ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ଘୃତକୁଲ୍ଯାଂ ମଧୁକୁଲ୍ଯାଂ ତଥୈଵ ଚ। କୋଟିତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୋଟୀଶ୍ଵରଞ୍ଚ ଯଃ ।। ୫୦.

ଵୈତରଣୀ, ଘୃତକୁଳୀ, ମଧୁକୁଳୀ ଓ କୋଟିତୀର୍ଥରେ ଯେ କେହି ସ୍ନାନ କରି କୋଟିଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଥାଏ—

କୋଟିଜନ୍ମ ଭଵେଦ୍ଵିପ୍ରୋ ଧନାଢ୍ଯୋ ଵେଦପାରଗଃ । ମାର୍କଣ୍ଡେଯେଶକୋଚୀଶୌ ନତ୍ଵା ସ୍ଯାତ୍ପିତୃତାରକଃ ।। ୫୦.

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶତକୋଟି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଧନୀ ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ; ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଓ କୋଚୀଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୂର୍ବଜମାନେର ଉଦ୍ଧାରକ ହୁଏ।

ରୁକ୍ମ ପାରିଜାତଵନେ ପାର୍ଵ୍ଵତ୍ଯା ସହ ଶଙ୍କରଃ। ରହସ୍ଯେ ସଂସ୍ଥିତୋ ରେମେ ଯୁଗାନାମଯୁତଂ ପୁରା ।। ୫୦.

ସୁଯ୍ୟ ରୁକ୍ମ ପାରିଜାତ ଜଙ୍ଗଲରେ, ପାର୍ବତୀ ସହ ଶିବ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଅନେକ ଯୁଗ ଧରି ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ।

ମରୀଚିଃ ଫଲପୁଷ୍ପାର୍ଥଂ ପାରିଜାତଵନଂ ଗତଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶପ୍ତୋ ମହେଶେନ ଯସ୍ମାତ୍ସୁଖଵିଘାତକଃ ।। ୫୦.

ମରୀଚି ଫଳ ଓ ଫୁଲ ନିମିତ୍ତେ ପାରିଜାତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ; ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୁଖର ବାଧା ହେବାରୁ ଶାପ ଦେଲେ।

ଦୁଃଖୀ ଭଵେତି ତଦ୍ଭୀତୋ ମରିଚିସ୍ତୁଷ୍ଟୁଵେ ଶିଵମ୍। ତୁଷ୍ଟଃ ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ଶମ୍ଭୁର୍ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଵରମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୫୦.

ଏହାରେ ଭୟଭିତ ହୋଇ, 'ଦୁଃଖୀ ହୁଅ' ଶୁଣି, ମରୀଚି ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ଶମ୍ଭୁ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵର ଚୟନ କର।'

ଶାପାଦ୍ ଭଵତୁ ମୁକ୍ତିର୍ମ୍ମେ ମରୀଚିଃ ପ୍ରାହ ଶଙ୍କରମ୍। ଭଵେଦ୍ଗଯାଯାଂ ମୁକ୍ତିସ୍ତେ ଶିଵୋକ୍ତଃ ପ୍ରଯଯୌ ଗଯାମ୍ ।। ୫୦.

ମରୀଚି ଶଂକରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ଉପରେ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅ।' ଶିବ କହିଲେ, 'ଗୟାରେ ତୁମେ ମୁକ୍ତି ପାଇବା,' ଏବଂ ସେ ଗୟାକୁ ଗଲେ।

ଶିଲାସ୍ଥିତସ୍ତପସ୍ତେପେ ସର୍ଵ୍ଵେଷାଂ ଦୁଷ୍କରଞ୍ଚ ଯତ୍। ମରୀଚିରୀଶ୍ଵରାଚ୍ଛପ୍ତଃ କୃଷ୍ଣତ୍ଵମଗମତ୍ପୁରା ।। ୫୦.

ପଥର ଉପରେ ଦଢ଼ି, ମରୀଚି ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଅତି କଠିନ ତପ କଲେ; ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଶାପରୁ ସେ ପୂର୍ବରୁ କଳା ହୋଇଥିଲେ।

ତପସା ଦାରୁଣେନେହ ସ ଵିପ୍ରଃ ଶୁକ୍ଲତାଂ ଗତଃ । ହରିରୂଚେ ମରୀଚିଞ୍ଚ ଵରଂ ଵୃଣୁହି ପୁତ୍ରକ ।। ୫୦.

କଠୋର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁନି ଧଳା ହୋଇଗଲେ; ହରି ମରୀଚିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପୁଅ, ତୁମେ ଏକ ଵର ଚୟନ କର।'

କିମଲଭ୍ଯଂ ତ୍ଵଯି ତୁଷ୍ଟେ ମରୀଚିଃ ପ୍ରାହ ମାଧଵମ୍। ହରଶାପାଦ୍ଵିମୁକ୍ତୋଽହଂ ଶିଲା ଭଵତୁ ପାଵନୀ ।। ୫୦.

ମରୀଚି ମାଧବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଖୁସି ହେଲେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ। ହରଙ୍କ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଛି, ଏହି ପଥର ପବିତ୍ର ହେଉ।'

ପିତୃମୁକ୍ତିକରୀ ଚ ସ୍ଯାତ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦିଵଂ ଗତଃ। ଦିଵୌକସାଂ ପୁଷ୍କରିଣୀଂ ସମାସାଦ୍ଯ ନରଃ ଶୁଚିଃ ।। ୫୦.

'ଏହା ପୂର୍ବଜମାନେର ମୁକ୍ତି ଦେଉ' ବୋଲି କହି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଗଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ପୋଖରୀକୁ ଶୁଦ୍ଧ ମନୁଷ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଲେ—

ଯତ୍ର ଦତ୍ତଂ ପିତୃଭ୍ଯସ୍ତୁ ଭଵତ୍ଯକ୍ଷଯମିତ୍ଯୁତ। ତତ୍ର ସ୍ନାତୋ ଦିଵଂ ଯାତି ସ୍ଵଶରୀରେଣ ମାନଵଃ ।। ୫୦.

ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଇଁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଅକ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ; ଏଠି ସ୍ନାନ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଶରୀରରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇପାରେ।

ପାପ୍ମାନଂ ପ୍ରଜହାତ୍ଯେଷ ଜୀର୍ଣତ୍ଵଚମିଵୋରଗଃ। ତତ୍ପଙ୍ଗଜଵନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯକୃଦ୍ଭିର୍ନିଷେଵିତମ୍ ।। ୫୦.

ସେଠି ପାପ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ଯେପରି ଅଜଗର ଜରା ଚମଡ଼ ଫେଲିଦିଏ; ପାରିଜାତ ଜଙ୍ଗଲ ପବିତ୍ର, ନିତ୍ୟ ପୁଣ୍ୟବାନ ଲୋକମାନେ ଏଠି ଯାଆନ୍ତି।

ପାଣ୍ଡୁଶିଲା ଵୈ ତତ୍ରାସ୍ତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଯତ୍ରାକ୍ଷଯଂ ଭଵେତ୍। ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ତୁ ତସ୍ଯାଂ ହି ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କର୍ତ୍ତୁଂ ଯଯୌ ମୁନେ ।। ୫୦.

ସେଠି ପାଣ୍ଡୁଶିଳା ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ; ମୁନି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଗଲେ।

ତତ୍ର କାଲେ ପାଣ୍ଡୁନୋକ୍ତଂ ମଦ୍ଧସ୍ତେ ଦେହି ପିଣ୍ଡକମ୍। ହସ୍ତଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶିଲାଯାଞ୍ଚ ପିଣ୍ଡଦାନଞ୍ଚକାର ସଃ ।। ୫୦.

ସେ ସମୟରେ ପାଣ୍ଡୁ କହିଲେ, 'ମୋ ହସ୍ତରେ ପିଣ୍ଡ ଦିଅ'; ହସ୍ତ ଛାଡ଼ି ଶିଳା ଉପରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ।

ଶିଲାଯାଂ ପିଣ୍ଡଦାନେନ ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ଵ୍ଯାସନନ୍ଦନଃ। ଵରଂ ଦଦୌ ସ୍ଵପୁତ୍ରାଯ ରାଜ୍ଯଂ କୁରୁ ମହୀତଲେ ।। ୫୦.

ଶିଳା ଉପରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରି ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅ ଖୁସି ହେଲେ; ସେ ନିଜ ପୁଅକୁ ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ଦେବାର ଵର ଦେଲେ।

ଅକଣ୍ଟକନ୍ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣଂ ତ୍ଵଂ ମେ ତ୍ରାତା ହି ପୁତ୍ରକ। ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵ୍ରଜ ଶରୀରେଣ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ପରିଵାରିତଃ ।। ୫୦.

'ମୋ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କର, ତାଙ୍କର ଶାସନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ କଣ୍ଟାହୀନ ହେଉ; ନିଜ ଶରୀରରେ ଭାଇମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ।'

ଦୃଷ୍ଟିମାତ୍ରେଣ ସମ୍ପୂତାନ୍ନରକସ୍ଥାନ୍ଦିଵଂ ନଯ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ପାଣ୍ଡୁଃ ଶାଶ୍ଵତଂ ପଦମଵ୍ଯଯମ୍ ।। ୫୦.

'କେବଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନରକବାସୀମାନେ ପବିତ୍ର ହେଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉ।' ଏଭଳି କହି, ପାଣ୍ଡୁ ଚିରନ୍ତନ ଅବିନାଶୀ ଠାକୁରେ ଯାଇଗଲେ।

ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜାଃ ସ୍ଵେଦଜା ଵାପି ହ୍ଯଣ୍ଡଜା ଯେ ଜରାଯୁଜାଃ। ମଧୁସ୍ରଵାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ମୃତାଃ ସ୍ଵର୍ଗପୁରଂ ଯଯୁଃ ।। ୫୦.

ଉତ୍ପାଦନ ଜଳରୁ, ଘମରୁ, ଡିମ୍ବରୁ କିମ୍ବା ଗର୍ଭରୁ ହେଉଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ମଧୁର ଧାରା ପାଇଲେ, ମରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗପୁରୀକୁ ଯାଇଥାନ୍ତି।

ଦଶାଶ୍ଵମେଧିକେ ହଂସତୀର୍ଥେ ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦ୍ଦିଵଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ଦଶାଶ୍ଵମେଧହଂସୌ ଚ ନତ୍ଵା ଶିଵପୁରଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୫୦.

ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ସମାନ ହଁସତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ ଦିବ୍ୟଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ହଁସଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିଲେ ଶିବପୁରୀକୁ ଯାଇପାରିବ।

ଭରତସ୍ଯାଶ୍ରମେ ଶ୍ରାଦ୍ଧାନ୍ନଯେଦ୍ବ୍ରହ୍ମାଲଯଂ ପିତୄନ୍। ମତଙ୍ଗସ୍ଯ ପଦେ ଶ୍ରାଦ୍ଧୀ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ନଯେତ୍ପିତୄନ୍ ।। ୫୦.

ଭରତଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ ପିତୃମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାନ୍ତି; ମତଙ୍ଗଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ ପିତୃମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି।

ନିର୍ମ୍ମଥ୍ଯାଗ୍ନିଂ ଶମୀଗର୍ଭେ ଵିଧିର୍ଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦିଭିଃ ସହ। ଲେଭେ ତୀର୍ଥନ୍ତୁ ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୫୦.

ଶମୀ ଗଛର ଗଭୀରରେ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ସହିତ ବିଧି କରାଯାଇଥିଲା; ଏହି ତୀର୍ଥ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଲଭ୍ୟ ହେଲା।

ମଖସଂଜ୍ଞନ୍ତୁ ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ପିତୄଣାଂ ମୁକ୍ତି ଦାଯକମ୍। ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ତର୍ପଣଂ କୃତ୍ଵା ପିଣ୍ଡଦୋ ମୁକ୍ତିମାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୫୦.

ମଖ ନାମକ ତୀର୍ଥ ପିତୃମାନେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ତର୍ପଣ ଓ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରି, ପିଣ୍ଡଦାତା ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ।

ପିତୄନ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ନଯେନ୍ନତ୍ଵା ସଙ୍ଗମେଽଙ୍ଗାରକେଶ୍ଵରୌ। ଗଯାକୂଟେ ପିଣ୍ଡଦାନାଦଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍ ।। ୫୦.

ସଙ୍ଗମରେ ଅଙ୍ଗାରକ ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିଲେ ପିତୃମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି; ଗୟାର ଶିଖରରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।

ଭସ୍ମକୂଟେ ଭସ୍ମନାଥଂ ନତ୍ଵା ଚ ତାରଯେତ୍ପିତୄନ୍ । ତ୍ଯକ୍ତପାପୋ ଭଵେନ୍ମୁକ୍ତଃ ସଙ୍ଗମେ ସ୍ନାନମାଚରେତ୍ ।। ୫୦.

ଭସ୍ମକୁଟରେ ଭସ୍ମନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିଲେ ପିତୃମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହୁଅନ୍ତି; ପାପ ଛାଡି ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଇଷ୍ଟିଂ ଚକ୍ରେଽଶ୍ଵମେଧାଖ୍ଯଂ ଵସିଷ୍ଠୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ। ଇଷ୍ଟିତୋ ନିର୍ଗତଃ ଶମ୍ଭୁର୍ଵରଂ ଵୃଣୁ ଵସିଷ୍ଠକମ୍ ।। ୫୦.

ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ଅଶ୍ୱମେଧ ନାମକ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ଏହି ଯଜ୍ଞରୁ ଶମ୍ଭୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, 'ବସିଷ୍ଠ, ଏକ ଵର ଚୟନ କର' ଭଲେ।

ପ୍ରାହେତି ତଂ ଵସିଷ୍ଠୋଽପି ଶିଵ ତୁଷ୍ଠୋଽସି ମେ ଯଦି। ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ଚାତ୍ର ଦେଵେଶ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶିଵଃ ସ୍ଥିତଃ ।। ୫୦.

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ, 'ଦେବେଶ, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଏଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ'; ଶିବ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ', ଏବଂ ସେଠି ରହିଲେ।

ପିଣ୍ଡଦୋ ଧେନୁକାରଣ୍ଯେ କାମଧେନୁପଦେଷୁ ଚ। ସ୍ନାତ୍ଵା ନତ୍ଵାଥ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ନଯେତ୍ପିତୄନ୍ ।। ୫୦.

ଧେନୁକ ଅରଣ୍ୟ ଓ କାମଧେନୁ ସ୍ଥାନରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରି, ସ୍ନାନ, ପ୍ରଣାମ ଓ ପୂଜା କରି, ପିତୃମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯାଇଥାନ୍ତି।

କର୍ଦ୍ଦମାଲେ ଗଯାନାଭୌ ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠସମୀପତଃ। ସ୍ନାତ୍ଵା ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦିକଂ କୃତ୍ଵା ପିତୄଣାମନୃଣୋ ଭଵେତ୍ ।। ୫୦.

କର୍ଦ୍ଦମ ଝିଲି, ଗୟାର ନାଭି ଓ ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠ ନିକଟରେ, ସ୍ନାନ କରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟମ କରିଲେ, ପିତୃମାନେ ପ୍ରତି ଋଣ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

ଫଲ୍ଗୁଚଣ୍ଡୀଶ୍ମଶାନାକ୍ଷୀମଙ୍ଗଲାଦ୍ଯାଃ ସମର୍ଚ୍ଚଯେତ୍। ଗଯାଯାଞ୍ଚ ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗାତ୍ରିଃ ସପ୍ତକୁଲମୁଦ୍ଧରେତ୍ ।। ୫୦.

ଫଲ୍ଗୁ, ଚଣ୍ଡୀ, ସ୍ମଶାନ, ଅକ୍ଷୀ, ମଙ୍ଗଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଗୟାରେ ବୃଷ ଛାଡିଲେ, ସପ୍ତ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ।