ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଲୋକକର୍ତ୍ତାରଂ ସର୍ଵଜ୍ଞମପରାଜିତମ୍। ପ୍ରଭୁଂ ଭୂତଭଵିଷ୍ଯସ୍ଯ ସାମ୍ପ୍ରତସ୍ଯ ଚ ସତ୍ପତିମ୍

ବ୍ରହ୍ମା, ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ଅଜୟ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ପ୍ରଭୁ, ସତ୍ୟର ନାଥଙ୍କୁ—

ଜ୍ଞାନମପ୍ରତିମଂ ଯସ୍ଯ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଚ ଜଗତ୍ପତେଃ। ଐଶ୍ଵର୍ଯଞ୍ଚୈଵ ଧର୍ମଶ୍ଚ ସହସିଦ୍ଧିଚତୁଷ୍ଟଯଃ

ଯାହାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ବିରାଗ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଜଗତର ନାଥ, ଯାହାଙ୍କ ଶକ୍ତି, ଧର୍ମ ଏବଂ ଚାରିପ୍ରକାର ଶିଦ୍ଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ—

ଯ ଇମାନ୍ ପଶ୍ଯତେ ଭାଵାନ୍ନିତ୍ଯଂ ସଦସଦାତ୍ମକାନ୍। ଆଵିଶନ୍ତି ପୁନସ୍ତଂ ଵୈ କ୍ରିଯାଭାଵାର୍ଥମୀଶ୍ଵରମ୍

ଯିଏ ସଦା ଏହି ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ଭାବଗୁଡିକୁ ଦେଖିଥାଏ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପୁନଃ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେଇ ଈଶ୍ୱର।

ଲୋକକୃଲ୍ଲୋକତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଯୋଗମାସ୍ଥାଯ ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍। ଅସୃଜତ୍ ସର୍ଵଭୂତାନି ସ୍ଥାଵରାଣି ଚରାଣି ଚ

ଯିଏ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତାହାର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ଯୋଗ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ସ୍ଥିର ଓ ଚଳ—ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।

ତମଜଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣଂ ଚିତ୍ପତିଂ ଲୋକସାକ୍ଷିଣମ୍। ପୁରାଣାଖ୍ଯାନଜିଜ୍ଞାସୁର୍ଵ୍ରଜାମି ଶରଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍

ଏହି ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା, ଚେତନାର ନାଥ, ଜଗତର ସାକ୍ଷୀ, ପୁରାତନ କଥା ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଶରଣରେ ଯାଉଛି।

ବ୍ରହ୍ମଵାଯୁମହେନ୍ଦ୍ରେଭ୍ଯୋ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ସମାହିତଃ। ଋଷୀଣାଞ୍ଚ ଵରିଷ୍ଠାଯ ଵସିଷ୍ଠାଯ ମହାତ୍ମନେ

ବ୍ରହ୍ମା, ବାୟୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏକାଗ୍ର ହୃଦୟରେ—

ତନ୍ନପ୍ତ୍ତ୍ରେ ଚାତିଯଶସେ ଜାତୂକର୍ଣାଯ ଚର୍ଷଯେ। ଵସିଷ୍ଠାଯ ଚ ଶୁଚଯେ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନାଯ ଚ

ତାଙ୍କର ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାତି, ଋଷି ଜାତୂକର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଚି ବସିଷ୍ଠ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—

ପୁରାଣଂ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ବ୍ରହ୍ମୋକ୍ତଂ ଵେଦସମ୍ମିତମ୍। ଧର୍ମାର୍ଥନ୍ଯାଯସଂଯୁକ୍ତୈରାଗମୈଃ ସୁଵିଭୂଷିତମ୍

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥିତ, ବେଦ ସମ୍ମତ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ ନ୍ୟାୟର ଉପଦେଶରେ ଶୋଭିତ ପୁରାଣକୁ ଏବେ ମୁଁ କହିବି।

ଅସୀମକୃଷ୍ଣେ ଵିକ୍ରାନ୍ତେ ରାଜନ୍ଯେଽନୁପମତ୍ଵିଷି। ପ୍ରଶାସତୀମାଂ ଧର୍ମେଣ ଭୂମିଂ ଭୂମିପସତ୍ତମେ

ଯେବେ ଅସୀମକୃଷ୍ଣ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଧର୍ମରେ ଏହି ଭୂମିକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ଭୂମିପାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—

ଋଷଯଃ ସଂଶିତାତ୍ମାନଃ ସତ୍ଯଵ୍ରତପରାଯଣାଃ। ଋଜଵୋ ନଷ୍ଟରଜସଃ ଶାନ୍ତା ଦାନ୍ତା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ

ଋଷିମାନେ ନିଜକୁ ଦମିଥିବା, ସତ୍ୟ ଓ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା, ସିଧା, ରଜୋଗୁଣ ହୀନ, ଶାନ୍ତ, ଦମିତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିବା—

ଧର୍ମକ୍ଷେତ୍ରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଦୀର୍ଘସତ୍ରନ୍ତୁ ଈଜିରେ। ନଦ୍ଯାସ୍ତୀରେ ଦୃଷଦ୍ଵତ୍ଯାଃ ପୁଣ୍ଯାଯାଃ ଶୁଚିରୋଧସଃ। ଦୀକ୍ଷିତାସ୍ତେ ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ନୈମିଷାରଣ୍ଯଗୋଚରାଃ

ଧର୍ମକ୍ଷେତ୍ର କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ, ପବିତ୍ର ଦୃଷଦ୍ବତୀ ନଦୀର ଶୁଚି ତୀରରେ, ନେମିଷାରଣ୍ୟରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।

ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତାନ୍ ସ ମହାବୁଦ୍ଧିଃ ସୂତଃ ପୌରାଣିକୋତ୍ତମଃ। ଲୋମାନି ହର୍ଷଯାଞ୍ଚକ୍ରେ ଶ୍ରୋତ୍ରୂଣାଂ ଯତ୍ ସୁଭାଷିତୈଃ। କର୍ମଣା ପ୍ରଥିତସ୍ତେନ ଲୋକେଽସ୍ମିଁଲ୍ଲୋମହର୍ଷଣଃ

ସୂତ, ପୁରାଣ କଥାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାବୁଦ୍ଧି, ତାଙ୍କର ମଧୁର କଥାରେ ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କର କେଶ ଦଣ୍ଡିଉଠିଲା; ଏହି କାରଣରେ ସେ ଲୋମହର୍ଷଣ ନାମରେ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

ତପଃଶ୍ରୁତାଚାରନିଧେର୍ଵେଦଵ୍ଯାସସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଶିଷ୍ଯୋ ବଭୂଵ ମେଧାଵୀ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ

ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ତପ, ଶ୍ରୁତି ଓ ଆଚରଣର ଧନ, ମେଧାବୀ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

ପୁରାଣ ଵେଦୋ ହ୍ଯଖିଲୋ ଯସ୍ମିନ୍ ସମ୍ଯକ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ। ଭାରତୀ ଚୈଵ ଵିପୁଲା ମହାଭାରତଵର୍ଦ୍ଧିନୀ

ପୁରାଣ ଓ ବେଦ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଭଲଭାବେ ବସିଛି । ବିଶାଳ ଭାରତୀ ଓ ମହାଭାରତକୁ ବଢ଼ାଇବା ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଏହିଠି ଅଛି ।

ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାର୍ଥାଃ କଥା ଯସ୍ମିନ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ। ସୂକ୍ତାଃ ସୁପରିଭାଷାଶ୍ଚ ଭୂମାଵୋଷଧଯୋ ଯଥା

ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କଥାବଳୀ, ଜ୍ଞାନମୟ ଉକ୍ତି ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାଷା ଅଛି; ଯେପରି ଭୂମିରେ ଔଷଧି ମିଳେ ।

ସ ତାନ୍ ନ୍ଯାଯେନ ସୁଧିଯୋ ନ୍ଯାଯଵିନ୍ମୁନିପୁଙ୍ଗଵାନ୍। ଅଭିଗମ୍ଯୋପସଂସୃତ୍ଯ ନମସ୍କୃତ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ତୋଷଯାମାସ ମେଧାଵୀ ପ୍ରଣିପାତେନ ତାନୃଷୀନ୍

ସେ, ନ୍ୟାୟ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ, ନ୍ୟାୟର ମହାପଣ୍ଡିତ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ନମ୍ରତା ସହିତ ନମସ୍କାର କରି, ହାତ ଜୋଡି ଗଲେ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ।

ତେ ଚାପି ସର୍ତ୍ରିଣଃ ପ୍ରୀତାଃ ସସଦସ୍ଯା ମହୌଜସଃ। ତସ୍ମୈ ସାମ ଚ ପୂଜାଞ୍ଚ ଯଥାଵତ୍ ପ୍ରତିପେଦିରେ

ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋଷିମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କର ସଭା, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥିକ ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା ଦେଲେ ।

ଅଥ ତେଷାଂ ପୁରାଣସ୍ଯ ଶୁଶ୍ରୂଷା ସମପଦ୍ଯତ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମାତିଵିଶ୍ଵସ୍ତଂ ଵିଦ୍ଵାଂସଂ ଲୋମହର୍ଷଣମ୍

ତାପରେ, ଲୋମହର୍ଷଣ ନାମକ ଜ୍ଞାନୀ ଏତେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମ ନେଲା ।

ତସ୍ମିନ୍ ସତ୍ରେ ଗୃହପତିଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ। ଇଙ୍ଗିତୈର୍ଭାଵମାଲକ୍ଷ୍ଯ ତେଷାଂ ସୂତମନୋଦଯତ୍

ସେଇ ସଭାରେ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ ଗୃହପତି, ଋଷିମାନେଙ୍କର ଇଂଗিত ଦେଖି, ସୂତକୁ କଥା କହିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ ।

ତ୍ଵଯା ସୂତ ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ଭଗଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମଃ। ଇତିହାସପୁରାଣାର୍ଥଂ ଵ୍ଯାସଃ ସମ୍ଯଗୁପାସିତଃ। ଦୁଦୋହ ଵୈ ମତିଂ ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ପୁରାଣାଶ୍ରଯାଂ କଥାମ୍

ହେ ସୂତ, ତୁମେ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ଭଗବତ୍ ବ୍ୟାସ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ରଗାମୀ, ତୁମର ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣର ଅର୍ଥ ତୁମେ ଜାଣିଛ; ବ୍ୟାସଙ୍କର ଜ୍ଞାନରୁ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କରିଛ; ଏବେ ପୁରାଣ ଆଧାରିତ କଥା କହ ।

ଏଷାଞ୍ଚ ଋଷିମୁଖ୍ଯାନାଂ ପୁରାଣଂ ପ୍ରତି ଧୀମତାମ୍। ଶୁଶ୍ରୂଷାସ୍ତି ମହାବୁଦ୍ଧେ ତଚ୍ଛ୍ରାଵଯିତୁମର୍ହସି

ଏହି ଅଗ୍ରଗାମୀ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଏହା ଶୁଣାଇବା ଉଚିତ ।

ସର୍ଵେ ହୀମେ ମହାତ୍ମାନୋ ନାନା ଗୋତ୍ରାଃ ସମାଗତାଃ। ସ୍ଵାନ୍ ସ୍ଵାନ୍ ଵଂଶାନ୍ ପୁରାଣୈସ୍ତୁ ଶ୍ରୃଣୁଯୁର୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ

ଏହି ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ବଂଶରୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ପୁରାଣରୁ ନିଜ-ନିଜ ବଂଶର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ହେ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ।

ସପୁତ୍ରାନ୍ ଦୀର୍ଘସତ୍ରେଽସ୍ମିଞ୍ଛ୍ରଵଯେଥା ମୁନୀନଥ। ଦୀକ୍ଷିଷ୍ଯମାଣୈରସ୍ମାଭି ସ୍ତେନ ପ୍ରାଗସି ସଂସ୍ମୃତଃ

ହେ ମୁନିନାଥ, ଏହି ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞରେ, ପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଶୁଣାଇବା ଉଚିତ; ଆମେ ଦୀକ୍ଷା ନେବାକୁ ଯାଉଛୁ, ଏହି କାରଣରେ ଆମେ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରିଛୁ ।

ଇତି ସନ୍ନୋଦିତଃ ସୂତସ୍ତୈରେଵ ମୁନିଭିଃ ପୁରା। ପୁରାଣାର୍ଥଂ ପୁରାଣଜ୍ଞୈଃ ସତ୍ଯଵ୍ରତପରାଯଣୈଃ

ଏଭଳି ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ସୂତକୁ ପୁରାଣର ଅର୍ଥ କହିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ ।

ସ୍ଵଧର୍ମ ଏଷ ସୂତସ୍ଯ ସଦ୍ଭିର୍ଦୃଷ୍ଟଃ ପୁରାତନୈଃ। ଦେଵତାନାମୃଷୀଣାଞ୍ଚ ରାଜ୍ଞାଞ୍ଚାମିତତେଜସାମ୍

ଏହି ସୂତର ସ୍ଵଧର୍ମ, ପ୍ରାଚୀନ ସଜ୍ଜନମାନେ ଦେଖିଥିଲେ — ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ପୁରାଣ ଶୁଣାଇବା ।

ଵଂଶାନାଂ ଧାରଣଂ କାର୍ଯଂ ଶ୍ରୁତାନାଞ୍ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଇତିହାସପୁରାଣେଷୁ ଦିଷ୍ଟା ଯେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ

ମହାତ୍ମାମାନେଙ୍କର ବଂଶର ସଂରକ୍ଷଣ, ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣରେ ଯାହା ଶୁଣାଯାଇଛି, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି ।

ନ ହି ଵେଦେଷ୍ଵଧିକାରଃ କଶ୍ଵିତ୍ ସୂତସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ। ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ହି ପୃଥୋର୍ଯଜ୍ଞେ ଵର୍ତ୍ତମାନେ ମହାତ୍ମନଃ। ସୁତ୍ଯାଯାମଭଵତ୍ ସୂତଃ ପ୍ରଥମଂ ଵର୍ଣଵୈକୃତଃ

ସୂତରେ ବେଦର ଅଧିକାର ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ବେନର ପୁତ୍ର ମହାତ୍ମା ପୃଥୁଙ୍କର ଯଜ୍ଞରେ, ସୋମ ଦବାଇ ମେଳା ଦିନରେ, ସୂତ ପ୍ରଥମେ ଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ।

ଐନ୍ଦ୍ରେଣ ହଵିଷା ତତ୍ର ହଵିଃ ପୃକ୍ତଂ ବୃହସ୍ପତେଃ। ଜୁହାଵେନ୍ଦ୍ରାଯ ଦେଵାଯ ତତଃ ସୂତୋ ଵ୍ଯଜାଯତ। ପ୍ରମାଦାତ୍ତତ୍ର ସଞ୍ଜଜ୍ଞେ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଞ୍ଚ କର୍ମସୁ

ସେଠାରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଇ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ଘିଅ ମିଶାଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା; ଏହି ଭୁଲରୁ ସୂତ ଜନ୍ମ ନେଲା; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରାଗଲା ।

ଶିଷ୍ଯହଵ୍ଯେନ ଯତ୍ ପୃକ୍ତମଭିଭୂତଂ ଗୁରୋର୍ହଵିଃ। ଅଧରୋତ୍ତରଚାରେଣ ଜଜ୍ଞେ ତଦ୍ଵର୍ଣଵୈକୃତଃ

ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଉପହାର ମିଶିଗଲା ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ଉପହାର ଅଧିକ ହେଇଗଲା; ଉଚିତ କ୍ରମ ଉଲଟିଗଲା, ଏହି ଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ।