ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଦାକ୍ଷାଯଣୀଷୁ ଚାପ୍ଯୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଦ୍ଯାସୁ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଧର୍ମସ୍ଯ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ସର୍ଗଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକସ୍ଯ ସୁଖୋଦଯଃ

ଡକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଆଦି ମହାନ୍ ମନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଧର୍ମର ସୃଷ୍ଟି ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯାହା ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଏବଂ ଶୁଭ ଫଳଦାୟକ।

ତଥାଽଧର୍ମ୍ମସ୍ଯ ହିଂସାଯାଂ ତାମସୋଽଶୁଭଲକ୍ଷଣଃ। ମହେଶ୍ଵରସ୍ଯ ସତ୍ଯାଞ୍ଚ ପ୍ରଜାସର୍ଗଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ

ଏହିପରି ଅଧର୍ମର ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ହିଂସାମୟ ଏବଂ ତାମସିକ ଦୁଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣର, ବିବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି; ଏହା ସହିତ ମହେଶ୍ୱର ଓ ସତୀଙ୍କ ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।

ନିରାମଯଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତାଦୃଶଂ କୀର୍ତ୍ତିତଂ ପୁନଃ। ଯୋଗଂ ଯୋଗନିଧିଃ ପ୍ରାହ ଦ୍ଵିଜାନାଂ ମୁକ୍ତିକାଂକ୍ଷିଣାମ୍

ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଦୋଷରହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ପୁନି କରାଯାଇଛି; ଯୋଗର ଧନ ସ୍ୱୟଂ ମୁକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗର ଉପାୟ ଶିଖାଇଛନ୍ତି।

ଅଵତାରଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ମହାଭାଗ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ। ତ୍ରୈଵେଦିକାଂ କଥାଞ୍ଚାପି ସଂଵାଦଃ ପରମୋ ମହାନ୍

ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅବତାର ଏବଂ ତାଙ୍କର ମହାଭାଗ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଏହା ସହିତ ତିନି ପ୍ରକାର ବେଦମୟ କଥା ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହାନ ସଂବାଦ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ବ୍ରହ୍ମନାରାଯଣାଭ୍ଯାଞ୍ଚ ଯତ୍ର ସ୍ତୋତ୍ରଂ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତମ୍। ସ୍ତୁତସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ସ ଦେଵେଶସ୍ତୁତୋଷ ଭଗଵାନ୍ ଶିଵଃ

ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୀତିତ୍ୱ ହୋଇଥିବା ସ୍ତୁତି କୁହାଯାଇଛି, ସେଠି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାହାରେ ଶିବ ଖୁସି ହେଇଥିଲେ।

ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋଽଥ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଙ୍ଗେ ମହାତ୍ମନଃ। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ନାମ ହେତୁଶ୍ଚ ଯଥାଽରୋଦୀନ୍ମହାମନାଃ

ତାପରେ ବିଶାଳ ହୃଦୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେହରୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରକଟ ହେବା, ତାଙ୍କ ନାମର କାରଣ ଏବଂ ସେ କିପରି କାନ୍ଦିଥିଲେ—ଏହି ସବୁ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ରୁଦ୍ରାଦୀନି ଯଥା ହ୍ଯଷ୍ଟୌ ନାମାନ୍ଯାପ୍ନୋତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ। ଯଥା ଚ ତୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ରତମିଦଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍

ସ୍ୱୟଂଭୂ କିପରି ରୁଦ୍ର ଆଦି ଆଠଟି ନାମ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତିନି ଲୋକ, ଚଳାଞ୍ଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ କିପରି ବ୍ୟାପି ଗଲେ, ତାହା ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଭୃଗ୍ଵାଦୀନାମୃଷୀଣାଞ୍ଚ ପ୍ରଜାସର୍ଗୋପଵର୍ଣନମ୍। ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଚ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେର୍ଯତ୍ର ଗୋତ୍ରାନୁକୀର୍ତ୍ତନମ୍

ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ କିପରି ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ ଏବଂ ବସିଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ଗୋତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କେମିତି ହେଲା, ସେ ସବୁ ଏଠାରେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହାଯାଇଛି।

ଅଗ୍ନେଃ ପ୍ରଜାଯାଃ ସମ୍ଭୂତିଃ ସ୍ଵାହାଯାଂ ଯତ୍ର କୀର୍ତ୍ତିତା। ପିତୄଣାଂ ଦ୍ଵିପ୍ରକାରାଣାଂ ସ୍ଵଧାଯାସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍

ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସ୍ୱାହା ନାମକ ପତ୍ନୀ ଠାରୁ ସନ୍ତାନ ହେବାର କଥା ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ଏବଂ ତା'ପରେ ସ୍ୱଧା ଠାରୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ପିତୃମାନେ କିପରି ହେଲେ, ସେଥିରେ କୁହାଯାଇଛି।

ପିତୃଵଂଶପ୍ରସଙ୍ଗେନ କୀର୍ତ୍ଯତେ ଚ ମହେଶ୍ଵରାତ୍। ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଶାପଃ ସତ୍ଯର୍ଥେ ଭୃଗ୍ଵାଦୀନାଞ୍ଚ ଧୀମତାମ୍

ପିତୃମାନଙ୍କ ବଂଶ ଉପଲକ୍ଷେରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କେମିତି ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପ ପାଇଥିଲେ ଏବଂ ଏହାର ସତ୍ୟ ଓ କାରଣ କ'ଣ, ଏଠାରେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହାଯାଇଛି।

ପ୍ରତିଶାପଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଦକ୍ଷାଦଦ୍ଭୁତକର୍ମଣଃ। ପ୍ରତିଷେଧଶ୍ଚ ଵୈରସ୍ଯ କୀର୍ତ୍ଯତେ ଯତ୍ର ଵିସ୍ତରାତ୍

ଏଠାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତିଶାପ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶତ୍ରୁତା ରୋକିବାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି।

ତେଷାଂ ନିଯୋଗୋ ଦ୍ଵୀପେଷୁ ଦେଶେଷୁ ଚ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍। ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯ ସର୍ଗସ୍ଯ ତତଶ୍ଚାପ୍ଯନୁକୀର୍ତ୍ତନମ୍

ସେମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ୱୀପ ଓ ଦେଶରେ ଯେଉଁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ତାହା ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହାପରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ବିବରଣୀ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି।

ଉକ୍ତୋ ନାଭେର୍ନିସର୍ଗଶ୍ଚ ରଜସଶ୍ଚ ମହାତ୍ମନଃ। ଦ୍ଵୀପାନାଂ ସସମୁଦ୍ରାଣାଂ ପର୍ଵତାନାଞ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତନମ୍

ନାଭି ଓ ମହାତ୍ମା ରଜସଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା, ସମୁଦ୍ରସହିତ ଦ୍ୱୀପମାନେ ଓ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଛି।

ଵର୍ଷାଣାଞ୍ଚ ନଦୀନାଞ୍ଚ ତଦ୍ଭେଦାନାଞ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଦ୍ଵୀପଭେଦସହସ୍ରାଣାମନ୍ତର୍ଭେଦଶ୍ଚ ସପ୍ତସୁ

ବିଭିନ୍ନ ଭୂମିଅଞ୍ଚଳ, ନଦୀ ଓ ସେମାନଙ୍କ ବିଭାଗ, ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ମଧ୍ୟରେ ହଜାର ହଜାର ଉପବିଭାଗ ଏଠାରେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହାଯାଇଛି।

ଵିସ୍ତରାନ୍ ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ଜମ୍ବୂଦ୍‌ଵୀପସମୁଦ୍ରଯୋଃ। ପ୍ରମାଣଂ ଯୋଜନାଗ୍ରେଣ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ପର୍ଵତୈଃ ସହ

ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଓ ତାହାର ସମୁଦ୍ରର ଅଞ୍ଚଳ ଓ ପରିଧି, ଏବଂ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ମାପ ଯୋଜନ ମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ବିବରଣା ହୋଇଛି।

ହିମଵାନ୍ ହେମକୂଟସ୍ତୁ ନିଷଧୋ ମେରୁରେଵ ଚ। ନୀଲଃ ଶ୍ଵେତଃ ଶୃଙ୍ଗଵାଂଶ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯନ୍ତେ ଵର୍ଷପର୍ଵତାଃ

ହିମବାନ, ହେମକୂଟ, ନିଷଧ, ମେରୁ, ନୀଳ, ଶ୍ୱେତ ଓ ଶୃଙ୍ଗବାନ୍—ଏହି ସବୁ ଭୂମିଅଞ୍ଚଳର ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ତେଷାମନ୍ତରଵିଷ୍କମ୍ଭା ଉଚ୍ଛ୍ରାଯାଯାମଵିସ୍ତରାଃ। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯନ୍ତେ ଯୋଜନାଗ୍ରେଣ ଯେ ଚ ତତ୍ର ନିଵାସିନଃ

ଏହି ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୌଳ, ଉଚ୍ଚତା ଓ ପ୍ରସ୍ତାର ଯୋଜନ ମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଭାରତାଦୀନି ଵର୍ଷାଣି ନଦୀଭିଃ ପର୍ଵତୈସ୍ତଥା। ଭୂତୈଶ୍ଚୋପନିଵିଷ୍ଟାନି ଗତିମଦ୍ଭିର୍ଧ୍ରୁଵୈସ୍ତଥା

ଭାରତ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ, ସେମାନଙ୍କ ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଏବଂ ଚଳନଶୀଳ ଧ୍ରୁବ ତାରାମାନେ ଏଠାରେ ବିବରଣା ହୋଇଛି।

ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପାଦଯୋ ଦ୍ଵୀପାଃ ସମୁଦ୍ରୈଃ ସପ୍ତଭିର୍ଵୃତାଃ। ତତଶ୍ଚାପ୍ଯମ୍ମଯୀ ଭୂମିର୍ଲୋକାଲୋକଶ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ

ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଆଦି ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ, ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ତା'ପରେ ଜଳମୟ ପୃଥିବୀ ଓ ଲୋକାଲୋକ ପରିଚୟ ଦିଆଯାଇଛି।

ଅଣ୍ଡସ୍ଯାନ୍ତସ୍ତ୍ଵିମେ ଲୋକାଃ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ଚ ମେଦିନୀ। ଭୂରାଦଯଶ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯନ୍ତେ ଵରଣୈଃ ପ୍ରାକୃତୈଃ ସହ

ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ, ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ ପୃଥିବୀ, ଭୂର୍ ଆଦି ଲୋକମାନେ ଏବଂ ସ୍ୱାଭାବିକ ସୀମାବନ୍ଧନ ସହିତ ବିବରଣା କରାଯାଇଛି।

ସର୍ଵଞ୍ଚ ତତ୍‌ପ୍ରଧାନସ୍ଯ ପରିମାଣୈକଦେଶିକମ୍। ସଵ୍ଯାସପରିମାଣଞ୍ଚ ସଂକ୍ଷେପେଣୈଵ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ

ଏହି ସମସ୍ତର ପ୍ରମାଣ, ମୂଳ ସ୍ୱରୂପର ଅଂଶ ଭାବେ ଏବଂ ବ୍ୟାସ ସହିତ ବିନା ବ୍ୟାସର ପ୍ରମାଣ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଇଛି।

ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୋଶ୍ଚୈଵ ପୃଥିଵ୍ଯାଶ୍ଚାପ୍ଯଶେଷତଃ। ପ୍ରମାଣଂ ଯୋଜନାଗ୍ରେଣ ସାମ୍ପ୍ରତୈରଭିମାନିଭିଃ। ମହେନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯାଃ ସଭାଃ ପୁଣ୍ଯା ମାନସୋତ୍ତରମୂର୍ଦ୍ଧନି

ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ପୃଥିବୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରମାଣ, ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଯେପରି ମାନନ୍ତି, ତାହା ଯୋଜନ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି। ଏହାସହିତ ମାନସୋତ୍ତର ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ସଭା ବିବରଣା ମଧ୍ୟ ହୋଇଛି।

ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ଗତିଶ୍ଚୋକ୍ତା ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯାଲାତଚକ୍ରଵତ୍। ନାଗଵୀଥ୍ଯଜଵୀଥ୍ଯୋଶ୍ଚ ଲକ୍ଷଣଂ ପରିକୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ

ଏହା ପରେ ସ୍ୱର୍ଗର ଗତି ଅଗ୍ନିଚକ୍ର ପରି ହେବାର କଥା, ନାଗମାନେ ଓ ତୀବ୍ର ଗତିଶୀଳମାନଙ୍କ ପଥର ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି।

କାଷ୍ଠଯୋର୍ଲେଖଯୋଶ୍ଚୈଵ ମଣ୍ଡଲାନାଞ୍ଚ ଯୋଜନୈଃ। ଲୋକାଲୋକସ୍ଯ ସନ୍ଧ୍ଯାଯା ଅହ୍ନୋ ଵିଷୁଵତସ୍ତଥା

ଦୁଇଟି ରେଖା, ମଣ୍ଡଳ, ଲୋକାଲୋକର ସୀମା, ସନ୍ଧ୍ୟା, ଦିନ ଓ ବିଷୁବ ରେଖାର ପ୍ରମାଣ ଯୋଜନ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ବିବରଣା ହୋଇଛି।

ଲୋକପାଲାଃ ସ୍ଥିତାଶ୍ଚୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯନ୍ତେ ଯେ ଚତୁର୍ଦିଶମ୍। ପିତ୍ରୂଣାଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ ପନ୍ଥାନୌ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରୌ

ଚାରି ଦିଗରେ ଉପରେ ଯେଉଁ ଲୋକପାଳମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହାସହିତ ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ପଥ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଗୃହିଣାଂ ନ୍ଯାସିନାଞ୍ଚୋକ୍ତୌ ରଜଃସତ୍ତ୍ଵସମାଶ୍ରଯାତ୍। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ଚ ପଦଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଧର୍ମାଦ୍ଯା ଯତ୍ର ଧିଷ୍ଠିତାଃ

ଗୃହସ୍ଥ ଓ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ରଜୋ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ପ୍ରଭାବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିବାସ ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ କଥା ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି ।

ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୋଶ୍ଚାରୋ ଗ୍ରହାଣାଂ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ତଥା। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ଧ୍ରୁଵସାମର୍ଥ୍ଯାତ୍ ପ୍ରଜାନାଂ ଚ ଶୁଭାଶୁଭମ୍

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚଳନ, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନଙ୍କର ଗତି ବିଷୟରେ କଥା ହୁଏ । ଧ୍ରୁବଙ୍କର ଶକ୍ତିରୁ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ବିଷୟରେ ବି ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ ।

ବ୍ରହ୍ମଣା ନିର୍ମିତଃ ସୌରଃ ସ୍ଯନ୍ଦନୋଽର୍ଥଵଶାତ୍ ସ୍ଵଯମ୍। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ଭଗଵାନ୍ ଯେନ ପ୍ରସର୍ପତି ଦିଵି ସ୍ଵଯମ୍

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆବଶ୍ୟକତାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥ ତିଆରି ହୋଇଛି ବୋଲି କହାଯାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୟଂ ଆକାଶରେ ଚଳନ କରନ୍ତି ।

ସ ରଥୋଽଧିଷ୍ଠିତୋ ଦେଵୈରାଦିତ୍ଯୈଃ ଋଷିଭିସ୍ତଥା। ଗନ୍ଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ଗ୍ରାମଣୀସର୍ପରାକ୍ଷସୈଃ

ସେଇ ରଥରେ ଦେବତାମାନେ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ଋଷିମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ଗଣପତି, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ବସିଥାନ୍ତି ।