ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

କଥଂ ପୁତ୍ରାଦଯୋ ମେ ସ୍ଯୁର୍ଵିଶାଲଂ ଚାବ୍ରୁଵନ୍ଦ୍ଵିଜାଃ। ଗଯାଯାଂ ପିଣ୍ଡଦାନେନ ତଵ ସର୍ଵ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୫୦.

'ମୋ ପୁତ୍ର କିପରି ହେବେ?' ବିଶାଳ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, 'ଗୟାରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଲେ, ସବୁ କାମ ସଫଳ ହେବ।'

ଵିଶାଲୋଽପି ଗଯାଶୀର୍ଷ ପିଣ୍ଡଦଃ ପୁତ୍ରଵାନଭୂତ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାକାଶେ ସିତଂ ରକ୍ତଂ କୃଷ୍ଣଂ ପୁରୁଷମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୫୦.

ବିଶାଳ ମଧ୍ୟ ଗୟାଶୀର୍ଷରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ ପୁତ୍ର ପାଇଲେ। ଆକାଶରେ ଏକ ଧଳା, ଏକ ଲାଲ, ଏକ କଳା ପୁରୁଷକୁ ଦେଖି, ସେ କହିଲେ।

କେ ଯୂଯଂ ତେଷୁ ଚୈଵୈକଃ ସିତଃ ପ୍ରୋଚେ ଵିଶାଲକମ୍। ଅହଂ ସିତସ୍ତେ ଜନକ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକାଦିହାଗତଃ ।। ୫୦.

'ତମେ କିଏ?' ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଧଳା ପୁରୁଷ ବିଶାଳଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଧଳା, ତୁମର ପୂର୍ବଜ, ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।'

ମମ ପୁତ୍ର ପିତା ରକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମହା ପାପକୃତ୍ତମଃ । ଅଯଂ ପିତାମହଃ କୃଷ୍ଣ ଋଷଯୋ ଯେନ ଘାତିତାଃ ।। ୫୦.

'ମୋ ପୁତ୍ର ଲାଲ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ବଡ଼ ପାପୀ। ଏହି କଳା ମୋ ପିତାମହ, ଯିଏ ଋଷିମାନେକୁ ମାରିଥିଲେ।'

ଅଵୀଚିନରକଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ମୁକ୍ତୌ ତ୍ଵତ୍ପିଣ୍ଡଦାନତଃ। ପିତୄନ୍ପିତାମହାଂଶ୍ଚୈଵ ତଥୈଵ ପ୍ରପିତାମହାନ୍ ।। ୫୦.

'ସେମାନେ ଅବୀଚି ନରକକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତୁମର ପିଣ୍ଡ ଦାନରେ ମୁକ୍ତି ମିଳିଲା। ପିତା, ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।'

ପ୍ରୀଣଯାମୀତି ଯତ୍ତୋଯଂ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତମରିନ୍ଦମ। ତେନାସ୍ମଦ୍ଯୁଗପଦ୍ଯୋଗୋ ଜାତୋ ଵାକ୍ଯେନ ସତ୍ତମ ।। ୫୦.

'ତୁମେ ଦେଇଥିବା ଜଳରେ ଆମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲୁ। ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥାରେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି, ଆମେ ଏକତ୍ରିତ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲୁ।'

ମୁକ୍ତିଃ କୃତା ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ର ଵ୍ରଜାମଃ ସ୍ଵର୍ଗମୁତ୍ତମମ୍। ଏଵଂ ପୁତ୍ରୈଃ ପିତୄଣାଂ ଚ କର୍ତଵ୍ଯା ମୁକ୍ତିରୁତ୍ତମା ।। ୫୦.

'ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଆମକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଲା। ଆମେ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା। ଏଭଳି, ପୁତ୍ରମାନେ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ମୁକ୍ତି କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ।'

ତ୍ଵଞ୍ଚ ରାଜ୍ଯଂ ଚିରଂ କୃତ୍ଵା ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭୋଗାଂଶ୍ଚ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭାନ୍। ଯଜ୍ଞାନ୍ସଦକ୍ଷିଣାନ୍କୃତ୍ଵା ଯାଯାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ତତଃ ।। ୫୦.

ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରାଜ୍ୟ କରି, ଦୁର୍ଲଭ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ଯଥାଯଥ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରି, ପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହରକୁ ଯିବା।

ଏଵଂ ଲବ୍ଧଵରୋ ରାଜା ରାଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଦିଵଂଗତଃ। ପ୍ରେତରାଜଃ ସହ ପ୍ରେତୈର୍ଗଯାଶ୍ରାଦ୍ଧାଦ୍ଦିଵଂ ଗତଃ ।। ୫୦.

ଏଭଳି, ରାଜା ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ରାଜ୍ୟ କରି, ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ପ୍ରେତରାଜ ଓ ପ୍ରେତମାନେ ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।

ପ୍ରେତଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଵିମୁକ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ଵଣିଜଂ କଞ୍ଚିଦବ୍ରଵୀତ୍। ମମ ନାମ୍ନା ଗଯାଶୀର୍ଷେ ପିଣ୍ଡନିର୍ଵ୍ଵାପଣଂ କୁରୁ ।। ୫୦.

କିଛି ପ୍ରେତ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ବଣିକଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ନାମରେ ଗୟାଶୀର୍ଷରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କର।'

ପ୍ରେତଭାଵଵିମୁକ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ତ୍ଵଂ ଗୃହାଣ ଧନଂ ମମ। ତଦ୍ଵନଂ ସର୍ଵ୍ଵମାଦାଯ ଗଯାଶ୍ରାଦ୍ଧଵ୍ଯଯଂ କୁରୁ ।। ୫୦.

'ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ତୁମେ ମୋ ଧନ ନିଅ। ସେ ଜଙ୍ଗଲ ସବୁ ନିଅ, ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାରେ ବ୍ୟୟ କର।'

ଷୋଡଶପଞ୍ଚଭାଗାଂଶ୍ଚ ତୁଭ୍ଯଂ ଵୈ ଦତ୍ତଵାନହମ୍। ସ୍ଵନାମାନି ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ସମ୍ଯଗାଖ୍ଯାତଵାନହମ୍ ।। ୫୦.

ମୁଁ ତୁମକୁ ଶୋଳେ ଓ ପାଞ୍ଚ ଭାଗ ଦେଇଛି, ଏବଂ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ କହିଛି।

ଗତ୍ଵା ଗଯାଂ ଗଯାଶୀର୍ଷ ପ୍ରେତରାଜାଯ ପିଣ୍ଡକମ୍। ସମଦାଦ୍ବନ୍ଧୁଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସ୍ଵପିତୃଭ୍ଯସ୍ତତୋ ଦଦୌ ।। ୫୦.

ଗୟାକୁ, ଗୟାଶୀର୍ଷକୁ ଯାଇ, ପ୍ରେତରାଜଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦେଲା; ପରେ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ପିଣ୍ଡ ନିଜ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଦେଲା।

ପ୍ରେତଃ ପ୍ରେତତ୍ଵନିର୍ମ୍ମୁକ୍ତୋ ଵଣିକ୍ ସ୍ଵଗୃହମାଗତଃ । ଏଵଂ ଗଯସ୍ଯ ଶମ୍ଭୋଶ୍ଚ କ୍ଷେତ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣୋ ରଵେସ୍ତଥା ।। ୫୦.

ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ବଣିକ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲା; ଏହିପରି ଗୟା, ଶମ୍ଭୁ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରବିଙ୍କ ତୀର୍ଥ ଅଛି।

ଉପୋଷିତୋଽଥ ଗାଯତ୍ରୀତୀର୍ଥେ ମହାନଦୀସ୍ଥିତେ। ଗାଯତ୍ର୍ଯାଃ ପୁରତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ପ୍ରାତଃସନ୍ଧ୍ଯାମୁପାସଯେତ୍ ।। ୫୦.

ଉପବାସ କରି, ବଡ ନଦୀରେ ଥିବା ଗାୟତ୍ରୀ ତୀରେ, ଗାୟତ୍ରୀ ପ୍ରତିମୁଖେ ନାହାଉଥିବା ପରେ ପ୍ରଭାତ ସନ୍ଧ୍ୟାର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସପିଣ୍ଡକଂ କୃତ୍ଵାନଯେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯତାଂ କୁଲମ୍। ତୀର୍ଥେ ସମୁଦିତେ ସ୍ନାତ୍ଵା ସାଵିତ୍ର୍ଯାଃ ପୁରତୋ ନରଃ ।। ୫୦.

ପିଣ୍ଡ ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ନିଜ କୁଳକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ନେଇଯାଏ; ତୀର୍ଥରେ ନାହାଉଥିବା ପରେ ସାବିତ୍ରୀ ପ୍ରତିମୁଖେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବା ଉଚିତ।

ସନ୍ଧ୍ଯାମୁପାସ୍ଯ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ନଯେତ୍କୁଲଶତନ୍ଦିଵମ୍। ପିଣ୍ଡଦାନଂ ତତଃ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ପିତୄଣାଂ ମୁକ୍ତିକାମ୍ଯଯା ।। ୫୦.

ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସନ୍ଧ୍ୟାର ପୂଜା କରି, ସେ ନିଜ କୁଳକୁ ଶତ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇଯାଏ; ପରେ, ପିତୃମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି ଆଶାରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।

ପ୍ରାଚୀସରସ୍ଵତୀତୀର୍ଥେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଚାପି ଯଥାଵିଧି। ସନ୍ଧ୍ଯାମୁପାସ୍ଯ ସାଯାହ୍ନେ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ନଯେତ୍ପିତୄନ୍ ।। ୫୦.

ପୂର୍ବ ସରସ୍ବତୀ ତୀରେ ନାହାଇ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସାନ୍ଧ୍ୟାର ପୂଜା କରି, ସାୟଂକାଳେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ।

ବହୁଜନ୍ମକୃତାତ୍ସନ୍ଧ୍ଯାଲୋପାନ୍ମୁକ୍ତସ୍ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯ କୃତ୍। ଵିଶାଲାଯାଂ ଲେଲିହାନେ ତୀର୍ଥେ ଚ ଭରତାଶ୍ରମେ ।। ୫୦.

ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସନ୍ଧ୍ୟା କରିବାର ଅପରାଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଯିଏ ବିଶାଳା, ଲେଲିହାନେ ତୀର୍ଥ ଓ ଭରତ ଆଶ୍ରମରେ ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟା କରେ—

ପାଦାଙ୍କିତେ ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠେ ଗଦାଧରସମୀପତଃ। ତୀର୍ଥେ ଚାକାଶଗଙ୍ଗାଯାଂ ଗିରିକର୍ଣମୁଖେଷୁ ଚ ।। ୫୦.

ପାଦ ଚିହ୍ନିତ, ମୁଣ୍ଡ ପୃଷ୍ଠ, ଗଦାଧର ସମୀପ, ଆକାଶ ଗଙ୍ଗା ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଗୁହା ମୁହାଁରେ—

ସ୍ନାତୋଽଥ ପିଣ୍ଡଦୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ କୁଲଶତଂ ନଯେତ୍। ଦେଵନଦ୍ଯାଂ ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ସ୍ନାତଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ନଯେତ୍ପିତୄନ୍ ।। ୫୦.

ନାହାଇ ଓ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ, ସେ ଶତ କୁଳକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ; ଦେବ ନଦୀ ଭାଇତରଣୀରେ ନାହାଇ, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ।

ସ୍ନାତୋ ଗୋଦୋ ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ତ୍ରିଃସପ୍ତକୁଲମୁଦ୍ଧରେତ୍। ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ପୁନଃ ସତ୍ଯଂ ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ତୁ ନାରଦ ।। ୫୦.

ଭାଇତରଣୀରେ ନାହାଇ ଓ ଗାଉଁ ଦେଇ, ସେ ତିନି ସପ୍ତ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ; ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁନଃ ସତ୍ୟ, ନାରଦ, ଭାଇତରଣୀରେ।

ଏକଵିଂଶତିକୁଲାନ୍ଯାହୁସ୍ତାରଯେନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ଯା ସା ଵୈତରଣୀ ନାମ ନଦୀ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତା ।। ୫୦.

ଏକୋଇଶ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଏ ବୋଲି କହାଯାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ସେ ଭାଇତରଣୀ ନଦୀ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସାଵତୀର୍ଣା ଗଯାକ୍ଷେତ୍ରେ ପିତୄଣାଂ ତରଣାଯ ଵୈ। ଗୋଦାଵର୍ଯ୍ଯାଂ ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ଯମୁନାଯାଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୫୦.

ସେ ନଦୀ ଗୟା ତୀର୍ଥରେ ପିତୃମାନଙ୍କର ପାର କରିବା ପାଇଁ ଅବତରିଛି; ଏହିପରି ଗୋଦାବରୀ, ଭାଇତରଣୀ ଓ ଯମୁନାରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ଦେଵନଦ୍ଯାଂ ଗୋପ୍ରଚାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦଃ ସ୍ଵର୍ନଯେତ୍ପିତୄନ୍। ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଂ ଘୃତକୁଲ୍ଯାଂ ମଧୁକୁଲ୍ଯାଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୫୦.

ଦେବ ନଦୀ, ଗାଉଁ ପାଶରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଇଥିବା ଜଣେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ; ପୁଷ୍କରିଣୀ, ଘୃତକୁଳ୍ୟା ଓ ମଧୁକୁଳ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ।

କୋଟିତୀର୍ଥେ ରୁକ୍ମିଣୀଯେ ପିଣ୍ଡଦଃ ସ୍ଵର୍ନଯେତ୍ପିତୄନ୍। ତ୍ରିରାତ୍ରୋପୋଷଣେନୈଵ ତୀର୍ଥାଭିଗମନେନ ଚ ।। ୫୦.

କୋଟି ତୀର୍ଥ, ରୁକ୍ମିଣୀ ତୀର୍ଥରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଥିବା ଜଣେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ; ତିନି ରାତି ଉପବାସ ଓ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କରି।

ଅଦତ୍ତ୍ଵା କାଞ୍ଚନଙ୍ଗାଶ୍ଚ ଦରିଦ୍ରୋ ଜାଯତେ ନରଃ। ଘୃତକୁଲ୍ଯା ମଧୁକୁଲ୍ଯା ଦେଵିକା ଚ ମହାନଦୀ ।। ୫୦.

ସୁନା ଦେହ ଥିବା ଗାଉଁ ଦେଇନଥିଲେ, ଜଣେ ଦରିଦ୍ର ହୋଇଯାଏ; ଘୃତକୁଳ୍ୟା, ମଧୁକୁଳ୍ୟା, ଦେବିକା ଓ ବଡ ନଦୀରେ।

ଶିଲାଯାଃ ସଙ୍ଗମୋ ଯତ୍ର ମଧୁସ୍ରଵା ପ୍ରକୀର୍ତିତା। ଅଯୁତଂ ଚାଶ୍ଵମେଧାନାଂ ସ୍ନାନକୃଲ୍ଲଭତେ ନରଃ ।। ୫୦.

ଯେଉଁଠି ଶିଳାର ସଙ୍ଗମ ଅଛି, ମଧୁ ଝରିବା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେଠାରେ ନାହାଇଥିବା ଜଣେ ଦଶ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସପିଣ୍ଡକଂ କୃତ୍ଵା ପିଣ୍ଡଦାନଂ ତଥୈଵ ଚ। କୁଲାନାଂ ଶତମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ନଯେନ୍ନରଃ ।। ୫୦.

ପିଣ୍ଡ ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରି, ଜଣେ ଶତ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ।