ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସତ୍ଯାଯାମଭଵତ୍ସତ୍ଯଃ ସତ୍ଯୈଃ ସହ ସୁରୋତ୍ତମୈଃ। ତାମସସ୍ଯାନ୍ତରେ ଚାପି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ପୁନରେଵ ହି। ଭାର୍ଯାଯାଂ ହରିଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ହରିରେଵ ବଭୂଵ ହ ।। ୫.

ସତ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସେ ସତ୍ୟ ନାମରେ, ସତ୍ୟମାନେ ସହିତ ଉତ୍ତମ ଦେବତା ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ। ତାମସ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲାବେଳେ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ହରିମାନେ ସହିତ ହରି ନିଜେ ଜନ୍ମିଲେ।

ଚାରିଷ୍ଣଵେଽନ୍ତରେ ଚାପି ହରିର୍ଦଵଃ ପୁନସ୍ତୁ ସଃ। ଵୈକୁଣ୍ଠାଯାମସୌ ଜଜ୍ଞେ ହ୍ଯାଭୂତରଜସୈଃ ସହ। ଵୈକୁଣ୍ଠଃ ସ ପୁନର୍ଦ୍ଦେଵଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଚାକ୍ଷୁଷେଽନ୍ତରେ ।। ୫.

ଚାରିଷ୍ଣବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ହରି ଦେବତା ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ। ଭାଇକୁଣ୍ଠାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଆଭୂତରଜସମାନେ ସହିତ ଜନ୍ମିଲେ। ପରେ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲାବେଳେ, ସେ ଦେବତା ପୁଣି ଭାଇକୁଣ୍ଠ ଭାବେ ହେଲେ।

ଧର୍ମୋ ନାରାଯଣଃ ସାଧ୍ଯଃ ସାଧ୍ଯୈଃ ସହ ସୁରୈରଭୂତ୍ । ସ ତୁ ନାରାଯଣଃ ସାଧ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ ।। ୫.

ଧର୍ମ, ନାରାୟଣ ଏବଂ ସାଧ୍ୟ, ସାଧ୍ୟମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଏହି ସାଧ୍ୟ ନାରାୟଣ, ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲାବେଳେ ଆସିଲେ।

ମାରୀଚାତ୍ କଶ୍ଯପାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁରଦିତ୍ଯାଂ ସମ୍ବମୂଵ ହ। ତ୍ରିସ୍ତ୍ରିଃ କ୍ରମୈରିମାନ୍ ଲୋକାନ୍ ଜିତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁରୁରୁକ୍ରମମ୍ ।। ୫.

ମାରୀଚି ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କର ଦ୍ୱାରା, ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ବିଷ୍ଣୁ, ତିନିଟି ବଡ଼ ପଦେ ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତିଲେ।

ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯଦିନ୍ଦ୍ରାଯ ଦେଵେଭ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ସ ପ୍ରଭୁଃ। ଇତ୍ଯେତାସତନଵସ୍ତସ୍ଯ ଵ୍ଯତୀତାଃ ସପ୍ତ ସପ୍ତସୁ। ମନ୍ଵନ୍ତରେଷ୍ଵତୀତେଷୁ ଯାଭିଃ ସଂରକ୍ଷିତାଃ ପ୍ରଜାଃ ।। ୫.

ସେ ପ୍ରଭୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ଅଧିକାର ପୁନଃ ଦେଇଲେ। ଏହିପରି ତାଙ୍କର ସାତଟି ଦେହ ଗତ ସାତଟି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ହୋଇଯାଇଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ରକ୍ଷିତ ହୋଇଛନ୍ତି।

ତସ୍ମାଦ୍ଵିଷ୍ଟମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଵାମନେନେହ ଜାଯତା। ତସ୍ମାତ୍ସ ଵୈ ସ୍ମୃତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଶେର୍ଧାତୋଃ ପ୍ରଵେଶନାତ୍ ।। ୫.

ଏହିପରି, ଜନ୍ମ ସମୟରେ ବାମନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି। ଏହିକାରଣରୁ, 'ବିଶ' ଧାତୁରୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାର ଅର୍ଥରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଇତ୍ଯେତେ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ଵାମନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଏକତ୍ଵଞ୍ଚ ପୃଥକ୍ତ୍ଵଞ୍ଚ ଵିଶିଷ୍ଟତ୍ଵଞ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତିତମ୍ ।। ୫.

ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମହାତ୍ମା ବାମନଙ୍କର ଏକତ୍ୱ, ପୃଥକ୍ତ୍ୱ ଓ ବିଶିଷ୍ଟତ୍ୱ ବିବର୍ଣ୍ଣନ କରାଯାଇଛି।

ଦେଵତାନାମିହାଂଶେନ ଜାଯନ୍ତେ ଯାସ୍ତୁ ଦେଵତାଃ। ତାସାନ୍ତାସ୍ତେଜସା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଶ୍ରୁତେନ ଚ ବଲେନ ଚ। ଜାଯନ୍ତେ ତତ୍ସମାଶ୍ଚୈଵ ତା ଵୈ ତେଷାମନୁଗ୍ରହାତ୍ ।। ୫.

ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶରେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ତେଜ, ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରୁତି ଓ ବଳରେ ସମାନ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର କୃପାରୁ ଏହିପରି ଜନ୍ମିଛନ୍ତି।

ଯଦ୍ଯଦ୍ଵିଭୂତିମତ୍ସତ୍ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୀମଦୂର୍ଜିତମେଵ ଵା। ତତ୍ତଦେଵାଵଗଚ୍ଛଘ୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତେଜୋଂଽଶସମ୍ଭଵମ୍ ।। ୫.

ଯେଉଁଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଶକ୍ତି, ଶ୍ରୀ, କିମ୍ବା ପ୍ରଭାବରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତେଜର ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣ।

ସ ଏଵଂ ଜାଯତେଂଽଶେନ କେଚିଦିଚ୍ଛନ୍ତି ମାନଵାଃ। ତତୋଽପରେ ବ୍ରୁଵନ୍ତୀମମନ୍ଯୋନ୍ଯାଂଶେନ ଜାଯତେ ।। ୫.

ଏହିପରି, ସେ ଅଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; କିଛି ଲୋକ ଏହା ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ସେ ଅନ୍ୟ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି।

ଏଵଂ ଵିଵଦମାନାସ୍ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାନ୍ଵୈ ବ୍ରୁଵନ୍ତି ହ। ଯସ୍ମାନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ ଭେଦୋ ମନସଶ୍ଚେତସଶ୍ଚ ହ। ତସ୍ମାଦନୁଗ୍ରହାସ୍ତେଷାଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାସ୍ତେ ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ ।। ୫.

ଏପରି ତର୍କ କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, କୁହାଯାଏ—ମନ ଓ ଚେତନା ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ; ତେଣୁ, ତାଙ୍କର କୃପାରେ ସେମାନେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ହେଇଯାନ୍ତି।

ଏକସ୍ତୁ ପ୍ରଭୁଶକ୍ତ୍ଯା ଵୈ ବହୁଧା ଭଵତୀଶ୍ଵରଃ। ଭୂତ୍ଵା ଯସ୍ମାଚ୍ଚ ବହୁଧା ଭଵନ୍ଯେକଃ ପୁନସ୍ତୁ ସଃ ।। ୫.

ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ବହୁ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ବହୁ ହୋଇ, ପୁଣି ସେ ଏକ ହୋଇଯାନ୍ତି।

ତସ୍ମାତ୍ସୁମନସୋ ଭେଦାଜ୍ଜାଯନ୍ତେ ତେଜସଶ୍ଚ ହ। ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପ୍ରଜାଃ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମାଃ। ସର୍ଗାଦୌ ସକୃଦୁତ୍ପନ୍ନାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତୀହ ପ୍ରଶଂସଯା ।। ୫.

ଏହିପରି, ମନ ଓ ତେଜର ବିଭାଗରୁ ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଜନ୍ମି ଏଠାରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ ରହନ୍ତି।

ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତେ ତୁ କଲ୍ପାନ୍ତେ ରୁଦ୍ରଃ ସଂହରତି ପ୍ରଜାଃ। ଜାଯନ୍ତେ ମୋହଯନ୍ତୋଽନ୍ଯାନୀଶ୍ଵରା ଯୋଗମାଯଯା ।। ୫.

ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପର ଶେଷରେ, ରୁଦ୍ର ପ୍ରଜାମାନେ ସଂହାର କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ଯୋଗମାୟାର ଶକ୍ତିରେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାମାନେ ଜନ୍ମି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରନ୍ତି।

ଐଶ୍ଵର୍ଯେଣ ଚରନ୍ତସ୍ତେ ମୋହଯନ୍ତି ହ୍ଯନୀଶ୍ଵରାଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଦୋଷପ୍ରଚାରେଷୁ ଯୁକ୍ତାଯୁକ୍ତଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୫.

ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାରେ ବିଚରଣ କରି, ଅନ୍ୟ ଅଶକ୍ତମାନେ ମୋହିତ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଦୋଷର ପ୍ରସାରରେ, ଯଥାଯଥ ଓ ଅଯଥାଯଥ କିଛି ନାହିଁ।

ଭୂତାପଵାଦିନୋ ଦୁଷ୍ଟା ମଧ୍ଯସ୍ଥା ଭୂତଭାଵିନଃ। ଭୂତାପଵାଦିନଃ ଶକ୍ତାସ୍ତ୍ରଯୋ ଵେଦାଃ ପ୍ରଵାଦିନାମ୍ ।। ୫.

ଯେମାନେ ସତ୍ତ୍ୱର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଭ୍ରଷ୍ଟ; ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଲୋକମାନେ ସତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରତି ଉଦାସୀନ; ଯେମାନେ ସତ୍ତ୍ୱର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ମାନନ୍ତି, ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହି ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରଚାର କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତିନିଟି ବେଦ ଶିକ୍ଷକ ସ୍ୱରୂପ।

ଦୃଢପୂର୍ଵଶ୍ରୁତତ୍ଵାଚ୍ଚ ପ୍ରଵାଦାଚ୍ଚୈଵ ଲୌକିକାତ୍। ଚତୁର୍ଭିଃ କାରଣୈରେଭିର୍ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ନ ଵିନ୍ଦତି ।। ୫.

ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଥିବା ଦୃଢ଼ ଶିକ୍ଷା ଓ ସାଧାରଣ ଜଗତର ଉପଦେଶ, ଏହି ଚାରିଟି କାରଣ ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ଯଥାର୍ଥ ସତ୍ୟକୁ ପାଇପାରନାହାନ୍ତି।

ପୂର୍ଵମର୍ଥାନ୍ତରେ ନ୍ଯସ୍ତାଃ କାଲାନ୍ତରଗତା ଅପି। ତେନାନ୍ଯତ୍ ସନ୍ତମପ୍ଯର୍ଥଂ ଦ୍ଵେଷାନ୍ନ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ ।। ୫.

ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥକୁ ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ରଖାଯାଇଥିଲା; ଏହିପରି ଦ୍ୱେଷ ଥିବାରୁ ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ସେଠାରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତିନାହିଁ।

ଦର୍ଶାନାଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଭୂତୋ ଯୋ ଗୁଣଭୂତସ୍ତୁ ତେଷୁ ଯଃ। କର୍ମଣାଂ ମନସାଂ କର୍ତ୍ତା ଅଭିଜାତ୍ଯା ଚ ଯୋ ମହାନ୍। ଶ୍ରୁତଜ୍ଞୈଃ କାରଣୈରେତୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ।। ୫.

ଦର୍ଶନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ପ୍ରଧାନ ତାହା ଦ୍ରବ୍ୟ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଗୁଣ, ସେହି ଗୁଣ। କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚିନ୍ତାର କର୍ତ୍ତା, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମରେ ମହାନ ଯିଏ, ସେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଏହି ଚାରିଟି କାରଣ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି।

ଅଶକ୍ତରୁଷ୍ଟୋ ଜାନାତି ଦେଵତାଃ ପ୍ରଵିଭାଗଶଃ। ଇମୌ ଚୋଦାହରନ୍ତ୍ଯତ୍ର ଶ୍ଲୋକୌ ଯୋଗେଶ୍ଵରଂ ପ୍ରତି ।। ୫.

ଯିଏ ଅଶକ୍ତ ଓ କ୍ରୁଧ୍ଧ, ସେ ଦେବତାମାନେ କିଏ କିଏ ଅଲଗା ଅଛନ୍ତି ତାହା ଜାଣେ। ଏଠି ଯୋଗେଶ୍ୱରଙ୍କ ବିଷୟରେ ଦୁଇଟି ଶ୍ଲୋକ ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଉଛି।

ଆତ୍ମନଃ ପ୍ରତିରୂପାଣି ପରେଷାଞ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ। କୁର୍ଯାଦ୍ଯୋଗବଲମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ତୈଶ୍ଚ ସର୍ଵୈଃ ସହାଚରେତ୍ ।। ୫.

ଯୋଗଶକ୍ତି ଲାଭ କରି, ଜଣେ ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ହଜାର ହଜାର ରୂପ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକାସାଥି ଚଳିପାରେ।

ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ଵିଷଯାଶ୍ଚୈଵ ତଥୈଵୋଗ୍ରତପଶ୍ଚରନ୍ । ସଂହରେଚ୍ଚ ପୁନଃ ସର୍ଵାନ୍ ସୂର୍ଯତେଜୋ ଗୁଣାନିଵ ।। ୫.

ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଲାଭ କରିପାରେ, ଏବଂ ତେଜସ୍ୱୀ ତପସ୍ୟା କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜସ୍ୱୀ ଗୁଣମାନେ ପରି ପୁନି ଆପଣ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିପାରେ।

ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ନୈମିଷେଯାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ। ପପ୍ରଚ୍ଛୁଋଷଯଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵଚନସ୍ଯ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୬.

ଏହି କଥା ଶୁଣି, ନୈମିଷାରଣ୍ୟର ତପସ୍ୱୀମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

ସପ୍ତସ୍ଵିହ କଥଂ ଦେଵା ଜାତା ମନ୍ଵନ୍ତରେଷ୍ଵିହ। ଇନ୍ଦ୍ରଵିଷ୍ଣୁପ୍ରଧାନାସ୍ତେ ଆଦିତ୍ଯାସ୍ତୁ ମହୌଜସଃ। ଏତତ୍ ପ୍ରବ୍ରୂହି ନଃ ସର୍ଵଂ ଵିସ୍ତରାଦ୍ରୋମହର୍ଷଣ ।। ୬.

ଏଠି ମନ୍ବନ୍ତରମାନେ କେମିତି ସାତି ଦେବତା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଧାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଦିତ୍ୟମାନେ? ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆମକୁ କହ, ରୋମହର୍ଷଣ।

ଏଵ ମୁକ୍ତସ୍ତଦା ସୂତୋ ଵିନଯୀ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ। ଉଵାଚ ଵଦତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯଥା ପୃଷ୍ଟୋ ମହର୍ଷିଭିଃ ।। ୬.

ଏପରି କହିଲେ, ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ କଥା କହୁଥିବା ମଧ୍ୟରୁ ବିନୟୀ ସୂତ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଵ୍ରହ୍ମଣୋ ଵୈ ମୁଖାତ୍ ସୃଷ୍ଟା ଯଥା ଦେଵାଃ ପ୍ରଜେପ୍ସଯା। ସର୍ଵ ମନ୍ତ୍ରଶରୀରାସ୍ତେ ସ୍ମୃତା ମନ୍ଵତରେଷ୍ଵିହ ।। ୬.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏଠିରେ ସମସ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରମୟ ଦେହ ଥିବା ବୋଲି ମନ୍ବନ୍ତରମାନେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ଦର୍ଶଶ୍ଚ ପୌର୍ଣମାସଶ୍ଚ ବୃହଦ୍ଯଚ୍ଚ ରଥନ୍ତରମ୍। ଆକୂତଃ ପ୍ରଥମସ୍ତେଷାଂ ତତସ୍ତ୍ଵାକୂତିରେଵ ଚ ।। ୬.

ଦର୍ଶ, ପୌର୍ଣ୍ଣମାସ, ବୃହତ୍, ରଥନ୍ତର; ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ ହେଉଛି ଆକୂତି, ତାପରେ ଆକୂତି ନାମକ ଅନ୍ୟ।

ଵିତ୍ତିଶ୍ଚୈଵ ସୁଵିତ୍ତିଶ୍ଚ ଆକୂତିଃ କୂତିରେଵ ଚ। ଅଧୀଷ୍ଟସ୍ତୁ ତତୋ ଜ୍ଞେଯଃ ଅଧୀତିଶ୍ଚୈଵ ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ଵିଜ୍ଞାତିଶ୍ଚୈଵ ଵିଜ୍ଞାତୋ ମାନଵୋ ଯେ ଚ ଦ୍ଵାଦଶ ।। ୬.

ବିତ୍ତି, ସୁବିତ୍ତି, ଆକୂତି, କୂତି; ତାପରେ ଅଧିଷ୍ଠ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଏଠିରେ ଅଧିତି ମଧ୍ୟ ତଥ୍ୟରୂପ। ବିଜ୍ଞାତି, ବିଜ୍ଞାତା, ଏହି ସମସ୍ତେ ଦ୍ୱାଦଶ ମନୁ।

ଜ୍ଞେଯୋ ଦ୍ଵାଦଶପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଯଶ୍ଚାବ୍ଦେନ ସମାଜଯେତ୍। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ଜଯା ଦେଵାନସୂଯତ ।। ୬.

ଦ୍ୱାଦଶ ପୁଅ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଯିଏ ବର୍ଷରେ ସେମାନେ ମିଶାଏ; ସେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖି, 'ଦେବତାମାନେ ଜନ୍ମନିଅ' ବୋଲି କହିଲେ।