ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପ୍ରତିଶାପଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଦକ୍ଷାଦଦ୍ଭୁତକର୍ମଣଃ। ପ୍ରତିଷେଧଶ୍ଚ ଵୈରସ୍ଯ କୀର୍ତ୍ଯତେ ଯତ୍ର ଵିସ୍ତରାତ୍

ଏଠାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତିଶାପ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶତ୍ରୁତା ରୋକିବାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି।

ତେଷାଂ ନିଯୋଗୋ ଦ୍ଵୀପେଷୁ ଦେଶେଷୁ ଚ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍। ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯ ସର୍ଗସ୍ଯ ତତଶ୍ଚାପ୍ଯନୁକୀର୍ତ୍ତନମ୍

ସେମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ୱୀପ ଓ ଦେଶରେ ଯେଉଁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ତାହା ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହାପରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ବିବରଣୀ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି।

ଉକ୍ତୋ ନାଭେର୍ନିସର୍ଗଶ୍ଚ ରଜସଶ୍ଚ ମହାତ୍ମନଃ। ଦ୍ଵୀପାନାଂ ସସମୁଦ୍ରାଣାଂ ପର୍ଵତାନାଞ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତନମ୍

ନାଭି ଓ ମହାତ୍ମା ରଜସଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା, ସମୁଦ୍ରସହିତ ଦ୍ୱୀପମାନେ ଓ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଛି।

ଵର୍ଷାଣାଞ୍ଚ ନଦୀନାଞ୍ଚ ତଦ୍ଭେଦାନାଞ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଦ୍ଵୀପଭେଦସହସ୍ରାଣାମନ୍ତର୍ଭେଦଶ୍ଚ ସପ୍ତସୁ

ବିଭିନ୍ନ ଭୂମିଅଞ୍ଚଳ, ନଦୀ ଓ ସେମାନଙ୍କ ବିଭାଗ, ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ମଧ୍ୟରେ ହଜାର ହଜାର ଉପବିଭାଗ ଏଠାରେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହାଯାଇଛି।

ଵିସ୍ତରାନ୍ ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ଜମ୍ବୂଦ୍‌ଵୀପସମୁଦ୍ରଯୋଃ। ପ୍ରମାଣଂ ଯୋଜନାଗ୍ରେଣ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ପର୍ଵତୈଃ ସହ

ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଓ ତାହାର ସମୁଦ୍ରର ଅଞ୍ଚଳ ଓ ପରିଧି, ଏବଂ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ମାପ ଯୋଜନ ମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ବିବରଣା ହୋଇଛି।

ହିମଵାନ୍ ହେମକୂଟସ୍ତୁ ନିଷଧୋ ମେରୁରେଵ ଚ। ନୀଲଃ ଶ୍ଵେତଃ ଶୃଙ୍ଗଵାଂଶ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯନ୍ତେ ଵର୍ଷପର୍ଵତାଃ

ହିମବାନ, ହେମକୂଟ, ନିଷଧ, ମେରୁ, ନୀଳ, ଶ୍ୱେତ ଓ ଶୃଙ୍ଗବାନ୍—ଏହି ସବୁ ଭୂମିଅଞ୍ଚଳର ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ତେଷାମନ୍ତରଵିଷ୍କମ୍ଭା ଉଚ୍ଛ୍ରାଯାଯାମଵିସ୍ତରାଃ। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯନ୍ତେ ଯୋଜନାଗ୍ରେଣ ଯେ ଚ ତତ୍ର ନିଵାସିନଃ

ଏହି ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୌଳ, ଉଚ୍ଚତା ଓ ପ୍ରସ୍ତାର ଯୋଜନ ମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଭାରତାଦୀନି ଵର୍ଷାଣି ନଦୀଭିଃ ପର୍ଵତୈସ୍ତଥା। ଭୂତୈଶ୍ଚୋପନିଵିଷ୍ଟାନି ଗତିମଦ୍ଭିର୍ଧ୍ରୁଵୈସ୍ତଥା

ଭାରତ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ, ସେମାନଙ୍କ ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଏବଂ ଚଳନଶୀଳ ଧ୍ରୁବ ତାରାମାନେ ଏଠାରେ ବିବରଣା ହୋଇଛି।

ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପାଦଯୋ ଦ୍ଵୀପାଃ ସମୁଦ୍ରୈଃ ସପ୍ତଭିର୍ଵୃତାଃ। ତତଶ୍ଚାପ୍ଯମ୍ମଯୀ ଭୂମିର୍ଲୋକାଲୋକଶ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ

ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଆଦି ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ, ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ତା'ପରେ ଜଳମୟ ପୃଥିବୀ ଓ ଲୋକାଲୋକ ପରିଚୟ ଦିଆଯାଇଛି।

ଅଣ୍ଡସ୍ଯାନ୍ତସ୍ତ୍ଵିମେ ଲୋକାଃ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ଚ ମେଦିନୀ। ଭୂରାଦଯଶ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯନ୍ତେ ଵରଣୈଃ ପ୍ରାକୃତୈଃ ସହ

ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ, ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ ପୃଥିବୀ, ଭୂର୍ ଆଦି ଲୋକମାନେ ଏବଂ ସ୍ୱାଭାବିକ ସୀମାବନ୍ଧନ ସହିତ ବିବରଣା କରାଯାଇଛି।

ସର୍ଵଞ୍ଚ ତତ୍‌ପ୍ରଧାନସ୍ଯ ପରିମାଣୈକଦେଶିକମ୍। ସଵ୍ଯାସପରିମାଣଞ୍ଚ ସଂକ୍ଷେପେଣୈଵ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ

ଏହି ସମସ୍ତର ପ୍ରମାଣ, ମୂଳ ସ୍ୱରୂପର ଅଂଶ ଭାବେ ଏବଂ ବ୍ୟାସ ସହିତ ବିନା ବ୍ୟାସର ପ୍ରମାଣ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଇଛି।

ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୋଶ୍ଚୈଵ ପୃଥିଵ୍ଯାଶ୍ଚାପ୍ଯଶେଷତଃ। ପ୍ରମାଣଂ ଯୋଜନାଗ୍ରେଣ ସାମ୍ପ୍ରତୈରଭିମାନିଭିଃ। ମହେନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯାଃ ସଭାଃ ପୁଣ୍ଯା ମାନସୋତ୍ତରମୂର୍ଦ୍ଧନି

ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ପୃଥିବୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରମାଣ, ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଯେପରି ମାନନ୍ତି, ତାହା ଯୋଜନ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି। ଏହାସହିତ ମାନସୋତ୍ତର ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ସଭା ବିବରଣା ମଧ୍ୟ ହୋଇଛି।

ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ଗତିଶ୍ଚୋକ୍ତା ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯାଲାତଚକ୍ରଵତ୍। ନାଗଵୀଥ୍ଯଜଵୀଥ୍ଯୋଶ୍ଚ ଲକ୍ଷଣଂ ପରିକୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ

ଏହା ପରେ ସ୍ୱର୍ଗର ଗତି ଅଗ୍ନିଚକ୍ର ପରି ହେବାର କଥା, ନାଗମାନେ ଓ ତୀବ୍ର ଗତିଶୀଳମାନଙ୍କ ପଥର ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି।

କାଷ୍ଠଯୋର୍ଲେଖଯୋଶ୍ଚୈଵ ମଣ୍ଡଲାନାଞ୍ଚ ଯୋଜନୈଃ। ଲୋକାଲୋକସ୍ଯ ସନ୍ଧ୍ଯାଯା ଅହ୍ନୋ ଵିଷୁଵତସ୍ତଥା

ଦୁଇଟି ରେଖା, ମଣ୍ଡଳ, ଲୋକାଲୋକର ସୀମା, ସନ୍ଧ୍ୟା, ଦିନ ଓ ବିଷୁବ ରେଖାର ପ୍ରମାଣ ଯୋଜନ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ବିବରଣା ହୋଇଛି।

ଲୋକପାଲାଃ ସ୍ଥିତାଶ୍ଚୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯନ୍ତେ ଯେ ଚତୁର୍ଦିଶମ୍। ପିତ୍ରୂଣାଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ ପନ୍ଥାନୌ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରୌ

ଚାରି ଦିଗରେ ଉପରେ ଯେଉଁ ଲୋକପାଳମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହାସହିତ ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ପଥ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଗୃହିଣାଂ ନ୍ଯାସିନାଞ୍ଚୋକ୍ତୌ ରଜଃସତ୍ତ୍ଵସମାଶ୍ରଯାତ୍। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ଚ ପଦଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଧର୍ମାଦ୍ଯା ଯତ୍ର ଧିଷ୍ଠିତାଃ

ଗୃହସ୍ଥ ଓ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ରଜୋ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ପ୍ରଭାବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିବାସ ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ କଥା ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି ।

ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୋଶ୍ଚାରୋ ଗ୍ରହାଣାଂ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ତଥା। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ଧ୍ରୁଵସାମର୍ଥ୍ଯାତ୍ ପ୍ରଜାନାଂ ଚ ଶୁଭାଶୁଭମ୍

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚଳନ, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନଙ୍କର ଗତି ବିଷୟରେ କଥା ହୁଏ । ଧ୍ରୁବଙ୍କର ଶକ୍ତିରୁ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ବିଷୟରେ ବି ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ ।

ବ୍ରହ୍ମଣା ନିର୍ମିତଃ ସୌରଃ ସ୍ଯନ୍ଦନୋଽର୍ଥଵଶାତ୍ ସ୍ଵଯମ୍। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ଭଗଵାନ୍ ଯେନ ପ୍ରସର୍ପତି ଦିଵି ସ୍ଵଯମ୍

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆବଶ୍ୟକତାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥ ତିଆରି ହୋଇଛି ବୋଲି କହାଯାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୟଂ ଆକାଶରେ ଚଳନ କରନ୍ତି ।

ସ ରଥୋଽଧିଷ୍ଠିତୋ ଦେଵୈରାଦିତ୍ଯୈଃ ଋଷିଭିସ୍ତଥା। ଗନ୍ଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ଗ୍ରାମଣୀସର୍ପରାକ୍ଷସୈଃ

ସେଇ ରଥରେ ଦେବତାମାନେ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ଋଷିମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ଗଣପତି, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ବସିଥାନ୍ତି ।

ଅପାଂ ସାରମଯସ୍ଯେନ୍ଦୋଃ କୀର୍ତ୍ଯତେ ଚ ରଥସ୍ତଥା। ଵୃଦ୍ଧିକ୍ଷଯୌ ଚ ସୌମସ୍ଯ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯେତେ ସୂର୍ଯକାରିତୌ

ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥ, ଯାହା ପାଣିର ସାରରୁ ତିଆରି, ଏହା ବିଷୟରେ କଥା ହୁଏ । ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ବିଷୟରେ ବି ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ ।

ସୂର୍ଯାଦୀନାଂ ସ୍ଯନ୍ଦନାନାଂ ଧ୍ରୁଵାଦେଵ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତନମ୍। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ଶିଶୁମାରଶ୍ଚ ଯସ୍ଯ ପୁଚ୍ଛେ ଧ୍ରୁଵଃ ସ୍ଥିତଃ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ରଥ ଧ୍ରୁବ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି ବୋଲି କହାଯାଏ । ଶିଶୁମାର ନାମକ ତାରାମଣ୍ଡଳ ବିଷୟରେ ବି କଥା ହୁଏ, ଯାହାର ପୁଛରେ ଧ୍ରୁବ ଅଛନ୍ତି ।

ତାରାରୂପାଣି ସର୍ଵାଣି ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଗ୍ରହୈଃ ସହ। ନିଵାସା ଯତ୍ର କୀର୍ତ୍ତ୍ଯନ୍ତେ ଦେଵାନାଂ ପୁଣ୍ଯକାରିଣାମ୍

ସମସ୍ତ ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ସହିତ, ବିଷୟରେ କଥା ହୁଏ । ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନିବାସ ବିଷୟରେ ବି ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ ।

ସୂର୍ଯରଶ୍ମିସହସ୍ରେ ଚ ଵର୍ଷଶୀତୋଷ୍ଣନିଃସ୍ରଵଃ। ପ୍ରଵିଭାଗଶ୍ଚ ରଶ୍ମୀନାଂ ନାମତଃ କର୍ମତୋଽର୍ଥତଃ

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ହଜାର ରଶ୍ମି, ବର୍ଷା, ଶୀତ ଓ ଉଷ୍ଣତାର ଉତ୍ସର୍ଗ, ଏବଂ ରଶ୍ମିମାନଙ୍କୁ ନାମ, କାମ୍ୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଭାଗ କରାଯିବା ବିଷୟରେ କଥା ହୁଏ ।

ପରିମାଣଗତୀ ଚୋକ୍ତେ ଗ୍ରହାଣାଂ ସୂର୍ଯସଂଶ୍ରଯାତ୍। ଯଥା ଚାଶୁ ଵିଷାତ୍ ପ୍ରାପ୍ତା ଶମ୍ଭୋଃ କଣ୍ଠସ୍ଯ ନୀଲତା

ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ପରିମାଣ ଓ ଗତି, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ନିର୍ଭର କରେ, ବିଷୟରେ କଥା ହୁଏ । ଯେପରି ଶିବଙ୍କ କଣ୍ଠ ନୀଳ ହେବା ବିଷ ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ ଘଟିଥିଲା, ସେପରି ଏହି କଥା ବି ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ ।

ବ୍ରହ୍ମପ୍ରସାଦିତସ୍ଯାଶୁ ଵିଷାଦଃ ଶୂଲପାଣିନଃ। ସ୍ତୂଯମାନଃ ସୁରୈର୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ତୌତି ଦେଵଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କୃପାରୁ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ବିଷ ଦୂର ହୋଇଥିଲା, ଏହି କଥା କହାଯାଏ । ଦେବତାମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ।

ଲିଙ୍ଗୋଦ୍ଭଵକଥା ପୁଣ୍ଯା ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶିନୀ। ଵିଶ୍ଵରୂପାତ୍ ପ୍ରଧାନସ୍ଯ ପରିଣାମୋଽଯମଦ୍ଭୁତଃ

ଲିଙ୍ଗ ଉତ୍ପତ୍ତିର ପୁଣ୍ୟମୟ କଥା, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ, ଏଠାରେ ବିବର୍ଣ୍ଣନ ହୁଏ । ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱର ବିଶ୍ୱରୂପ ରୂପାନ୍ତର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ବି କହାଯାଏ ।

ପୁରୂରଵସ ଐଲସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯାନୁପ୍ରକୀର୍ତ୍ତନମ୍। ପିତୄଣାଂ ଦ୍ଵିପ୍ରକାରାଣାଂ ତର୍ପଣଂ ଚାମୃତସ୍ଯ ଵୈ

ଇଲାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁରୂରବାଙ୍କର ମହିମା ବିଷୟରେ କଥା ହୁଏ । ଦୁଇ ପ୍ରକାର ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ତର୍ପଣ ବିଷୟରେ ବି ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ ।

ତତଃ ପର୍ଵାଣି କୀର୍ତ୍ତ୍ଯନ୍ତେ ପର୍ଵଣାଞ୍ଚୈଵ ସନ୍ଧଯଃ। ସ୍ଵର୍ଗ ଲୋକଗତାନାଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ତାନାଞ୍ଚାପ୍ଯଧୋଗତିମ୍। ପିତୄଣାଂ ଦ୍ଵିପ୍ରକାରାଣାଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧେନାନୁଗ୍ରହୋ ମହାନ୍

ତାପରେ ପର୍ବ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସଂଧି ବିଷୟରେ କଥା ହୁଏ । ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଗଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଓ ଅଧୋଗତି ବିଷୟରେ ଏବଂ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଉପକାର ହୁଏ ବୋଲି କହାଯାଏ ।

ଯୁଗସଂଖ୍ଯାପ୍ରମାଣଂ ଚ କୀର୍ତ୍ଯତେ ଚ କୃତେ ଯୁଗେ। ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଚାପକର୍ଷାଦ୍ଵାର୍ତାଯାଃ ସଂପ୍ରଵର୍ତ୍ତନମ୍

ଯୁଗଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ଓ ମାପ ବିଷୟରେ କଥା ହୁଏ । କୃତ ଯୁଗରେ ଏବଂ ତ୍ରେତା ଯୁଗର ଅବନତିରୁ କୃଷିର ଆରମ୍ଭ ହେବା ବିଷୟରେ ବି କଥା ହୁଏ ।