରେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଡକ୍ଷ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗି ସୃଷ୍ଟି କଲେ ବୋଲି କଥାଯାଉଛି।

ନାଶଯାମାସ ଶାପାଯ ଆତ୍ମନୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତଃ

ଶାପ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ନିଜେ ନିଜକୁ ନାଶ କଲେ।

ତତୋ ଦକ୍ଷୋଽସୃଜତ୍ କନ୍ଯା ଵୀରିଣ୍ଯାମେଵ ଵିଶ୍ରୁତାଃ। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ଧର୍ମସର୍ଗଶ୍ଚ କାଶ୍ଯପସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ

ତାପରେ ଡକ୍ଷ ବିରିଣୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟାମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଧର୍ମ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ବିବର୍ଣ୍ତି ହେଉଛି।

ଅତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ଭଵସ୍ଯ ଚ। ଏକତ୍ଵଂ ଚ ପୃଥକ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଵିଶେଷତ୍ଵଂ ଚ କୀର୍ତ୍ଯତେ

ଏହାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କ ଏକତ୍ୱ, ଭିନ୍ନତା ଓ ବିଶେଷତା ବିଷୟରେ କଥାଯାଉଛି।

ଈଶତ୍ଵାଚ୍ଚ ଯଥା ଶପ୍ତା ଜାତା ଦେଵାଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା। ମରୁତ୍ପ୍ରସାଦୋ ମରୁତାଂ ଦିତ୍ଯା ଦେଵାଂଶସମ୍ଭଵାଃ

କିପରି ଈଶ୍ୱରତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଶାପିତ ହୋଇ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ମାରୁତଙ୍କ କୃପା, ଦିତିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମାରୁତ ଓ ଦେବତାମାନେ ଅଂଶରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ବିଷୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି।

କୀର୍ତ୍ତ୍ଯନ୍ତେ ମରୁତାଞ୍ଚାଥ ଗଣାସ୍ତେ ସପ୍ତସପ୍ତକାଃ। ଦେଵତ୍ଵଂ ପିତୃଵାକ୍ଯେନ ଵାଯୁସ୍କନ୍ଧେନ ଚାଶ୍ରଯଃ

ମାରୁତମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଦଳ ବିବର୍ଣ୍ତି ହେଉଛି; ପିତୃମାନଙ୍କ କଥା ଦ୍ୱାରା ଦେବତ୍ୱ ଓ ବାୟୁଙ୍କ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ରୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି।

ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦାନଵାନାଞ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗରକ୍ଷସାମ୍। ସର୍ଵଭୂତପିଶାଚାନାଂ ପଶୂନାଂ ପକ୍ଷିଵୀରୁଧାମ୍। ଉତ୍ପତ୍ତଯଶ୍ଚାପ୍ସରସାଂ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯନ୍ତେ ବହୁଵିସ୍ତରାତ୍

ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ପିଶାଚ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଗଛପଲା, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ କେମିତି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ସବୁ ଏଠି ଖୁବ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ସମୁଦ୍ରସଂଯୋଗକୃତଂ ଜନ୍ମୈରାଵତହସ୍ତିନଃ। ଵୈନତେଯସମୁତ୍ପତ୍ତିସ୍ତଥା ଚାସ୍ଯାଭିଷେଚନମ୍

ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଏଇରାବତ ହାତୀ, ଭଳି ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଏଠି କୁହାଯାଇଛି।

ଭୃଗୂଣାଂ ଵିସ୍ତରଶ୍ଚୋକ୍ତସ୍ତଥା ଚାଙ୍ଗିରସାମପି। କଶ୍ଯପସ୍ଯ ପୁଲସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ତଥୈଵାତ୍ରେର୍ମ୍ମହାତ୍ମନଃ

ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ କଥା, କଶ୍ୟପ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଅତ୍ରିଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ପରାଶରସ୍ଯ ଚ ମୁନେଃ ପ୍ରଜାନାଂ ଯତ୍ର ଵିସ୍ତରଃ। ଦେଵତାନାମୃଷୀଣାଞ୍ଚ ପ୍ରଜୋତ୍ପତ୍ତିସ୍ତତଃ ପରମ୍

ମୁନି ପରାଶରଙ୍କ ବଂଶ ଓ ତାହାରୁ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ବିସ୍ତାର, ତାପରେ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଏଠି କୁହାଯାଇଛି।

ତିସ୍ରଃ କନ୍ଯାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତ୍ଯନ୍ତେ ଯାସୁ ଲୋକାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ। ପିତୃଦୌହିତ୍ରନିର୍ଦ୍ଦେଶୋ ଦେଵାନାଂ ଜନ୍ମ ଚୋଚ୍ଯତେ

ତିନିଜଣୀ କନ୍ୟାଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି, ଯାଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅବସ୍ଥିତ। ପିତୃଙ୍କ ନାତି ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଵିସ୍ତରସ୍ତେ ଭଗଵତଃ ପଞ୍ଚାନାଂ ସୁମହାତ୍ମନାମ୍। ଇଲାଯା ଵିସ୍ତରଶ୍ଚୋକ୍ତ ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ତତଃ ପରମ୍

ପଞ୍ଚଜଣ ଭଗ୍ୟଶାଳୀ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ କଥା, ଇଳାଙ୍କ ଗଳ୍ପ ଏବଂ ତାପରେ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଵିକୁକ୍ଷିଚରିତଞ୍ଚୋକ୍ତଂ ଧୁନ୍ଧୋଶ୍ଚୈଵ ନିବର୍ହଣମ୍। ବୃହଦ୍ବଲାନ୍ତସଂକ୍ଷେପାଦିକ୍ଷ୍ଵାକ୍ଵାଦ୍ଯାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ

ବିକୁକ୍ଷିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ, ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କ ବିନାଶ, ଏବଂ ବୃହଦ୍ବଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ଓ ତାଙ୍କ ବଂଶର କଥା ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଇଛି।

ନିମ୍ଯାଦୀନାଂ କ୍ଷିତୀଶାନାଂ ଯାଵଜ୍ଜହୁଗଣାଦିତି। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ଵିସ୍ତରୋ ଯଶ୍ଚ ଯଯାତେରପି ଭୂପତେଃ

ନିମି ଆଦି ରାଜାମାନେ ଓ ଜହ୍ନୁ ବଂଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏବଂ ରାଜା ଯୟାତିଙ୍କ ବଂଶର କଥା ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣିତ।

ଯଦୁଵଂଶସମୁଦ୍ଦେଶୋ ହୈହଯସ୍ଯ ଚ ଵିସ୍ତରଃ। କ୍ରୋଷ୍ଟୋରନନ୍ତରଂ ଚୋକ୍ତସ୍ତଥା ଵଂଶସ୍ଯ ଵିସ୍ତରଃ

ଯଦୁ ବଂଶର କଥା, ହୈହୟ ବଂଶର ବିସ୍ତୃତ ଗଳ୍ପ, କ୍ରୋଷ୍ଟୁ ପରେ ବଂଶର ବିସ୍ତାର ଏଠି କୁହାଯାଇଛି।

ଜ୍ଯାମଘସ୍ଯ ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପ୍ରଜାସର୍ଗଶ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ। ଦେଵାଵୃଧସ୍ଯ ତ୍ଵର୍କସ୍ଯ ଵୃଷ୍ଟେଶ୍ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ

ଜ୍ୟାମଘଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ, ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି, ଦେବାବୃଦ୍ଧ, ଅର୍କ ଓ ମହାତ୍ମା ବୃଷ୍ଟିଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଅତ୍ରିମିତ୍ରାନ୍ଵଯଶ୍ଚୈଵ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦ୍ଦିଵ୍ଯାଭିଶଂସନମ୍। ଵିଵସ୍ଵତୋଽଥ ସଂପ୍ରାପ୍ତିର୍ମଣିରତ୍ନସ୍ଯ ଧୀମତଃ

ଅତ୍ରି ଓ ମିତ୍ରଙ୍କ ବଂଶ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ସ୍ତୁତି, ଏବଂ ବିବସ୍ବାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧୀର ମଣିରତ୍ନଙ୍କ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଏଠି କୁହାଯାଇଛି।

ଯୁଧା ଜିତଃ ପ୍ରଜାସର୍ଗଃ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ଚ ମହାତ୍ମନଃ। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ଚାନ୍ଵଯଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜର୍ଷେର୍ଦେଵମୀଢୁଷଃ

ମହାତ୍ମା ଯୁଧାଜିତଙ୍କ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ଓ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜାର୍ଷି ଦେବମୀଢୁଷଙ୍କ ବଂଶ ବିଷୟରେ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ପୁନଶ୍ଚ ଜନ୍ମ ଚାପ୍ଯୁକ୍ତଂ ଚରିତଞ୍ଚ ମହାତ୍ମନଃ। କଂସସ୍ଯଚାପି ଦୌରାତ୍ମ୍ଯମେକାନ୍ତେନ ସମୁଦ୍ଭଵଃ

ପୁନି ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ, କଂସଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା ଓ ତାଙ୍କ ଅନନ୍ୟ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଏଠି କୁହାଯାଇଛି।

ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଦେଵକ୍ଯାଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜ୍ଜନ୍ମ ପ୍ରଜାପତେଃ। ଵିଷ୍ଣୋରନନ୍ତରଞ୍ଚାପି ପ୍ରଜାସର୍ଗୋପଵର୍ଣନମ୍

ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରଜାପତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ଏବଂ ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି।

ଦୈଵାସୁରେ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ଵିଷ୍ଣୁନା ସ୍ତ୍ରୀଵଧେ କୃତେ। ସଂରକ୍ଷତା ଶକ୍ରଵଧଂ ଶାପଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପୁରା ଭୃଗୋଃ। ଭୃଗୁଶ୍ଚୋତ୍ଥାପଯାମାସ ଦିଵ୍ଯାଂ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ମାତରମ୍

ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ହେବାବେଳେ, ବିଷ୍ଣୁ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ସମୟରେ ପୁରାତନ କାଳରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପ ମିଳିଲା; ଏବଂ ଭୃଗୁ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ମାଆଁକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ।

ଦେଵାନାମସୁରାଣାଂ ଚ ସଂଗ୍ରାମା ଦ୍ଵାଦଶାଯୁତାଃ। ନାରସିଂହପ୍ରଭୃତଯଃ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରାଣନାଶନାଃ

ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର ଯୁଦ୍ଧ, ଯାହା ନରସିଂହ ଆଦି ଅବତାର ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏଠି କୁହାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ।

ଶୁକ୍ରେଣାରାଧନଂ ସ୍ଥାଣୋର୍ଧୀରେଣ ତପସା କୃତମ୍। ଵରଦାନପ୍ରଲୁବ୍ଧେନ ଯତ୍ର ଶର୍ଵସ୍ତଵଃ କୃତଃ। ଅନନ୍ତରଂ ଵିନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ଦେଵାସୁରଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍

ଅଟୁଟ ତପସ୍ୟା କରି ଶୁକ୍ର ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଦାନ ପାଇବା ଆଶାରେ ଶର୍ବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ଏହା ପରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି।

ଜଯନ୍ତ୍ଯା ସହ ସକ୍ତେ ତୁ ଯତ୍ର ଶୁକ୍ରେ ମହାତ୍ମନି। ଅସୁରାନ୍ମୋହଯାମାସ ଶୁକ୍ରରୂପେଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍। ବୃହସ୍ପତିସ୍ତୁ ତାନ୍ ଶୁକ୍ରଃ ଶଶାପ ସୁମହାଦ୍ଯୁତିଃ

ଜୟନ୍ତୀ ସହ ଶୁକ୍ର ଏକତ୍ରିତ ହେବାବେଳେ, ଶୁକ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଚତୁର ମନେ ଦାନବମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ; ତାପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ବୃହସ୍ପତି ଶୁକ୍ର ଭାବେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।