ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମହେଶ୍ଵରଃ ପରୋଽଵ୍ଯକ୍ତଶ୍ଚତୁର୍ବାହୁଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ। ଅଚିନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚାପ୍ରମେଯଶ୍ଚ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂର୍ହେତୁରୀଶ୍ଵରଃ

ମହେଶ୍ୱର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅପ୍ରକାଶ, ଚାରିଟି ହାତ, ଚାରିଟି ମୁଖ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଅପରିମେୟ, ସ୍ୱୟଂ-ଜନ୍ମା, କାରଣ, ଏବଂ ଈଶ୍ୱର।

ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ କାରଣଂ ଯଦ୍ଯନ୍ନିତ୍ଯଂ ସଦସଦାତ୍ମକମ୍। ମହଦାଦିଵିଶେଷାନ୍ତଂ ସୃଜତୀତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ

ଅପ୍ରକାଶ ଯାହା କାରଣ, ନିତ୍ୟ, ତଥା ସତ-ଅସତର ସ୍ୱଭାବର, ଯାହାରୁ ମହତ ଆଦି ଭିନ୍ନତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଏହି ମତ ନିଶ୍ଚିତ।

ଅଣ୍ଡଂ ହିରଣ୍ମଯଞ୍ଚୈଵ ବଭୂଵାପ୍ରତିମଂ ତତଃ। ଅଣ୍ଡସ୍ଯାଵରଣଞ୍ଚାଦ୍ଭିରପାମପି ଚ ତେଜସା

ତାପରେ ଅପୂର୍ବ ସୁନା ଡିଂଗା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ଏହି ଡିଂଗାର ଆବରଣ ଜଳ ଓ ଅଗ୍ନିରେ ହେଲା।

ଵାଯୁନା ତସ୍ଯ ନଭସା ନଭୋ ଭୂତାଦିନା ଵୃତମ୍। ଭୂତାଦିର୍ମହତା ଚୈଵ ଅଵ୍ଯକ୍ତେନାଵୃତୋ ମହାନ୍

ବାୟୁ, ଆକାଶ ଓ ଭୂତାଦି ଦ୍ୱାରା ଏହା ଆବୃତ ହେଲା; ଭୂତାଦି ମହତ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହେଲା, ମହତ ଅପ୍ରକାଶ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହେଲା।

ଅତୋଽତ୍ର ଵିଶ୍ଵଦେଵାନାମୃଷୀଣାଞ୍ଚୋପଵର୍ଣିତମ୍। ନଦୀନାଂ ପର୍ଵତାନାଞ୍ଚ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋଽତ୍ର ଶସ୍ଯତେ

ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱଦେବ, ଋଷି, ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାଂ କଲ୍ପାନାଞ୍ଚୋପଵର୍ଣନମ୍। କୀର୍ତ୍ତନଂ ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମ ଜନ୍ମ ଚ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ

ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତର ଓ କଳ୍ପମାନଙ୍କର ବିବରଣା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ସ୍ତୁତି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି।

ଅତୋ ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ରଷ୍ଟୃତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାସର୍ଗୋପଵର୍ଣନମ୍। ଅଵସ୍ଥାଶ୍ଚାତ୍ର କୀର୍ତ୍ତ୍ଯନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ

ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି କ୍ଷମତା, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିବରଣା, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅପ୍ରକାଶ ଜନ୍ମର ଅବସ୍ଥାମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି।

କଲ୍ପାନାଂ ଵତ୍ସରାଶ୍ଚୈଵ ଜଗତଃ ସ୍ଥାପନନ୍ତଥା। ଶଯନଞ୍ଚ ହରେରତ୍ର ପୃଥିଵ୍ଯୁଦ୍ଧରଣନ୍ତଥା

ଏଠାରେ କଳ୍ପମାନଙ୍କର ବର୍ଷ, ବିଶ୍ୱର ସ୍ଥାପନା, ହରିଙ୍କର ଶୟନ, ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଉଦ୍ଧାରଣ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି।

ସନ୍ନିଵେଶଃ ପୁରାଦୀନାଂ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵିଭାଗଶଃ। ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଗୃହସଂସ୍ଥାନାଂ ସିଦ୍ଧାନାଞ୍ଚଵିନାଶନମ୍

ପୁରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ବିଭାଜନ, ଗଛ ଓ ଘରର ଆକୃତି, ଏବଂ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କର ବିନାଶ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

ଯୋଜନାନାଂ ପଥାଞ୍ଚୈଵ ସଞ୍ଚରୋ ବହୁଵିସ୍ତରଃ। ସ୍ଵର୍ଗେ ସ୍ଥାନଵିଭାଗଶ୍ଚ ମର୍ତ୍ତ୍ଯାନାଂ ଭୁଵିଚାରିଣାମ୍

ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିବା ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନ, ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ପୃଥିବୀରେ ରହୁଥିବା ମଣିଷମାନେ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପଥଗୁଡ଼ିକ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଚଳାଚଳ କେତେ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୁଏ—ଏହି ସବୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଵୃକ୍ଷାଣାମୋଷଧୀନାଞ୍ଚ ଵୀରୁଧାଞ୍ଚ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତନମ୍। ଵୃକ୍ଷନାରକିକୀଟତ୍ଵଂ ମର୍ତ୍ତ୍ଯାନାଂ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତମ୍

ଗଛ, ଔଷଧି ଏବଂ ଲତାଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା ଦିଆଯାଇଛି, ଏହା ସହିତ ମଣିଷମାନେ କେମିତି ଗଛ, ପଶୁ କିମ୍ବା ପୋକା ଭାବେ ପୁନଃଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି ତାହା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।

ଦେଵତାନାମୃଷୀଣାଞ୍ଚ ଦ୍ଵେ ସୃତୀ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତେ। ଅନ୍ନାଦୀନାଂ ତନୂନାଞ୍ଚ ସର୍ଜନନ୍ତ୍ଯଜନନ୍ତଥା

ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କର ଦୁଇଟି ମାର୍ଗ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଏହା ସହିତ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗ କରୁଥିବା ଏବଂ ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଓ ନାଶ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।

ପ୍ରଥମଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ପୁରାଣଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସ୍ମୃତମ୍। ଅନନ୍ତରଞ୍ଚ ଵକ୍ରେଭ୍ଯୋ ଵେଦାସ୍ତସ୍ଯ ଵିନିଃସୃତାଃ

ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ପୁରାଣକୁ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ମୁଁହଁଠାରୁ ପରେ ବେଦମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଅଙ୍ଗାନି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଞ୍ଚ ଵ୍ରତାନି ନିଯମାସ୍ତଥା। ପଶୂନାଂ ପୁରୁଷାଣାଞ୍ଚ ସମ୍ଭଵଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ

ବେଦଙ୍କ ଅଙ୍ଗ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର, ବ୍ରତ ଏବଂ ନିୟମମାନଙ୍କ ବିବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି, ଏହା ସହିତ ପଶୁ ଏବଂ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।

ତଥା ନିର୍ଵଚନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ କଲ୍ପସ୍ଯ ଚ ପରିଗ୍ରହଃ। ନଵ ସର୍ଗାଃ ପୁନଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକାଃ

ଏହିପରି ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଏବଂ କଳ୍ପର ତାଲିକା ଦିଆଯାଇଛି; ପୁନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚିନ୍ତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନଉଟି ସୃଷ୍ଟି ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ତ୍ରଯୋଽନ୍ଯେ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵାସ୍ତୁ ତତୋ ଲୋକାନକଲ୍ପଯତ୍। ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଵଯଵେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଧର୍ମାଦୀନାଂ ସମୁଦ୍ଭଵଃ

ଏହିପରି ଆଉ ତିନିଟି ଚିନ୍ତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସୃଷ୍ଟି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ପରେ ସେ ବିଶ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ତିଆରି କଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଙ୍ଗରୁ ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଯେ ଦ୍ଵାଦଶ ପ୍ରସୂଯନ୍ତେ ପ୍ରଜାଃ କଲ୍ପେ ପୁନଃ ପୁନଃ। କଲ୍ପଯୋରନ୍ତରଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରତିସନ୍ଧିଶ୍ଚ ଯସ୍ତଯୋଃ

ଏହି କଳ୍ପରେ ପୁନଃ ପୁନଃ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ବାରୋଟି ପ୍ରଜା ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି, ଏହା ସହିତ ଦୁଇ କଳ୍ପ ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତରାଳ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଯୋଗ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ତମୋମାତ୍ରାଵୃତତ୍ଵାଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଧର୍ମସମ୍ଭଵଃ। ତଥୈଵ ଶତରୂପାଯାଃ ସମ୍ଭଵଶ୍ଚ ତତଃ ପରମ୍

ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକି ରହିଥିବାରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅଧର୍ମର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେବା ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି, ଏହା ପରେ ଶତରୂପାଙ୍କ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋତ୍ତାନପାଦୌ ପ୍ରସୂତ୍ଯାକୂତଯଶ୍ଚ ତାଃ। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯନ୍ତେ ଧୂତପାପ୍ମାନୋ ଯେଷୁ ଲୋକାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ

ପ୍ରିୟବ୍ରତ, ଉତ୍ତାନପାଦ, ପ୍ରସୂତି ଏବଂ ଆକୂତିଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଶ୍ୱ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି।

ରୁଚେଃ ପ୍ରଜାପତେଶ୍ଚୋର୍ଦ୍ଵମାକୂତ୍ଯାଂ ମିତୁନୋଦ୍ଭଵଃ। ପ୍ରସୂତ୍ଯାମପି ଦକ୍ଷସ୍ଯ କନ୍ଯାନାଂ ପ୍ରଭଵସ୍ତତଃ

ପ୍ରଜାପତି ରୁଚିଙ୍କୁ ଉପରେ ଆକୂତିଠାରୁ ମିତ୍ରଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା; ପ୍ରସୂତିଠାରୁ ଡକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଦାକ୍ଷାଯଣୀଷୁ ଚାପ୍ଯୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଦ୍ଯାସୁ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଧର୍ମସ୍ଯ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ସର୍ଗଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକସ୍ଯ ସୁଖୋଦଯଃ

ଡକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଆଦି ମହାନ୍ ମନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଧର୍ମର ସୃଷ୍ଟି ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯାହା ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଏବଂ ଶୁଭ ଫଳଦାୟକ।

ତଥାଽଧର୍ମ୍ମସ୍ଯ ହିଂସାଯାଂ ତାମସୋଽଶୁଭଲକ୍ଷଣଃ। ମହେଶ୍ଵରସ୍ଯ ସତ୍ଯାଞ୍ଚ ପ୍ରଜାସର୍ଗଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ

ଏହିପରି ଅଧର୍ମର ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ହିଂସାମୟ ଏବଂ ତାମସିକ ଦୁଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣର, ବିବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି; ଏହା ସହିତ ମହେଶ୍ୱର ଓ ସତୀଙ୍କ ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।

ନିରାମଯଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତାଦୃଶଂ କୀର୍ତ୍ତିତଂ ପୁନଃ। ଯୋଗଂ ଯୋଗନିଧିଃ ପ୍ରାହ ଦ୍ଵିଜାନାଂ ମୁକ୍ତିକାଂକ୍ଷିଣାମ୍

ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଦୋଷରହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ପୁନି କରାଯାଇଛି; ଯୋଗର ଧନ ସ୍ୱୟଂ ମୁକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗର ଉପାୟ ଶିଖାଇଛନ୍ତି।

ଅଵତାରଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ମହାଭାଗ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ। ତ୍ରୈଵେଦିକାଂ କଥାଞ୍ଚାପି ସଂଵାଦଃ ପରମୋ ମହାନ୍

ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅବତାର ଏବଂ ତାଙ୍କର ମହାଭାଗ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଏହା ସହିତ ତିନି ପ୍ରକାର ବେଦମୟ କଥା ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହାନ ସଂବାଦ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ବ୍ରହ୍ମନାରାଯଣାଭ୍ଯାଞ୍ଚ ଯତ୍ର ସ୍ତୋତ୍ରଂ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତମ୍। ସ୍ତୁତସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ସ ଦେଵେଶସ୍ତୁତୋଷ ଭଗଵାନ୍ ଶିଵଃ

ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୀତିତ୍ୱ ହୋଇଥିବା ସ୍ତୁତି କୁହାଯାଇଛି, ସେଠି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାହାରେ ଶିବ ଖୁସି ହେଇଥିଲେ।

ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋଽଥ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଙ୍ଗେ ମହାତ୍ମନଃ। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ନାମ ହେତୁଶ୍ଚ ଯଥାଽରୋଦୀନ୍ମହାମନାଃ

ତାପରେ ବିଶାଳ ହୃଦୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେହରୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରକଟ ହେବା, ତାଙ୍କ ନାମର କାରଣ ଏବଂ ସେ କିପରି କାନ୍ଦିଥିଲେ—ଏହି ସବୁ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ରୁଦ୍ରାଦୀନି ଯଥା ହ୍ଯଷ୍ଟୌ ନାମାନ୍ଯାପ୍ନୋତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ। ଯଥା ଚ ତୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ରତମିଦଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍

ସ୍ୱୟଂଭୂ କିପରି ରୁଦ୍ର ଆଦି ଆଠଟି ନାମ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତିନି ଲୋକ, ଚଳାଞ୍ଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ କିପରି ବ୍ୟାପି ଗଲେ, ତାହା ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଭୃଗ୍ଵାଦୀନାମୃଷୀଣାଞ୍ଚ ପ୍ରଜାସର୍ଗୋପଵର୍ଣନମ୍। ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଚ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେର୍ଯତ୍ର ଗୋତ୍ରାନୁକୀର୍ତ୍ତନମ୍

ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ କିପରି ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ ଏବଂ ବସିଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ଗୋତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କେମିତି ହେଲା, ସେ ସବୁ ଏଠାରେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହାଯାଇଛି।

ଅଗ୍ନେଃ ପ୍ରଜାଯାଃ ସମ୍ଭୂତିଃ ସ୍ଵାହାଯାଂ ଯତ୍ର କୀର୍ତ୍ତିତା। ପିତୄଣାଂ ଦ୍ଵିପ୍ରକାରାଣାଂ ସ୍ଵଧାଯାସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍

ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସ୍ୱାହା ନାମକ ପତ୍ନୀ ଠାରୁ ସନ୍ତାନ ହେବାର କଥା ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ଏବଂ ତା'ପରେ ସ୍ୱଧା ଠାରୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ପିତୃମାନେ କିପରି ହେଲେ, ସେଥିରେ କୁହାଯାଇଛି।