ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଏଷାଞ୍ଚ ଋଷିମୁଖ୍ଯାନାଂ ପୁରାଣଂ ପ୍ରତି ଧୀମତାମ୍। ଶୁଶ୍ରୂଷାସ୍ତି ମହାବୁଦ୍ଧେ ତଚ୍ଛ୍ରାଵଯିତୁମର୍ହସି

ଏହି ଅଗ୍ରଗାମୀ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଏହା ଶୁଣାଇବା ଉଚିତ ।

ସର୍ଵେ ହୀମେ ମହାତ୍ମାନୋ ନାନା ଗୋତ୍ରାଃ ସମାଗତାଃ। ସ୍ଵାନ୍ ସ୍ଵାନ୍ ଵଂଶାନ୍ ପୁରାଣୈସ୍ତୁ ଶ୍ରୃଣୁଯୁର୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ

ଏହି ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ବଂଶରୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ପୁରାଣରୁ ନିଜ-ନିଜ ବଂଶର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ହେ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ।

ସପୁତ୍ରାନ୍ ଦୀର୍ଘସତ୍ରେଽସ୍ମିଞ୍ଛ୍ରଵଯେଥା ମୁନୀନଥ। ଦୀକ୍ଷିଷ୍ଯମାଣୈରସ୍ମାଭି ସ୍ତେନ ପ୍ରାଗସି ସଂସ୍ମୃତଃ

ହେ ମୁନିନାଥ, ଏହି ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞରେ, ପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଶୁଣାଇବା ଉଚିତ; ଆମେ ଦୀକ୍ଷା ନେବାକୁ ଯାଉଛୁ, ଏହି କାରଣରେ ଆମେ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରିଛୁ ।

ଇତି ସନ୍ନୋଦିତଃ ସୂତସ୍ତୈରେଵ ମୁନିଭିଃ ପୁରା। ପୁରାଣାର୍ଥଂ ପୁରାଣଜ୍ଞୈଃ ସତ୍ଯଵ୍ରତପରାଯଣୈଃ

ଏଭଳି ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ସୂତକୁ ପୁରାଣର ଅର୍ଥ କହିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ ।

ସ୍ଵଧର୍ମ ଏଷ ସୂତସ୍ଯ ସଦ୍ଭିର୍ଦୃଷ୍ଟଃ ପୁରାତନୈଃ। ଦେଵତାନାମୃଷୀଣାଞ୍ଚ ରାଜ୍ଞାଞ୍ଚାମିତତେଜସାମ୍

ଏହି ସୂତର ସ୍ଵଧର୍ମ, ପ୍ରାଚୀନ ସଜ୍ଜନମାନେ ଦେଖିଥିଲେ — ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ପୁରାଣ ଶୁଣାଇବା ।

ଵଂଶାନାଂ ଧାରଣଂ କାର୍ଯଂ ଶ୍ରୁତାନାଞ୍ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଇତିହାସପୁରାଣେଷୁ ଦିଷ୍ଟା ଯେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ

ମହାତ୍ମାମାନେଙ୍କର ବଂଶର ସଂରକ୍ଷଣ, ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣରେ ଯାହା ଶୁଣାଯାଇଛି, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି ।

ନ ହି ଵେଦେଷ୍ଵଧିକାରଃ କଶ୍ଵିତ୍ ସୂତସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ। ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ହି ପୃଥୋର୍ଯଜ୍ଞେ ଵର୍ତ୍ତମାନେ ମହାତ୍ମନଃ। ସୁତ୍ଯାଯାମଭଵତ୍ ସୂତଃ ପ୍ରଥମଂ ଵର୍ଣଵୈକୃତଃ

ସୂତରେ ବେଦର ଅଧିକାର ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ବେନର ପୁତ୍ର ମହାତ୍ମା ପୃଥୁଙ୍କର ଯଜ୍ଞରେ, ସୋମ ଦବାଇ ମେଳା ଦିନରେ, ସୂତ ପ୍ରଥମେ ଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ।

ଐନ୍ଦ୍ରେଣ ହଵିଷା ତତ୍ର ହଵିଃ ପୃକ୍ତଂ ବୃହସ୍ପତେଃ। ଜୁହାଵେନ୍ଦ୍ରାଯ ଦେଵାଯ ତତଃ ସୂତୋ ଵ୍ଯଜାଯତ। ପ୍ରମାଦାତ୍ତତ୍ର ସଞ୍ଜଜ୍ଞେ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଞ୍ଚ କର୍ମସୁ

ସେଠାରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଇ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ଘିଅ ମିଶାଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା; ଏହି ଭୁଲରୁ ସୂତ ଜନ୍ମ ନେଲା; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରାଗଲା ।

ଶିଷ୍ଯହଵ୍ଯେନ ଯତ୍ ପୃକ୍ତମଭିଭୂତଂ ଗୁରୋର୍ହଵିଃ। ଅଧରୋତ୍ତରଚାରେଣ ଜଜ୍ଞେ ତଦ୍ଵର୍ଣଵୈକୃତଃ

ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଉପହାର ମିଶିଗଲା ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ଉପହାର ଅଧିକ ହେଇଗଲା; ଉଚିତ କ୍ରମ ଉଲଟିଗଲା, ଏହି ଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ।

ଯଚ୍ଚ କ୍ଷତ୍ରାତ୍ ସମଭଵଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଽଵରଯୋନିତଃ। ତତଃ ପୂର୍ଵେଣ ସାଧର୍ମ୍ଯାତ୍ତୁଲ୍ଯଧର୍ମା ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଃ

ଏବଂ ଯେତେବେଳେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ମାଁରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ନେଲା, ପୂର୍ବ ଉଦାହରଣ ଅନୁସାରେ, ସେହି ଅନୁସୂତି ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ।

ମଧ୍ଯମୋ ହ୍ଯେଷ ସୂତସ୍ଯ ଧର୍ମଃ କ୍ଷତ୍ରୋପଜୀଵନମ୍। ରଥନାଗାଶ୍ଵଚରିତଂ ଜଘନ୍ଯଞ୍ଚ ଚିକିତ୍ସିତମ୍

ସୂତର ମଧ୍ୟମ ଧର୍ମ ହେଉଛି — କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ସେବା କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା; ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ଦକ୍ଷ ହେବା; ଶେଷରେ ଚିକିତ୍ସାରେ ଦକ୍ଷ ହେବା ।

ତତ୍ ସ୍ଵଧର୍ମମହଂ ପୃଷ୍ଟୋ ଭଵଦ୍ଭିର୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ। କସ୍ମାତ୍ ସମ୍ଯଙ୍ନ ଵିବ୍ରୂଯାଂ ପୁରାଣମୃଷିପୂଜିତମ୍

ମୁଁ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆପଣମାନେ, ବ୍ରହ୍ମ ଉପାସକ ମାନେ, ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି; ପୁରାଣ, ଯାହା ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ସେଥିରେ କିଏ ଠିକ୍ ଭାବରେ କଥା ନ କହିବି?

ପିତୄଣାଂ ମାନସୀ କନ୍ଯା ଵାସଵୀ ସମପଦ୍ଯତ। ଅପଧ୍ଯାତା ଚ ପିତୃଭିର୍ମତ୍ସ୍ଯଯୋନୌ ବଭୂଵ ସା

ପିତୃମାନେ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିବା କନ୍ୟା ଭାସବୀ ହେଲେ; ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ପରେ, ସେ ମାଛର ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଅରଣୀଵ ହୁତାଶସ୍ଯ ନିମିତ୍ତଂ ଯସ୍ଯ ଜନ୍ମନଃ। ତସ୍ଯାଂ ଜାତୋ ମହାଯୋଗୀ ଵ୍ଯାସୋ ଵେଦଵିଦାଂ ଵରଃ

ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମାରେ ନିମ୍ନ ଅରଣୀ ଯେପରି, ସେ କନ୍ୟା ତାଙ୍କର ଜନ୍ମର କାରଣ ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ଗଭିରା କରି ମହାଯୋଗୀ ବ୍ୟାସ, ଯିଏ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ତସ୍ମୈ ଭଗଵତେ କୃତ୍ଵା ନମୋ ଵ୍ଯାସାଯ ଵେଧସେ।। ପୁରୁଷାଯ ପୁରାଣାଯ ଭୃଗୁଵାକ୍ଯପ୍ରଵର୍ତ୍ତିନେ। ମାନୁଷଚ୍ଛଦ୍ମରୂପାଯ ଵିଷ୍ଣଵେ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣଵେ

ସେ ଭାଗ୍ୟବାନ୍, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ; ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ପୁରାତନ, ଭୃଗୁଙ୍କର କଥାକୁ ପ୍ରଚାର କରୁଥିବା, ମାନବ ରୂପରେ ଉପସ୍ଥିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

ଜାତମାତ୍ରଞ୍ଚ ଯଂ ଵେଦ ଉପତସ୍ଥେ ସସଙ୍ଗ୍ରହଃ। ଧର୍ମମେଵ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଜାତୂକର୍ଣାଦଵାପ ତମ୍

ବ୍ୟାସ ଜନ୍ମ ନେବା ସହିତ ବେଦ ଏବଂ ତାହାର ଶାଖାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ; ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଥମେ ରଖି, ବ୍ୟାସ ଜାତୂକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଏହି ବେଦ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ମତିଂ ମନ୍ଥାନମାଵିଧ୍ଯ ଯେନାସୌ ଶ୍ରୁତିସାଗରାତ୍। ପ୍ରକାଶଂ ଜନିତୋ ଲୋକେ ମହାଭାରତଚନ୍ଦ୍ରମାଃ

ତାଙ୍କର ମନକୁ ମଥାଇ, ଶ୍ରୁତି ସାଗରରୁ ଉନ୍ମାଦ କରି, ବ୍ୟାସ ଏହି ଜଗତରେ ମହାଭାରତ ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ଉଦ୍ଭାସିତ କଲେ।

ଵେଦଦ୍ରୁମଶ୍ଚ ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସଶାଖଃ ସମପଦ୍ଯତ। ଭୂମିକାଲଗୁଣାନ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ବହୁଶାଖୋ ଯଥା ଦ୍ରୁମଃ

ବେଦର ଗଛ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପାଇଁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାଖା ସହିତ ହେଲା; ଭୂମି, କାଳ ଓ ଗୁଣ ଉପଲବ୍ଧ କରି, ଏହା ଅନେକ ଶାଖା ସହିତ ଗଛ ପରି ହେଲା।

ତସ୍ମାଦହମୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ପୁରାଣଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ। ସର୍ଵଜ୍ଞାତ୍ସର୍ଵଵେଦେଷୁ ପୂଜିତାଦ୍ଦୀପ୍ତତେଜସଃ

ଏହିପରି, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ସମସ୍ତ ବେଦରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଥିବା ପୁରାଣ ଶୁଣିଛି।

ପୁରାଣଂ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଦୁକ୍ତଂ ମାତରିଶ୍ଵନା। ପୃଷ୍ଟେନ ମୁନିଭିଃ ପୂର୍ଵଂ ନୈମିଷୀଯୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ

ମୁଁ ଏବେ ପୁରାଣ କଥା କହିବି, ଯାହା ମାତରିଶ୍ୱାନ କହିଥିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ନୈମିଷୀୟ ମହାତ୍ମା ମୁନିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ।

ମହେଶ୍ଵରଃ ପରୋଽଵ୍ଯକ୍ତଶ୍ଚତୁର୍ବାହୁଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ। ଅଚିନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚାପ୍ରମେଯଶ୍ଚ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂର୍ହେତୁରୀଶ୍ଵରଃ

ମହେଶ୍ୱର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅପ୍ରକାଶ, ଚାରିଟି ହାତ, ଚାରିଟି ମୁଖ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଅପରିମେୟ, ସ୍ୱୟଂ-ଜନ୍ମା, କାରଣ, ଏବଂ ଈଶ୍ୱର।

ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ କାରଣଂ ଯଦ୍ଯନ୍ନିତ୍ଯଂ ସଦସଦାତ୍ମକମ୍। ମହଦାଦିଵିଶେଷାନ୍ତଂ ସୃଜତୀତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ

ଅପ୍ରକାଶ ଯାହା କାରଣ, ନିତ୍ୟ, ତଥା ସତ-ଅସତର ସ୍ୱଭାବର, ଯାହାରୁ ମହତ ଆଦି ଭିନ୍ନତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଏହି ମତ ନିଶ୍ଚିତ।

ଅଣ୍ଡଂ ହିରଣ୍ମଯଞ୍ଚୈଵ ବଭୂଵାପ୍ରତିମଂ ତତଃ। ଅଣ୍ଡସ୍ଯାଵରଣଞ୍ଚାଦ୍ଭିରପାମପି ଚ ତେଜସା

ତାପରେ ଅପୂର୍ବ ସୁନା ଡିଂଗା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ଏହି ଡିଂଗାର ଆବରଣ ଜଳ ଓ ଅଗ୍ନିରେ ହେଲା।

ଵାଯୁନା ତସ୍ଯ ନଭସା ନଭୋ ଭୂତାଦିନା ଵୃତମ୍। ଭୂତାଦିର୍ମହତା ଚୈଵ ଅଵ୍ଯକ୍ତେନାଵୃତୋ ମହାନ୍

ବାୟୁ, ଆକାଶ ଓ ଭୂତାଦି ଦ୍ୱାରା ଏହା ଆବୃତ ହେଲା; ଭୂତାଦି ମହତ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହେଲା, ମହତ ଅପ୍ରକାଶ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହେଲା।

ଅତୋଽତ୍ର ଵିଶ୍ଵଦେଵାନାମୃଷୀଣାଞ୍ଚୋପଵର୍ଣିତମ୍। ନଦୀନାଂ ପର୍ଵତାନାଞ୍ଚ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋଽତ୍ର ଶସ୍ଯତେ

ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱଦେବ, ଋଷି, ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାଂ କଲ୍ପାନାଞ୍ଚୋପଵର୍ଣନମ୍। କୀର୍ତ୍ତନଂ ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମ ଜନ୍ମ ଚ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ

ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତର ଓ କଳ୍ପମାନଙ୍କର ବିବରଣା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ସ୍ତୁତି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି।

ଅତୋ ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ରଷ୍ଟୃତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାସର୍ଗୋପଵର୍ଣନମ୍। ଅଵସ୍ଥାଶ୍ଚାତ୍ର କୀର୍ତ୍ତ୍ଯନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ

ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି କ୍ଷମତା, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିବରଣା, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅପ୍ରକାଶ ଜନ୍ମର ଅବସ୍ଥାମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି।

କଲ୍ପାନାଂ ଵତ୍ସରାଶ୍ଚୈଵ ଜଗତଃ ସ୍ଥାପନନ୍ତଥା। ଶଯନଞ୍ଚ ହରେରତ୍ର ପୃଥିଵ୍ଯୁଦ୍ଧରଣନ୍ତଥା

ଏଠାରେ କଳ୍ପମାନଙ୍କର ବର୍ଷ, ବିଶ୍ୱର ସ୍ଥାପନା, ହରିଙ୍କର ଶୟନ, ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଉଦ୍ଧାରଣ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି।

ସନ୍ନିଵେଶଃ ପୁରାଦୀନାଂ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵିଭାଗଶଃ। ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଗୃହସଂସ୍ଥାନାଂ ସିଦ୍ଧାନାଞ୍ଚଵିନାଶନମ୍

ପୁରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ବିଭାଜନ, ଗଛ ଓ ଘରର ଆକୃତି, ଏବଂ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କର ବିନାଶ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।