ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଧର୍ମକ୍ଷେତ୍ରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଦୀର୍ଘସତ୍ରନ୍ତୁ ଈଜିରେ। ନଦ୍ଯାସ୍ତୀରେ ଦୃଷଦ୍ଵତ୍ଯାଃ ପୁଣ୍ଯାଯାଃ ଶୁଚିରୋଧସଃ। ଦୀକ୍ଷିତାସ୍ତେ ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ନୈମିଷାରଣ୍ଯଗୋଚରାଃ

ଧର୍ମକ୍ଷେତ୍ର କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ, ପବିତ୍ର ଦୃଷଦ୍ବତୀ ନଦୀର ଶୁଚି ତୀରରେ, ନେମିଷାରଣ୍ୟରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।

ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତାନ୍ ସ ମହାବୁଦ୍ଧିଃ ସୂତଃ ପୌରାଣିକୋତ୍ତମଃ। ଲୋମାନି ହର୍ଷଯାଞ୍ଚକ୍ରେ ଶ୍ରୋତ୍ରୂଣାଂ ଯତ୍ ସୁଭାଷିତୈଃ। କର୍ମଣା ପ୍ରଥିତସ୍ତେନ ଲୋକେଽସ୍ମିଁଲ୍ଲୋମହର୍ଷଣଃ

ସୂତ, ପୁରାଣ କଥାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାବୁଦ୍ଧି, ତାଙ୍କର ମଧୁର କଥାରେ ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କର କେଶ ଦଣ୍ଡିଉଠିଲା; ଏହି କାରଣରେ ସେ ଲୋମହର୍ଷଣ ନାମରେ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

ତପଃଶ୍ରୁତାଚାରନିଧେର୍ଵେଦଵ୍ଯାସସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଶିଷ୍ଯୋ ବଭୂଵ ମେଧାଵୀ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ

ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ତପ, ଶ୍ରୁତି ଓ ଆଚରଣର ଧନ, ମେଧାବୀ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

ପୁରାଣ ଵେଦୋ ହ୍ଯଖିଲୋ ଯସ୍ମିନ୍ ସମ୍ଯକ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ। ଭାରତୀ ଚୈଵ ଵିପୁଲା ମହାଭାରତଵର୍ଦ୍ଧିନୀ

ପୁରାଣ ଓ ବେଦ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଭଲଭାବେ ବସିଛି । ବିଶାଳ ଭାରତୀ ଓ ମହାଭାରତକୁ ବଢ଼ାଇବା ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଏହିଠି ଅଛି ।

ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାର୍ଥାଃ କଥା ଯସ୍ମିନ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ। ସୂକ୍ତାଃ ସୁପରିଭାଷାଶ୍ଚ ଭୂମାଵୋଷଧଯୋ ଯଥା

ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କଥାବଳୀ, ଜ୍ଞାନମୟ ଉକ୍ତି ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାଷା ଅଛି; ଯେପରି ଭୂମିରେ ଔଷଧି ମିଳେ ।

ସ ତାନ୍ ନ୍ଯାଯେନ ସୁଧିଯୋ ନ୍ଯାଯଵିନ୍ମୁନିପୁଙ୍ଗଵାନ୍। ଅଭିଗମ୍ଯୋପସଂସୃତ୍ଯ ନମସ୍କୃତ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ତୋଷଯାମାସ ମେଧାଵୀ ପ୍ରଣିପାତେନ ତାନୃଷୀନ୍

ସେ, ନ୍ୟାୟ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ, ନ୍ୟାୟର ମହାପଣ୍ଡିତ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ନମ୍ରତା ସହିତ ନମସ୍କାର କରି, ହାତ ଜୋଡି ଗଲେ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ।

ତେ ଚାପି ସର୍ତ୍ରିଣଃ ପ୍ରୀତାଃ ସସଦସ୍ଯା ମହୌଜସଃ। ତସ୍ମୈ ସାମ ଚ ପୂଜାଞ୍ଚ ଯଥାଵତ୍ ପ୍ରତିପେଦିରେ

ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋଷିମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କର ସଭା, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥିକ ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା ଦେଲେ ।

ଅଥ ତେଷାଂ ପୁରାଣସ୍ଯ ଶୁଶ୍ରୂଷା ସମପଦ୍ଯତ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମାତିଵିଶ୍ଵସ୍ତଂ ଵିଦ୍ଵାଂସଂ ଲୋମହର୍ଷଣମ୍

ତାପରେ, ଲୋମହର୍ଷଣ ନାମକ ଜ୍ଞାନୀ ଏତେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମ ନେଲା ।

ତସ୍ମିନ୍ ସତ୍ରେ ଗୃହପତିଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ। ଇଙ୍ଗିତୈର୍ଭାଵମାଲକ୍ଷ୍ଯ ତେଷାଂ ସୂତମନୋଦଯତ୍

ସେଇ ସଭାରେ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ ଗୃହପତି, ଋଷିମାନେଙ୍କର ଇଂଗিত ଦେଖି, ସୂତକୁ କଥା କହିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ ।

ତ୍ଵଯା ସୂତ ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ଭଗଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମଃ। ଇତିହାସପୁରାଣାର୍ଥଂ ଵ୍ଯାସଃ ସମ୍ଯଗୁପାସିତଃ। ଦୁଦୋହ ଵୈ ମତିଂ ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ପୁରାଣାଶ୍ରଯାଂ କଥାମ୍

ହେ ସୂତ, ତୁମେ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ଭଗବତ୍ ବ୍ୟାସ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ରଗାମୀ, ତୁମର ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣର ଅର୍ଥ ତୁମେ ଜାଣିଛ; ବ୍ୟାସଙ୍କର ଜ୍ଞାନରୁ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କରିଛ; ଏବେ ପୁରାଣ ଆଧାରିତ କଥା କହ ।

ଏଷାଞ୍ଚ ଋଷିମୁଖ୍ଯାନାଂ ପୁରାଣଂ ପ୍ରତି ଧୀମତାମ୍। ଶୁଶ୍ରୂଷାସ୍ତି ମହାବୁଦ୍ଧେ ତଚ୍ଛ୍ରାଵଯିତୁମର୍ହସି

ଏହି ଅଗ୍ରଗାମୀ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଏହା ଶୁଣାଇବା ଉଚିତ ।

ସର୍ଵେ ହୀମେ ମହାତ୍ମାନୋ ନାନା ଗୋତ୍ରାଃ ସମାଗତାଃ। ସ୍ଵାନ୍ ସ୍ଵାନ୍ ଵଂଶାନ୍ ପୁରାଣୈସ୍ତୁ ଶ୍ରୃଣୁଯୁର୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ

ଏହି ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ବଂଶରୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ପୁରାଣରୁ ନିଜ-ନିଜ ବଂଶର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ହେ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ।

ସପୁତ୍ରାନ୍ ଦୀର୍ଘସତ୍ରେଽସ୍ମିଞ୍ଛ୍ରଵଯେଥା ମୁନୀନଥ। ଦୀକ୍ଷିଷ୍ଯମାଣୈରସ୍ମାଭି ସ୍ତେନ ପ୍ରାଗସି ସଂସ୍ମୃତଃ

ହେ ମୁନିନାଥ, ଏହି ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞରେ, ପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଶୁଣାଇବା ଉଚିତ; ଆମେ ଦୀକ୍ଷା ନେବାକୁ ଯାଉଛୁ, ଏହି କାରଣରେ ଆମେ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରିଛୁ ।

ଇତି ସନ୍ନୋଦିତଃ ସୂତସ୍ତୈରେଵ ମୁନିଭିଃ ପୁରା। ପୁରାଣାର୍ଥଂ ପୁରାଣଜ୍ଞୈଃ ସତ୍ଯଵ୍ରତପରାଯଣୈଃ

ଏଭଳି ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ସୂତକୁ ପୁରାଣର ଅର୍ଥ କହିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ ।

ସ୍ଵଧର୍ମ ଏଷ ସୂତସ୍ଯ ସଦ୍ଭିର୍ଦୃଷ୍ଟଃ ପୁରାତନୈଃ। ଦେଵତାନାମୃଷୀଣାଞ୍ଚ ରାଜ୍ଞାଞ୍ଚାମିତତେଜସାମ୍

ଏହି ସୂତର ସ୍ଵଧର୍ମ, ପ୍ରାଚୀନ ସଜ୍ଜନମାନେ ଦେଖିଥିଲେ — ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ପୁରାଣ ଶୁଣାଇବା ।

ଵଂଶାନାଂ ଧାରଣଂ କାର୍ଯଂ ଶ୍ରୁତାନାଞ୍ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଇତିହାସପୁରାଣେଷୁ ଦିଷ୍ଟା ଯେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ

ମହାତ୍ମାମାନେଙ୍କର ବଂଶର ସଂରକ୍ଷଣ, ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣରେ ଯାହା ଶୁଣାଯାଇଛି, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି ।

ନ ହି ଵେଦେଷ୍ଵଧିକାରଃ କଶ୍ଵିତ୍ ସୂତସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ। ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ହି ପୃଥୋର୍ଯଜ୍ଞେ ଵର୍ତ୍ତମାନେ ମହାତ୍ମନଃ। ସୁତ୍ଯାଯାମଭଵତ୍ ସୂତଃ ପ୍ରଥମଂ ଵର୍ଣଵୈକୃତଃ

ସୂତରେ ବେଦର ଅଧିକାର ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ବେନର ପୁତ୍ର ମହାତ୍ମା ପୃଥୁଙ୍କର ଯଜ୍ଞରେ, ସୋମ ଦବାଇ ମେଳା ଦିନରେ, ସୂତ ପ୍ରଥମେ ଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ।

ଐନ୍ଦ୍ରେଣ ହଵିଷା ତତ୍ର ହଵିଃ ପୃକ୍ତଂ ବୃହସ୍ପତେଃ। ଜୁହାଵେନ୍ଦ୍ରାଯ ଦେଵାଯ ତତଃ ସୂତୋ ଵ୍ଯଜାଯତ। ପ୍ରମାଦାତ୍ତତ୍ର ସଞ୍ଜଜ୍ଞେ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଞ୍ଚ କର୍ମସୁ

ସେଠାରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଇ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ଘିଅ ମିଶାଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା; ଏହି ଭୁଲରୁ ସୂତ ଜନ୍ମ ନେଲା; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରାଗଲା ।

ଶିଷ୍ଯହଵ୍ଯେନ ଯତ୍ ପୃକ୍ତମଭିଭୂତଂ ଗୁରୋର୍ହଵିଃ। ଅଧରୋତ୍ତରଚାରେଣ ଜଜ୍ଞେ ତଦ୍ଵର୍ଣଵୈକୃତଃ

ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଉପହାର ମିଶିଗଲା ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ଉପହାର ଅଧିକ ହେଇଗଲା; ଉଚିତ କ୍ରମ ଉଲଟିଗଲା, ଏହି ଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ।

ଯଚ୍ଚ କ୍ଷତ୍ରାତ୍ ସମଭଵଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଽଵରଯୋନିତଃ। ତତଃ ପୂର୍ଵେଣ ସାଧର୍ମ୍ଯାତ୍ତୁଲ୍ଯଧର୍ମା ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଃ

ଏବଂ ଯେତେବେଳେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ମାଁରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ନେଲା, ପୂର୍ବ ଉଦାହରଣ ଅନୁସାରେ, ସେହି ଅନୁସୂତି ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ।

ମଧ୍ଯମୋ ହ୍ଯେଷ ସୂତସ୍ଯ ଧର୍ମଃ କ୍ଷତ୍ରୋପଜୀଵନମ୍। ରଥନାଗାଶ୍ଵଚରିତଂ ଜଘନ୍ଯଞ୍ଚ ଚିକିତ୍ସିତମ୍

ସୂତର ମଧ୍ୟମ ଧର୍ମ ହେଉଛି — କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ସେବା କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା; ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ଦକ୍ଷ ହେବା; ଶେଷରେ ଚିକିତ୍ସାରେ ଦକ୍ଷ ହେବା ।

ତତ୍ ସ୍ଵଧର୍ମମହଂ ପୃଷ୍ଟୋ ଭଵଦ୍ଭିର୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ। କସ୍ମାତ୍ ସମ୍ଯଙ୍ନ ଵିବ୍ରୂଯାଂ ପୁରାଣମୃଷିପୂଜିତମ୍

ମୁଁ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆପଣମାନେ, ବ୍ରହ୍ମ ଉପାସକ ମାନେ, ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି; ପୁରାଣ, ଯାହା ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ସେଥିରେ କିଏ ଠିକ୍ ଭାବରେ କଥା ନ କହିବି?

ପିତୄଣାଂ ମାନସୀ କନ୍ଯା ଵାସଵୀ ସମପଦ୍ଯତ। ଅପଧ୍ଯାତା ଚ ପିତୃଭିର୍ମତ୍ସ୍ଯଯୋନୌ ବଭୂଵ ସା

ପିତୃମାନେ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିବା କନ୍ୟା ଭାସବୀ ହେଲେ; ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ପରେ, ସେ ମାଛର ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଅରଣୀଵ ହୁତାଶସ୍ଯ ନିମିତ୍ତଂ ଯସ୍ଯ ଜନ୍ମନଃ। ତସ୍ଯାଂ ଜାତୋ ମହାଯୋଗୀ ଵ୍ଯାସୋ ଵେଦଵିଦାଂ ଵରଃ

ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମାରେ ନିମ୍ନ ଅରଣୀ ଯେପରି, ସେ କନ୍ୟା ତାଙ୍କର ଜନ୍ମର କାରଣ ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ଗଭିରା କରି ମହାଯୋଗୀ ବ୍ୟାସ, ଯିଏ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ତସ୍ମୈ ଭଗଵତେ କୃତ୍ଵା ନମୋ ଵ୍ଯାସାଯ ଵେଧସେ।। ପୁରୁଷାଯ ପୁରାଣାଯ ଭୃଗୁଵାକ୍ଯପ୍ରଵର୍ତ୍ତିନେ। ମାନୁଷଚ୍ଛଦ୍ମରୂପାଯ ଵିଷ୍ଣଵେ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣଵେ

ସେ ଭାଗ୍ୟବାନ୍, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ; ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ପୁରାତନ, ଭୃଗୁଙ୍କର କଥାକୁ ପ୍ରଚାର କରୁଥିବା, ମାନବ ରୂପରେ ଉପସ୍ଥିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

ଜାତମାତ୍ରଞ୍ଚ ଯଂ ଵେଦ ଉପତସ୍ଥେ ସସଙ୍ଗ୍ରହଃ। ଧର୍ମମେଵ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଜାତୂକର୍ଣାଦଵାପ ତମ୍

ବ୍ୟାସ ଜନ୍ମ ନେବା ସହିତ ବେଦ ଏବଂ ତାହାର ଶାଖାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ; ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଥମେ ରଖି, ବ୍ୟାସ ଜାତୂକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଏହି ବେଦ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ମତିଂ ମନ୍ଥାନମାଵିଧ୍ଯ ଯେନାସୌ ଶ୍ରୁତିସାଗରାତ୍। ପ୍ରକାଶଂ ଜନିତୋ ଲୋକେ ମହାଭାରତଚନ୍ଦ୍ରମାଃ

ତାଙ୍କର ମନକୁ ମଥାଇ, ଶ୍ରୁତି ସାଗରରୁ ଉନ୍ମାଦ କରି, ବ୍ୟାସ ଏହି ଜଗତରେ ମହାଭାରତ ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ଉଦ୍ଭାସିତ କଲେ।

ଵେଦଦ୍ରୁମଶ୍ଚ ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସଶାଖଃ ସମପଦ୍ଯତ। ଭୂମିକାଲଗୁଣାନ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ବହୁଶାଖୋ ଯଥା ଦ୍ରୁମଃ

ବେଦର ଗଛ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପାଇଁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାଖା ସହିତ ହେଲା; ଭୂମି, କାଳ ଓ ଗୁଣ ଉପଲବ୍ଧ କରି, ଏହା ଅନେକ ଶାଖା ସହିତ ଗଛ ପରି ହେଲା।

ତସ୍ମାଦହମୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ପୁରାଣଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ। ସର୍ଵଜ୍ଞାତ୍ସର୍ଵଵେଦେଷୁ ପୂଜିତାଦ୍ଦୀପ୍ତତେଜସଃ

ଏହିପରି, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ସମସ୍ତ ବେଦରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଥିବା ପୁରାଣ ଶୁଣିଛି।