ଯୋଜନାନାଂ ପଥାଞ୍ଚୈଵ ସଞ୍ଚରୋ ବହୁଵିସ୍ତରଃ। ସ୍ଵର୍ଗେ ସ୍ଥାନଵିଭାଗଶ୍ଚ ମର୍ତ୍ତ୍ଯାନାଂ ଭୁଵିଚାରିଣାମ୍
ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିବା ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନ, ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ପୃଥିବୀରେ ରହୁଥିବା ମଣିଷମାନେ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପଥଗୁଡ଼ିକ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଚଳାଚଳ କେତେ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୁଏ—ଏହି ସବୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଵୃକ୍ଷାଣାମୋଷଧୀନାଞ୍ଚ ଵୀରୁଧାଞ୍ଚ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତନମ୍। ଵୃକ୍ଷନାରକିକୀଟତ୍ଵଂ ମର୍ତ୍ତ୍ଯାନାଂ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତମ୍
ଗଛ, ଔଷଧି ଏବଂ ଲତାଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା ଦିଆଯାଇଛି, ଏହା ସହିତ ମଣିଷମାନେ କେମିତି ଗଛ, ପଶୁ କିମ୍ବା ପୋକା ଭାବେ ପୁନଃଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି ତାହା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।
ଦେଵତାନାମୃଷୀଣାଞ୍ଚ ଦ୍ଵେ ସୃତୀ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତେ। ଅନ୍ନାଦୀନାଂ ତନୂନାଞ୍ଚ ସର୍ଜନନ୍ତ୍ଯଜନନ୍ତଥା
ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କର ଦୁଇଟି ମାର୍ଗ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଏହା ସହିତ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗ କରୁଥିବା ଏବଂ ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଓ ନାଶ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।
ପ୍ରଥମଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ପୁରାଣଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସ୍ମୃତମ୍। ଅନନ୍ତରଞ୍ଚ ଵକ୍ରେଭ୍ଯୋ ଵେଦାସ୍ତସ୍ଯ ଵିନିଃସୃତାଃ
ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ପୁରାଣକୁ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ମୁଁହଁଠାରୁ ପରେ ବେଦମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଅଙ୍ଗାନି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଞ୍ଚ ଵ୍ରତାନି ନିଯମାସ୍ତଥା। ପଶୂନାଂ ପୁରୁଷାଣାଞ୍ଚ ସମ୍ଭଵଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ
ବେଦଙ୍କ ଅଙ୍ଗ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର, ବ୍ରତ ଏବଂ ନିୟମମାନଙ୍କ ବିବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି, ଏହା ସହିତ ପଶୁ ଏବଂ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।
ତଥା ନିର୍ଵଚନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ କଲ୍ପସ୍ଯ ଚ ପରିଗ୍ରହଃ। ନଵ ସର୍ଗାଃ ପୁନଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକାଃ
ଏହିପରି ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଏବଂ କଳ୍ପର ତାଲିକା ଦିଆଯାଇଛି; ପୁନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚିନ୍ତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନଉଟି ସୃଷ୍ଟି ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ତ୍ରଯୋଽନ୍ଯେ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵାସ୍ତୁ ତତୋ ଲୋକାନକଲ୍ପଯତ୍। ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଵଯଵେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଧର୍ମାଦୀନାଂ ସମୁଦ୍ଭଵଃ
ଏହିପରି ଆଉ ତିନିଟି ଚିନ୍ତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସୃଷ୍ଟି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ପରେ ସେ ବିଶ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ତିଆରି କଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଙ୍ଗରୁ ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଯେ ଦ୍ଵାଦଶ ପ୍ରସୂଯନ୍ତେ ପ୍ରଜାଃ କଲ୍ପେ ପୁନଃ ପୁନଃ। କଲ୍ପଯୋରନ୍ତରଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରତିସନ୍ଧିଶ୍ଚ ଯସ୍ତଯୋଃ
ଏହି କଳ୍ପରେ ପୁନଃ ପୁନଃ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ବାରୋଟି ପ୍ରଜା ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି, ଏହା ସହିତ ଦୁଇ କଳ୍ପ ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତରାଳ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଯୋଗ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ତମୋମାତ୍ରାଵୃତତ୍ଵାଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଧର୍ମସମ୍ଭଵଃ। ତଥୈଵ ଶତରୂପାଯାଃ ସମ୍ଭଵଶ୍ଚ ତତଃ ପରମ୍
ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକି ରହିଥିବାରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅଧର୍ମର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେବା ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି, ଏହା ପରେ ଶତରୂପାଙ୍କ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋତ୍ତାନପାଦୌ ପ୍ରସୂତ୍ଯାକୂତଯଶ୍ଚ ତାଃ। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯନ୍ତେ ଧୂତପାପ୍ମାନୋ ଯେଷୁ ଲୋକାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ
ପ୍ରିୟବ୍ରତ, ଉତ୍ତାନପାଦ, ପ୍ରସୂତି ଏବଂ ଆକୂତିଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଶ୍ୱ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି।
ରୁଚେଃ ପ୍ରଜାପତେଶ୍ଚୋର୍ଦ୍ଵମାକୂତ୍ଯାଂ ମିତୁନୋଦ୍ଭଵଃ। ପ୍ରସୂତ୍ଯାମପି ଦକ୍ଷସ୍ଯ କନ୍ଯାନାଂ ପ୍ରଭଵସ୍ତତଃ
ପ୍ରଜାପତି ରୁଚିଙ୍କୁ ଉପରେ ଆକୂତିଠାରୁ ମିତ୍ରଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା; ପ୍ରସୂତିଠାରୁ ଡକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଦାକ୍ଷାଯଣୀଷୁ ଚାପ୍ଯୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଦ୍ଯାସୁ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଧର୍ମସ୍ଯ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ସର୍ଗଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକସ୍ଯ ସୁଖୋଦଯଃ
ଡକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଆଦି ମହାନ୍ ମନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଧର୍ମର ସୃଷ୍ଟି ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯାହା ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଏବଂ ଶୁଭ ଫଳଦାୟକ।
ତଥାଽଧର୍ମ୍ମସ୍ଯ ହିଂସାଯାଂ ତାମସୋଽଶୁଭଲକ୍ଷଣଃ। ମହେଶ୍ଵରସ୍ଯ ସତ୍ଯାଞ୍ଚ ପ୍ରଜାସର୍ଗଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ଏହିପରି ଅଧର୍ମର ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ହିଂସାମୟ ଏବଂ ତାମସିକ ଦୁଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣର, ବିବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି; ଏହା ସହିତ ମହେଶ୍ୱର ଓ ସତୀଙ୍କ ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।
ନିରାମଯଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତାଦୃଶଂ କୀର୍ତ୍ତିତଂ ପୁନଃ। ଯୋଗଂ ଯୋଗନିଧିଃ ପ୍ରାହ ଦ୍ଵିଜାନାଂ ମୁକ୍ତିକାଂକ୍ଷିଣାମ୍
ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଦୋଷରହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ପୁନି କରାଯାଇଛି; ଯୋଗର ଧନ ସ୍ୱୟଂ ମୁକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗର ଉପାୟ ଶିଖାଇଛନ୍ତି।
ଅଵତାରଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ମହାଭାଗ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ। ତ୍ରୈଵେଦିକାଂ କଥାଞ୍ଚାପି ସଂଵାଦଃ ପରମୋ ମହାନ୍
ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅବତାର ଏବଂ ତାଙ୍କର ମହାଭାଗ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଏହା ସହିତ ତିନି ପ୍ରକାର ବେଦମୟ କଥା ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହାନ ସଂବାଦ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ବ୍ରହ୍ମନାରାଯଣାଭ୍ଯାଞ୍ଚ ଯତ୍ର ସ୍ତୋତ୍ରଂ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତମ୍। ସ୍ତୁତସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ସ ଦେଵେଶସ୍ତୁତୋଷ ଭଗଵାନ୍ ଶିଵଃ
ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୀତିତ୍ୱ ହୋଇଥିବା ସ୍ତୁତି କୁହାଯାଇଛି, ସେଠି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାହାରେ ଶିବ ଖୁସି ହେଇଥିଲେ।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋଽଥ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଙ୍ଗେ ମହାତ୍ମନଃ। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ନାମ ହେତୁଶ୍ଚ ଯଥାଽରୋଦୀନ୍ମହାମନାଃ
ତାପରେ ବିଶାଳ ହୃଦୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେହରୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରକଟ ହେବା, ତାଙ୍କ ନାମର କାରଣ ଏବଂ ସେ କିପରି କାନ୍ଦିଥିଲେ—ଏହି ସବୁ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ରୁଦ୍ରାଦୀନି ଯଥା ହ୍ଯଷ୍ଟୌ ନାମାନ୍ଯାପ୍ନୋତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ। ଯଥା ଚ ତୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ରତମିଦଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍
ସ୍ୱୟଂଭୂ କିପରି ରୁଦ୍ର ଆଦି ଆଠଟି ନାମ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତିନି ଲୋକ, ଚଳାଞ୍ଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ କିପରି ବ୍ୟାପି ଗଲେ, ତାହା ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଭୃଗ୍ଵାଦୀନାମୃଷୀଣାଞ୍ଚ ପ୍ରଜାସର୍ଗୋପଵର୍ଣନମ୍। ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଚ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେର୍ଯତ୍ର ଗୋତ୍ରାନୁକୀର୍ତ୍ତନମ୍
ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ କିପରି ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ ଏବଂ ବସିଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ଗୋତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କେମିତି ହେଲା, ସେ ସବୁ ଏଠାରେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହାଯାଇଛି।
ଅଗ୍ନେଃ ପ୍ରଜାଯାଃ ସମ୍ଭୂତିଃ ସ୍ଵାହାଯାଂ ଯତ୍ର କୀର୍ତ୍ତିତା। ପିତୄଣାଂ ଦ୍ଵିପ୍ରକାରାଣାଂ ସ୍ଵଧାଯାସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍
ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସ୍ୱାହା ନାମକ ପତ୍ନୀ ଠାରୁ ସନ୍ତାନ ହେବାର କଥା ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ଏବଂ ତା'ପରେ ସ୍ୱଧା ଠାରୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ପିତୃମାନେ କିପରି ହେଲେ, ସେଥିରେ କୁହାଯାଇଛି।
ପିତୃଵଂଶପ୍ରସଙ୍ଗେନ କୀର୍ତ୍ଯତେ ଚ ମହେଶ୍ଵରାତ୍। ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଶାପଃ ସତ୍ଯର୍ଥେ ଭୃଗ୍ଵାଦୀନାଞ୍ଚ ଧୀମତାମ୍
ପିତୃମାନଙ୍କ ବଂଶ ଉପଲକ୍ଷେରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କେମିତି ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପ ପାଇଥିଲେ ଏବଂ ଏହାର ସତ୍ୟ ଓ କାରଣ କ'ଣ, ଏଠାରେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହାଯାଇଛି।
ପ୍ରତିଶାପଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଦକ୍ଷାଦଦ୍ଭୁତକର୍ମଣଃ। ପ୍ରତିଷେଧଶ୍ଚ ଵୈରସ୍ଯ କୀର୍ତ୍ଯତେ ଯତ୍ର ଵିସ୍ତରାତ୍
ଏଠାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତିଶାପ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶତ୍ରୁତା ରୋକିବାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି।
ତେଷାଂ ନିଯୋଗୋ ଦ୍ଵୀପେଷୁ ଦେଶେଷୁ ଚ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍। ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯ ସର୍ଗସ୍ଯ ତତଶ୍ଚାପ୍ଯନୁକୀର୍ତ୍ତନମ୍
ସେମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ୱୀପ ଓ ଦେଶରେ ଯେଉଁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ତାହା ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହାପରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ବିବରଣୀ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି।
ଉକ୍ତୋ ନାଭେର୍ନିସର୍ଗଶ୍ଚ ରଜସଶ୍ଚ ମହାତ୍ମନଃ। ଦ୍ଵୀପାନାଂ ସସମୁଦ୍ରାଣାଂ ପର୍ଵତାନାଞ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତନମ୍
ନାଭି ଓ ମହାତ୍ମା ରଜସଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା, ସମୁଦ୍ରସହିତ ଦ୍ୱୀପମାନେ ଓ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଛି।
ଵର୍ଷାଣାଞ୍ଚ ନଦୀନାଞ୍ଚ ତଦ୍ଭେଦାନାଞ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଦ୍ଵୀପଭେଦସହସ୍ରାଣାମନ୍ତର୍ଭେଦଶ୍ଚ ସପ୍ତସୁ
ବିଭିନ୍ନ ଭୂମିଅଞ୍ଚଳ, ନଦୀ ଓ ସେମାନଙ୍କ ବିଭାଗ, ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ମଧ୍ୟରେ ହଜାର ହଜାର ଉପବିଭାଗ ଏଠାରେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହାଯାଇଛି।
ଵିସ୍ତରାନ୍ ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସମୁଦ୍ରଯୋଃ। ପ୍ରମାଣଂ ଯୋଜନାଗ୍ରେଣ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ପର୍ଵତୈଃ ସହ
ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଓ ତାହାର ସମୁଦ୍ରର ଅଞ୍ଚଳ ଓ ପରିଧି, ଏବଂ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ମାପ ଯୋଜନ ମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ବିବରଣା ହୋଇଛି।
ହିମଵାନ୍ ହେମକୂଟସ୍ତୁ ନିଷଧୋ ମେରୁରେଵ ଚ। ନୀଲଃ ଶ୍ଵେତଃ ଶୃଙ୍ଗଵାଂଶ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯନ୍ତେ ଵର୍ଷପର୍ଵତାଃ
ହିମବାନ, ହେମକୂଟ, ନିଷଧ, ମେରୁ, ନୀଳ, ଶ୍ୱେତ ଓ ଶୃଙ୍ଗବାନ୍—ଏହି ସବୁ ଭୂମିଅଞ୍ଚଳର ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ତେଷାମନ୍ତରଵିଷ୍କମ୍ଭା ଉଚ୍ଛ୍ରାଯାଯାମଵିସ୍ତରାଃ। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯନ୍ତେ ଯୋଜନାଗ୍ରେଣ ଯେ ଚ ତତ୍ର ନିଵାସିନଃ
ଏହି ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୌଳ, ଉଚ୍ଚତା ଓ ପ୍ରସ୍ତାର ଯୋଜନ ମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଭାରତାଦୀନି ଵର୍ଷାଣି ନଦୀଭିଃ ପର୍ଵତୈସ୍ତଥା। ଭୂତୈଶ୍ଚୋପନିଵିଷ୍ଟାନି ଗତିମଦ୍ଭିର୍ଧ୍ରୁଵୈସ୍ତଥା
ଭାରତ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ, ସେମାନଙ୍କ ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଏବଂ ଚଳନଶୀଳ ଧ୍ରୁବ ତାରାମାନେ ଏଠାରେ ବିବରଣା ହୋଇଛି।
ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପାଦଯୋ ଦ୍ଵୀପାଃ ସମୁଦ୍ରୈଃ ସପ୍ତଭିର୍ଵୃତାଃ। ତତଶ୍ଚାପ୍ଯମ୍ମଯୀ ଭୂମିର୍ଲୋକାଲୋକଶ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ
ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଆଦି ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ, ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ତା'ପରେ ଜଳମୟ ପୃଥିବୀ ଓ ଲୋକାଲୋକ ପରିଚୟ ଦିଆଯାଇଛି।