ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସ୍ନାତୋଽଥ ପିଣ୍ଡଦୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ କୁଲଶତଂ ନଯେତ୍। ଦେଵନଦ୍ଯାଂ ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ସ୍ନାତଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ନଯେତ୍ପିତୄନ୍ ।। ୫୦.

ନାହାଇ ଓ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ, ସେ ଶତ କୁଳକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ; ଦେବ ନଦୀ ଭାଇତରଣୀରେ ନାହାଇ, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ।

ସ୍ନାତୋ ଗୋଦୋ ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ତ୍ରିଃସପ୍ତକୁଲମୁଦ୍ଧରେତ୍। ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ପୁନଃ ସତ୍ଯଂ ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ତୁ ନାରଦ ।। ୫୦.

ଭାଇତରଣୀରେ ନାହାଇ ଓ ଗାଉଁ ଦେଇ, ସେ ତିନି ସପ୍ତ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ; ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁନଃ ସତ୍ୟ, ନାରଦ, ଭାଇତରଣୀରେ।

ଏକଵିଂଶତିକୁଲାନ୍ଯାହୁସ୍ତାରଯେନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ଯା ସା ଵୈତରଣୀ ନାମ ନଦୀ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତା ।। ୫୦.

ଏକୋଇଶ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଏ ବୋଲି କହାଯାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ସେ ଭାଇତରଣୀ ନଦୀ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସାଵତୀର୍ଣା ଗଯାକ୍ଷେତ୍ରେ ପିତୄଣାଂ ତରଣାଯ ଵୈ। ଗୋଦାଵର୍ଯ୍ଯାଂ ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ଯମୁନାଯାଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୫୦.

ସେ ନଦୀ ଗୟା ତୀର୍ଥରେ ପିତୃମାନଙ୍କର ପାର କରିବା ପାଇଁ ଅବତରିଛି; ଏହିପରି ଗୋଦାବରୀ, ଭାଇତରଣୀ ଓ ଯମୁନାରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ଦେଵନଦ୍ଯାଂ ଗୋପ୍ରଚାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦଃ ସ୍ଵର୍ନଯେତ୍ପିତୄନ୍। ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଂ ଘୃତକୁଲ୍ଯାଂ ମଧୁକୁଲ୍ଯାଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୫୦.

ଦେବ ନଦୀ, ଗାଉଁ ପାଶରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଇଥିବା ଜଣେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ; ପୁଷ୍କରିଣୀ, ଘୃତକୁଳ୍ୟା ଓ ମଧୁକୁଳ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ।

କୋଟିତୀର୍ଥେ ରୁକ୍ମିଣୀଯେ ପିଣ୍ଡଦଃ ସ୍ଵର୍ନଯେତ୍ପିତୄନ୍। ତ୍ରିରାତ୍ରୋପୋଷଣେନୈଵ ତୀର୍ଥାଭିଗମନେନ ଚ ।। ୫୦.

କୋଟି ତୀର୍ଥ, ରୁକ୍ମିଣୀ ତୀର୍ଥରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଥିବା ଜଣେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ; ତିନି ରାତି ଉପବାସ ଓ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କରି।

ଅଦତ୍ତ୍ଵା କାଞ୍ଚନଙ୍ଗାଶ୍ଚ ଦରିଦ୍ରୋ ଜାଯତେ ନରଃ। ଘୃତକୁଲ୍ଯା ମଧୁକୁଲ୍ଯା ଦେଵିକା ଚ ମହାନଦୀ ।। ୫୦.

ସୁନା ଦେହ ଥିବା ଗାଉଁ ଦେଇନଥିଲେ, ଜଣେ ଦରିଦ୍ର ହୋଇଯାଏ; ଘୃତକୁଳ୍ୟା, ମଧୁକୁଳ୍ୟା, ଦେବିକା ଓ ବଡ ନଦୀରେ।

ଶିଲାଯାଃ ସଙ୍ଗମୋ ଯତ୍ର ମଧୁସ୍ରଵା ପ୍ରକୀର୍ତିତା। ଅଯୁତଂ ଚାଶ୍ଵମେଧାନାଂ ସ୍ନାନକୃଲ୍ଲଭତେ ନରଃ ।। ୫୦.

ଯେଉଁଠି ଶିଳାର ସଙ୍ଗମ ଅଛି, ମଧୁ ଝରିବା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେଠାରେ ନାହାଇଥିବା ଜଣେ ଦଶ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସପିଣ୍ଡକଂ କୃତ୍ଵା ପିଣ୍ଡଦାନଂ ତଥୈଵ ଚ। କୁଲାନାଂ ଶତମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ନଯେନ୍ନରଃ ।। ୫୦.

ପିଣ୍ଡ ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରି, ଜଣେ ଶତ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ।

ଦଶାଶ୍ଚ ମେଧିକେ ହଂସତୀର୍ଥେ ଚାମରକଙ୍କଟେ। କୋଟିତୀର୍ଥେ ରୁକ୍ମକୁଣ୍ଡେ ପିଣ୍ଡଦଃ ସ୍ଵର୍ନଯେତ୍ପିତୄନ୍ ।। ୫୦.

ମେଧିକ, ହଂସତୀର୍ଥ, ଆମରକଂକଟ, କୋଟିତୀର୍ଥ ଓ ରୁକ୍ମକୁଣ୍ଡରେ ଯେ କେହି ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ପରଲୋକକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି।

ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ଘୃତକୁଲ୍ଯାଂ ମଧୁକୁଲ୍ଯାଂ ତଥୈଵ ଚ। କୋଟିତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୋଟୀଶ୍ଵରଞ୍ଚ ଯଃ ।। ୫୦.

ଵୈତରଣୀ, ଘୃତକୁଳୀ, ମଧୁକୁଳୀ ଓ କୋଟିତୀର୍ଥରେ ଯେ କେହି ସ୍ନାନ କରି କୋଟିଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଥାଏ—

କୋଟିଜନ୍ମ ଭଵେଦ୍ଵିପ୍ରୋ ଧନାଢ୍ଯୋ ଵେଦପାରଗଃ । ମାର୍କଣ୍ଡେଯେଶକୋଚୀଶୌ ନତ୍ଵା ସ୍ଯାତ୍ପିତୃତାରକଃ ।। ୫୦.

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶତକୋଟି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଧନୀ ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ; ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଓ କୋଚୀଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୂର୍ବଜମାନେର ଉଦ୍ଧାରକ ହୁଏ।

ରୁକ୍ମ ପାରିଜାତଵନେ ପାର୍ଵ୍ଵତ୍ଯା ସହ ଶଙ୍କରଃ। ରହସ୍ଯେ ସଂସ୍ଥିତୋ ରେମେ ଯୁଗାନାମଯୁତଂ ପୁରା ।। ୫୦.

ସୁଯ୍ୟ ରୁକ୍ମ ପାରିଜାତ ଜଙ୍ଗଲରେ, ପାର୍ବତୀ ସହ ଶିବ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଅନେକ ଯୁଗ ଧରି ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ।

ମରୀଚିଃ ଫଲପୁଷ୍ପାର୍ଥଂ ପାରିଜାତଵନଂ ଗତଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶପ୍ତୋ ମହେଶେନ ଯସ୍ମାତ୍ସୁଖଵିଘାତକଃ ।। ୫୦.

ମରୀଚି ଫଳ ଓ ଫୁଲ ନିମିତ୍ତେ ପାରିଜାତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ; ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୁଖର ବାଧା ହେବାରୁ ଶାପ ଦେଲେ।

ଦୁଃଖୀ ଭଵେତି ତଦ୍ଭୀତୋ ମରିଚିସ୍ତୁଷ୍ଟୁଵେ ଶିଵମ୍। ତୁଷ୍ଟଃ ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ଶମ୍ଭୁର୍ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଵରମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୫୦.

ଏହାରେ ଭୟଭିତ ହୋଇ, 'ଦୁଃଖୀ ହୁଅ' ଶୁଣି, ମରୀଚି ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ଶମ୍ଭୁ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵର ଚୟନ କର।'

ଶାପାଦ୍ ଭଵତୁ ମୁକ୍ତିର୍ମ୍ମେ ମରୀଚିଃ ପ୍ରାହ ଶଙ୍କରମ୍। ଭଵେଦ୍ଗଯାଯାଂ ମୁକ୍ତିସ୍ତେ ଶିଵୋକ୍ତଃ ପ୍ରଯଯୌ ଗଯାମ୍ ।। ୫୦.

ମରୀଚି ଶଂକରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ଉପରେ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅ।' ଶିବ କହିଲେ, 'ଗୟାରେ ତୁମେ ମୁକ୍ତି ପାଇବା,' ଏବଂ ସେ ଗୟାକୁ ଗଲେ।

ଶିଲାସ୍ଥିତସ୍ତପସ୍ତେପେ ସର୍ଵ୍ଵେଷାଂ ଦୁଷ୍କରଞ୍ଚ ଯତ୍। ମରୀଚିରୀଶ୍ଵରାଚ୍ଛପ୍ତଃ କୃଷ୍ଣତ୍ଵମଗମତ୍ପୁରା ।। ୫୦.

ପଥର ଉପରେ ଦଢ଼ି, ମରୀଚି ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଅତି କଠିନ ତପ କଲେ; ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଶାପରୁ ସେ ପୂର୍ବରୁ କଳା ହୋଇଥିଲେ।

ତପସା ଦାରୁଣେନେହ ସ ଵିପ୍ରଃ ଶୁକ୍ଲତାଂ ଗତଃ । ହରିରୂଚେ ମରୀଚିଞ୍ଚ ଵରଂ ଵୃଣୁହି ପୁତ୍ରକ ।। ୫୦.

କଠୋର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁନି ଧଳା ହୋଇଗଲେ; ହରି ମରୀଚିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପୁଅ, ତୁମେ ଏକ ଵର ଚୟନ କର।'

କିମଲଭ୍ଯଂ ତ୍ଵଯି ତୁଷ୍ଟେ ମରୀଚିଃ ପ୍ରାହ ମାଧଵମ୍। ହରଶାପାଦ୍ଵିମୁକ୍ତୋଽହଂ ଶିଲା ଭଵତୁ ପାଵନୀ ।। ୫୦.

ମରୀଚି ମାଧବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଖୁସି ହେଲେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ। ହରଙ୍କ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଛି, ଏହି ପଥର ପବିତ୍ର ହେଉ।'

ପିତୃମୁକ୍ତିକରୀ ଚ ସ୍ଯାତ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦିଵଂ ଗତଃ। ଦିଵୌକସାଂ ପୁଷ୍କରିଣୀଂ ସମାସାଦ୍ଯ ନରଃ ଶୁଚିଃ ।। ୫୦.

'ଏହା ପୂର୍ବଜମାନେର ମୁକ୍ତି ଦେଉ' ବୋଲି କହି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଗଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ପୋଖରୀକୁ ଶୁଦ୍ଧ ମନୁଷ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଲେ—

ଯତ୍ର ଦତ୍ତଂ ପିତୃଭ୍ଯସ୍ତୁ ଭଵତ୍ଯକ୍ଷଯମିତ୍ଯୁତ। ତତ୍ର ସ୍ନାତୋ ଦିଵଂ ଯାତି ସ୍ଵଶରୀରେଣ ମାନଵଃ ।। ୫୦.

ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଇଁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଅକ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ; ଏଠି ସ୍ନାନ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଶରୀରରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇପାରେ।

ପାପ୍ମାନଂ ପ୍ରଜହାତ୍ଯେଷ ଜୀର୍ଣତ୍ଵଚମିଵୋରଗଃ। ତତ୍ପଙ୍ଗଜଵନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯକୃଦ୍ଭିର୍ନିଷେଵିତମ୍ ।। ୫୦.

ସେଠି ପାପ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ଯେପରି ଅଜଗର ଜରା ଚମଡ଼ ଫେଲିଦିଏ; ପାରିଜାତ ଜଙ୍ଗଲ ପବିତ୍ର, ନିତ୍ୟ ପୁଣ୍ୟବାନ ଲୋକମାନେ ଏଠି ଯାଆନ୍ତି।

ପାଣ୍ଡୁଶିଲା ଵୈ ତତ୍ରାସ୍ତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଯତ୍ରାକ୍ଷଯଂ ଭଵେତ୍। ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ତୁ ତସ୍ଯାଂ ହି ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କର୍ତ୍ତୁଂ ଯଯୌ ମୁନେ ।। ୫୦.

ସେଠି ପାଣ୍ଡୁଶିଳା ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ; ମୁନି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଗଲେ।

ତତ୍ର କାଲେ ପାଣ୍ଡୁନୋକ୍ତଂ ମଦ୍ଧସ୍ତେ ଦେହି ପିଣ୍ଡକମ୍। ହସ୍ତଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶିଲାଯାଞ୍ଚ ପିଣ୍ଡଦାନଞ୍ଚକାର ସଃ ।। ୫୦.

ସେ ସମୟରେ ପାଣ୍ଡୁ କହିଲେ, 'ମୋ ହସ୍ତରେ ପିଣ୍ଡ ଦିଅ'; ହସ୍ତ ଛାଡ଼ି ଶିଳା ଉପରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ।

ଶିଲାଯାଂ ପିଣ୍ଡଦାନେନ ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ଵ୍ଯାସନନ୍ଦନଃ। ଵରଂ ଦଦୌ ସ୍ଵପୁତ୍ରାଯ ରାଜ୍ଯଂ କୁରୁ ମହୀତଲେ ।। ୫୦.

ଶିଳା ଉପରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରି ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅ ଖୁସି ହେଲେ; ସେ ନିଜ ପୁଅକୁ ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ଦେବାର ଵର ଦେଲେ।

ଅକଣ୍ଟକନ୍ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣଂ ତ୍ଵଂ ମେ ତ୍ରାତା ହି ପୁତ୍ରକ। ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵ୍ରଜ ଶରୀରେଣ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ପରିଵାରିତଃ ।। ୫୦.

'ମୋ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କର, ତାଙ୍କର ଶାସନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ କଣ୍ଟାହୀନ ହେଉ; ନିଜ ଶରୀରରେ ଭାଇମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ।'

ଦୃଷ୍ଟିମାତ୍ରେଣ ସମ୍ପୂତାନ୍ନରକସ୍ଥାନ୍ଦିଵଂ ନଯ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ପାଣ୍ଡୁଃ ଶାଶ୍ଵତଂ ପଦମଵ୍ଯଯମ୍ ।। ୫୦.

'କେବଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନରକବାସୀମାନେ ପବିତ୍ର ହେଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉ।' ଏଭଳି କହି, ପାଣ୍ଡୁ ଚିରନ୍ତନ ଅବିନାଶୀ ଠାକୁରେ ଯାଇଗଲେ।

ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜାଃ ସ୍ଵେଦଜା ଵାପି ହ୍ଯଣ୍ଡଜା ଯେ ଜରାଯୁଜାଃ। ମଧୁସ୍ରଵାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ମୃତାଃ ସ୍ଵର୍ଗପୁରଂ ଯଯୁଃ ।। ୫୦.

ଉତ୍ପାଦନ ଜଳରୁ, ଘମରୁ, ଡିମ୍ବରୁ କିମ୍ବା ଗର୍ଭରୁ ହେଉଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ମଧୁର ଧାରା ପାଇଲେ, ମରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗପୁରୀକୁ ଯାଇଥାନ୍ତି।

ଦଶାଶ୍ଵମେଧିକେ ହଂସତୀର୍ଥେ ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦ୍ଦିଵଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ଦଶାଶ୍ଵମେଧହଂସୌ ଚ ନତ୍ଵା ଶିଵପୁରଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୫୦.

ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ସମାନ ହଁସତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ ଦିବ୍ୟଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ହଁସଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିଲେ ଶିବପୁରୀକୁ ଯାଇପାରିବ।