ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପ୍ରେତଭାଵଵିମୁକ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ତ୍ଵଂ ଗୃହାଣ ଧନଂ ମମ। ତଦ୍ଵନଂ ସର୍ଵ୍ଵମାଦାଯ ଗଯାଶ୍ରାଦ୍ଧଵ୍ଯଯଂ କୁରୁ ।। ୫୦.

'ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ତୁମେ ମୋ ଧନ ନିଅ। ସେ ଜଙ୍ଗଲ ସବୁ ନିଅ, ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାରେ ବ୍ୟୟ କର।'

ଷୋଡଶପଞ୍ଚଭାଗାଂଶ୍ଚ ତୁଭ୍ଯଂ ଵୈ ଦତ୍ତଵାନହମ୍। ସ୍ଵନାମାନି ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ସମ୍ଯଗାଖ୍ଯାତଵାନହମ୍ ।। ୫୦.

ମୁଁ ତୁମକୁ ଶୋଳେ ଓ ପାଞ୍ଚ ଭାଗ ଦେଇଛି, ଏବଂ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ କହିଛି।

ଗତ୍ଵା ଗଯାଂ ଗଯାଶୀର୍ଷ ପ୍ରେତରାଜାଯ ପିଣ୍ଡକମ୍। ସମଦାଦ୍ବନ୍ଧୁଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସ୍ଵପିତୃଭ୍ଯସ୍ତତୋ ଦଦୌ ।। ୫୦.

ଗୟାକୁ, ଗୟାଶୀର୍ଷକୁ ଯାଇ, ପ୍ରେତରାଜଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦେଲା; ପରେ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ପିଣ୍ଡ ନିଜ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଦେଲା।

ପ୍ରେତଃ ପ୍ରେତତ୍ଵନିର୍ମ୍ମୁକ୍ତୋ ଵଣିକ୍ ସ୍ଵଗୃହମାଗତଃ । ଏଵଂ ଗଯସ୍ଯ ଶମ୍ଭୋଶ୍ଚ କ୍ଷେତ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣୋ ରଵେସ୍ତଥା ।। ୫୦.

ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ବଣିକ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲା; ଏହିପରି ଗୟା, ଶମ୍ଭୁ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରବିଙ୍କ ତୀର୍ଥ ଅଛି।

ଉପୋଷିତୋଽଥ ଗାଯତ୍ରୀତୀର୍ଥେ ମହାନଦୀସ୍ଥିତେ। ଗାଯତ୍ର୍ଯାଃ ପୁରତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ପ୍ରାତଃସନ୍ଧ୍ଯାମୁପାସଯେତ୍ ।। ୫୦.

ଉପବାସ କରି, ବଡ ନଦୀରେ ଥିବା ଗାୟତ୍ରୀ ତୀରେ, ଗାୟତ୍ରୀ ପ୍ରତିମୁଖେ ନାହାଉଥିବା ପରେ ପ୍ରଭାତ ସନ୍ଧ୍ୟାର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସପିଣ୍ଡକଂ କୃତ୍ଵାନଯେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯତାଂ କୁଲମ୍। ତୀର୍ଥେ ସମୁଦିତେ ସ୍ନାତ୍ଵା ସାଵିତ୍ର୍ଯାଃ ପୁରତୋ ନରଃ ।। ୫୦.

ପିଣ୍ଡ ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ନିଜ କୁଳକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ନେଇଯାଏ; ତୀର୍ଥରେ ନାହାଉଥିବା ପରେ ସାବିତ୍ରୀ ପ୍ରତିମୁଖେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବା ଉଚିତ।

ସନ୍ଧ୍ଯାମୁପାସ୍ଯ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ନଯେତ୍କୁଲଶତନ୍ଦିଵମ୍। ପିଣ୍ଡଦାନଂ ତତଃ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ପିତୄଣାଂ ମୁକ୍ତିକାମ୍ଯଯା ।। ୫୦.

ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସନ୍ଧ୍ୟାର ପୂଜା କରି, ସେ ନିଜ କୁଳକୁ ଶତ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇଯାଏ; ପରେ, ପିତୃମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି ଆଶାରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।

ପ୍ରାଚୀସରସ୍ଵତୀତୀର୍ଥେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଚାପି ଯଥାଵିଧି। ସନ୍ଧ୍ଯାମୁପାସ୍ଯ ସାଯାହ୍ନେ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ନଯେତ୍ପିତୄନ୍ ।। ୫୦.

ପୂର୍ବ ସରସ୍ବତୀ ତୀରେ ନାହାଇ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସାନ୍ଧ୍ୟାର ପୂଜା କରି, ସାୟଂକାଳେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ।

ବହୁଜନ୍ମକୃତାତ୍ସନ୍ଧ୍ଯାଲୋପାନ୍ମୁକ୍ତସ୍ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯ କୃତ୍। ଵିଶାଲାଯାଂ ଲେଲିହାନେ ତୀର୍ଥେ ଚ ଭରତାଶ୍ରମେ ।। ୫୦.

ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସନ୍ଧ୍ୟା କରିବାର ଅପରାଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଯିଏ ବିଶାଳା, ଲେଲିହାନେ ତୀର୍ଥ ଓ ଭରତ ଆଶ୍ରମରେ ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟା କରେ—

ପାଦାଙ୍କିତେ ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠେ ଗଦାଧରସମୀପତଃ। ତୀର୍ଥେ ଚାକାଶଗଙ୍ଗାଯାଂ ଗିରିକର୍ଣମୁଖେଷୁ ଚ ।। ୫୦.

ପାଦ ଚିହ୍ନିତ, ମୁଣ୍ଡ ପୃଷ୍ଠ, ଗଦାଧର ସମୀପ, ଆକାଶ ଗଙ୍ଗା ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଗୁହା ମୁହାଁରେ—

ସ୍ନାତୋଽଥ ପିଣ୍ଡଦୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ କୁଲଶତଂ ନଯେତ୍। ଦେଵନଦ୍ଯାଂ ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ସ୍ନାତଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ନଯେତ୍ପିତୄନ୍ ।। ୫୦.

ନାହାଇ ଓ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ, ସେ ଶତ କୁଳକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ; ଦେବ ନଦୀ ଭାଇତରଣୀରେ ନାହାଇ, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ।

ସ୍ନାତୋ ଗୋଦୋ ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ତ୍ରିଃସପ୍ତକୁଲମୁଦ୍ଧରେତ୍। ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ପୁନଃ ସତ୍ଯଂ ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ତୁ ନାରଦ ।। ୫୦.

ଭାଇତରଣୀରେ ନାହାଇ ଓ ଗାଉଁ ଦେଇ, ସେ ତିନି ସପ୍ତ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ; ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁନଃ ସତ୍ୟ, ନାରଦ, ଭାଇତରଣୀରେ।

ଏକଵିଂଶତିକୁଲାନ୍ଯାହୁସ୍ତାରଯେନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ଯା ସା ଵୈତରଣୀ ନାମ ନଦୀ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତା ।। ୫୦.

ଏକୋଇଶ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଏ ବୋଲି କହାଯାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ସେ ଭାଇତରଣୀ ନଦୀ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସାଵତୀର୍ଣା ଗଯାକ୍ଷେତ୍ରେ ପିତୄଣାଂ ତରଣାଯ ଵୈ। ଗୋଦାଵର୍ଯ୍ଯାଂ ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ଯମୁନାଯାଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୫୦.

ସେ ନଦୀ ଗୟା ତୀର୍ଥରେ ପିତୃମାନଙ୍କର ପାର କରିବା ପାଇଁ ଅବତରିଛି; ଏହିପରି ଗୋଦାବରୀ, ଭାଇତରଣୀ ଓ ଯମୁନାରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ଦେଵନଦ୍ଯାଂ ଗୋପ୍ରଚାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦଃ ସ୍ଵର୍ନଯେତ୍ପିତୄନ୍। ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଂ ଘୃତକୁଲ୍ଯାଂ ମଧୁକୁଲ୍ଯାଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୫୦.

ଦେବ ନଦୀ, ଗାଉଁ ପାଶରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଇଥିବା ଜଣେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ; ପୁଷ୍କରିଣୀ, ଘୃତକୁଳ୍ୟା ଓ ମଧୁକୁଳ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ।

କୋଟିତୀର୍ଥେ ରୁକ୍ମିଣୀଯେ ପିଣ୍ଡଦଃ ସ୍ଵର୍ନଯେତ୍ପିତୄନ୍। ତ୍ରିରାତ୍ରୋପୋଷଣେନୈଵ ତୀର୍ଥାଭିଗମନେନ ଚ ।। ୫୦.

କୋଟି ତୀର୍ଥ, ରୁକ୍ମିଣୀ ତୀର୍ଥରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଥିବା ଜଣେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ; ତିନି ରାତି ଉପବାସ ଓ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କରି।

ଅଦତ୍ତ୍ଵା କାଞ୍ଚନଙ୍ଗାଶ୍ଚ ଦରିଦ୍ରୋ ଜାଯତେ ନରଃ। ଘୃତକୁଲ୍ଯା ମଧୁକୁଲ୍ଯା ଦେଵିକା ଚ ମହାନଦୀ ।। ୫୦.

ସୁନା ଦେହ ଥିବା ଗାଉଁ ଦେଇନଥିଲେ, ଜଣେ ଦରିଦ୍ର ହୋଇଯାଏ; ଘୃତକୁଳ୍ୟା, ମଧୁକୁଳ୍ୟା, ଦେବିକା ଓ ବଡ ନଦୀରେ।

ଶିଲାଯାଃ ସଙ୍ଗମୋ ଯତ୍ର ମଧୁସ୍ରଵା ପ୍ରକୀର୍ତିତା। ଅଯୁତଂ ଚାଶ୍ଵମେଧାନାଂ ସ୍ନାନକୃଲ୍ଲଭତେ ନରଃ ।। ୫୦.

ଯେଉଁଠି ଶିଳାର ସଙ୍ଗମ ଅଛି, ମଧୁ ଝରିବା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେଠାରେ ନାହାଇଥିବା ଜଣେ ଦଶ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସପିଣ୍ଡକଂ କୃତ୍ଵା ପିଣ୍ଡଦାନଂ ତଥୈଵ ଚ। କୁଲାନାଂ ଶତମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ନଯେନ୍ନରଃ ।। ୫୦.

ପିଣ୍ଡ ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରି, ଜଣେ ଶତ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ।

ଦଶାଶ୍ଚ ମେଧିକେ ହଂସତୀର୍ଥେ ଚାମରକଙ୍କଟେ। କୋଟିତୀର୍ଥେ ରୁକ୍ମକୁଣ୍ଡେ ପିଣ୍ଡଦଃ ସ୍ଵର୍ନଯେତ୍ପିତୄନ୍ ।। ୫୦.

ମେଧିକ, ହଂସତୀର୍ଥ, ଆମରକଂକଟ, କୋଟିତୀର୍ଥ ଓ ରୁକ୍ମକୁଣ୍ଡରେ ଯେ କେହି ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ପରଲୋକକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି।

ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ଘୃତକୁଲ୍ଯାଂ ମଧୁକୁଲ୍ଯାଂ ତଥୈଵ ଚ। କୋଟିତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୋଟୀଶ୍ଵରଞ୍ଚ ଯଃ ।। ୫୦.

ଵୈତରଣୀ, ଘୃତକୁଳୀ, ମଧୁକୁଳୀ ଓ କୋଟିତୀର୍ଥରେ ଯେ କେହି ସ୍ନାନ କରି କୋଟିଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଥାଏ—

କୋଟିଜନ୍ମ ଭଵେଦ୍ଵିପ୍ରୋ ଧନାଢ୍ଯୋ ଵେଦପାରଗଃ । ମାର୍କଣ୍ଡେଯେଶକୋଚୀଶୌ ନତ୍ଵା ସ୍ଯାତ୍ପିତୃତାରକଃ ।। ୫୦.

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶତକୋଟି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଧନୀ ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ; ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଓ କୋଚୀଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୂର୍ବଜମାନେର ଉଦ୍ଧାରକ ହୁଏ।

ରୁକ୍ମ ପାରିଜାତଵନେ ପାର୍ଵ୍ଵତ୍ଯା ସହ ଶଙ୍କରଃ। ରହସ୍ଯେ ସଂସ୍ଥିତୋ ରେମେ ଯୁଗାନାମଯୁତଂ ପୁରା ।। ୫୦.

ସୁଯ୍ୟ ରୁକ୍ମ ପାରିଜାତ ଜଙ୍ଗଲରେ, ପାର୍ବତୀ ସହ ଶିବ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଅନେକ ଯୁଗ ଧରି ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ।

ମରୀଚିଃ ଫଲପୁଷ୍ପାର୍ଥଂ ପାରିଜାତଵନଂ ଗତଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶପ୍ତୋ ମହେଶେନ ଯସ୍ମାତ୍ସୁଖଵିଘାତକଃ ।। ୫୦.

ମରୀଚି ଫଳ ଓ ଫୁଲ ନିମିତ୍ତେ ପାରିଜାତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ; ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୁଖର ବାଧା ହେବାରୁ ଶାପ ଦେଲେ।

ଦୁଃଖୀ ଭଵେତି ତଦ୍ଭୀତୋ ମରିଚିସ୍ତୁଷ୍ଟୁଵେ ଶିଵମ୍। ତୁଷ୍ଟଃ ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ଶମ୍ଭୁର୍ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଵରମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୫୦.

ଏହାରେ ଭୟଭିତ ହୋଇ, 'ଦୁଃଖୀ ହୁଅ' ଶୁଣି, ମରୀଚି ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ଶମ୍ଭୁ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵର ଚୟନ କର।'

ଶାପାଦ୍ ଭଵତୁ ମୁକ୍ତିର୍ମ୍ମେ ମରୀଚିଃ ପ୍ରାହ ଶଙ୍କରମ୍। ଭଵେଦ୍ଗଯାଯାଂ ମୁକ୍ତିସ୍ତେ ଶିଵୋକ୍ତଃ ପ୍ରଯଯୌ ଗଯାମ୍ ।। ୫୦.

ମରୀଚି ଶଂକରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ଉପରେ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅ।' ଶିବ କହିଲେ, 'ଗୟାରେ ତୁମେ ମୁକ୍ତି ପାଇବା,' ଏବଂ ସେ ଗୟାକୁ ଗଲେ।

ଶିଲାସ୍ଥିତସ୍ତପସ୍ତେପେ ସର୍ଵ୍ଵେଷାଂ ଦୁଷ୍କରଞ୍ଚ ଯତ୍। ମରୀଚିରୀଶ୍ଵରାଚ୍ଛପ୍ତଃ କୃଷ୍ଣତ୍ଵମଗମତ୍ପୁରା ।। ୫୦.

ପଥର ଉପରେ ଦଢ଼ି, ମରୀଚି ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଅତି କଠିନ ତପ କଲେ; ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଶାପରୁ ସେ ପୂର୍ବରୁ କଳା ହୋଇଥିଲେ।

ତପସା ଦାରୁଣେନେହ ସ ଵିପ୍ରଃ ଶୁକ୍ଲତାଂ ଗତଃ । ହରିରୂଚେ ମରୀଚିଞ୍ଚ ଵରଂ ଵୃଣୁହି ପୁତ୍ରକ ।। ୫୦.

କଠୋର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁନି ଧଳା ହୋଇଗଲେ; ହରି ମରୀଚିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପୁଅ, ତୁମେ ଏକ ଵର ଚୟନ କର।'

କିମଲଭ୍ଯଂ ତ୍ଵଯି ତୁଷ୍ଟେ ମରୀଚିଃ ପ୍ରାହ ମାଧଵମ୍। ହରଶାପାଦ୍ଵିମୁକ୍ତୋଽହଂ ଶିଲା ଭଵତୁ ପାଵନୀ ।। ୫୦.

ମରୀଚି ମାଧବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଖୁସି ହେଲେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ। ହରଙ୍କ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଛି, ଏହି ପଥର ପବିତ୍ର ହେଉ।'