ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସ୍ଥିତା ଗଯାଯାମନ୍ନାଦିପର୍ଵ୍ଵତାଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିଃ। ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ଦ୍ଵିଜାସ୍ତତ୍ର ଦେଶେ ଦେଶେ ସୁପୂଜିତାଃ ।। ୫୦.

ଗୟାରେ ପଚିଶଟି ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଦେଖାଯାଇଥିଲା; ସେଠାରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।

ନୈଵ ପୂର୍ଵ୍ଵଂ କେପ୍ଯକୁର୍ଵ୍ଵନ୍ନ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଚାପରେ। ସିକତା ଵା ଯଥା ଲୋକେ ଯଥା ଚ ଦିଵି ତାରକାଃ ।। ୫୦.

ପୂର୍ବେ କେହି ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥିଲେ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ କେହି କରିପାରିବେନି; ପୃଥିବୀରେ ଚାଲିରେ ରେତ୍ତି, ଆକାଶରେ ତାରା ଯେପରି ଅସଂଖ୍ୟ।

ତଥା ବହୁସୁଵର୍ଣାଦ୍ଯୈରସଙ୍ଖ୍ଯାତାସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣାଃ । ନୈଵେହ ପୂର୍ଵେ ଯେ କେଚିନ୍ନ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଚାପରେ ।। ୫୦.

ଏପରି ବହୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଅସଂଖ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ କେହି ଏଠାରେ ଏପରି କରିପାରିବେନି।

ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ଦ୍ଵିଜାସ୍ତୃପ୍ତା ଦେଶେ ଦେଶେ ସୁପୂଜିତାଃ। ଗଯଂ ଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦଯସ୍ତୁଷ୍ଟା ଵରଂ ବ୍ରୂହୀତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୫୦.

ଯେଉଁଠିଏ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେଇ ତୃପ୍ତି ଲାଗିଥିଲେ, ସେଉଁଠିଏ ସେମାନେ ଗୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। ଗୟାରେ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଵିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ।'

ଗଯସ୍ତାନ୍ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ହ୍ଯଭିଶପ୍ତାଶ୍ଚ ଚେ ପୁରା। ବ୍ରହ୍ମଣା ତେ ଦ୍ଵିଜାଃ ପୂତା ଭଵନ୍ତୁ କ୍ରତୁପୂଜିତାଃ ।। ୫୦.

ଗୟା ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, କାରଣ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଶାପିତ ଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଶୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ଯଜ୍ଞରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଇ।

ଗଯାଶ୍ରାଦ୍ଧଵିଧାନାଯ ଦ୍ଵିଜା ମୂର୍ତ୍ତାଶ୍ଚଦୁର୍ଦ୍ଦଶ। ତେଷାଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରକୁର୍ଵ୍ଵୀତ ଯଦି ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯଂ ଭଵେତ୍ ।। ୫୦.

ଗୟାରେ ପିତୃଯ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଦେହଧାରୀମାନେ ଯଦିଓ ଅସୁବିଧାରେ ଥିବେ, ସେମାନଙ୍କ କଥା ଅନୁସରିବା ଉଚିତ, ଯଦି ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

ଗୌତମଂ କାଶ୍ଯପଂ କୌତ୍ସଂ କୌଶିକଂ କଣ୍ଵମେଵ ଚ। ଭାରଦ୍ଵାଜଂ ହ୍ଯୌଶନସଂ ଵାତ୍ସ୍ଯଂ ପାରାଶରଂ ତଥା ।। ୫୦.

ଗୌତମ, କାଶ୍ୟପ, କୌତ୍ସ, କୌଶିକ, କଣ୍ବ; ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଔଶନସ, ବାତ୍ସ୍ୟ, ଓ ପାରାଶର —

ହରିତ୍କୁମାରମାଣ୍ଡଵ୍ଯଂ ଲୋକାକ୍ଷିଂ ଲୋକସଂମହତ୍। ଵାସିଷ୍ଠଞ୍ଚ ତଥାତ୍ରେଯଂ ଗୋତ୍ରାଣ୍ଯେଷାଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ।। ୫୦.

ହରିତକୁମାର, ମାଣ୍ଡବ୍ୟ, ଲୋକାକ୍ଷି, ଲୋକସଂମହତ, ବାସିଷ୍ଠ, ଏବଂ ଅତ୍ରି — ଏହି ଚଉଦା ଗୋତ୍ର।

ଗଯାପୁରୀତି ମନ୍ନାମ୍ନା ଖ୍ଯାତା ବ୍ରହ୍ମ ପୁରୀ ଯଥା। ଏଵମସ୍ତୁ ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତଥା ଚାନ୍ତର୍ଦଧୁଃ ସୁରାଃ ।। ୫୦.

ମୋ ନାମରେ ଏହି ସହର ଗୟାପୁରୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହର ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଭଳି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଦେବମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ।

ଗଯଶ୍ଚ ଭୋଗାନ୍ସମ୍ଭୁଜ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ପରଂ ଯଯୌ। ଵିଶାଲାଯାଂ ଵିଶାଲୋଽଭୂଦ୍ରାଜାଽପୁତ୍ରୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍ ।। ୫୦.

ଗୟା ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ଲୋକକୁ ଗଲେ। ବିଶାଳାରେ ବିଶାଳ ରାଜା ହେଲେ, ପୁତ୍ର ନଥିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।

କଥଂ ପୁତ୍ରାଦଯୋ ମେ ସ୍ଯୁର୍ଵିଶାଲଂ ଚାବ୍ରୁଵନ୍ଦ୍ଵିଜାଃ। ଗଯାଯାଂ ପିଣ୍ଡଦାନେନ ତଵ ସର୍ଵ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୫୦.

'ମୋ ପୁତ୍ର କିପରି ହେବେ?' ବିଶାଳ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, 'ଗୟାରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଲେ, ସବୁ କାମ ସଫଳ ହେବ।'

ଵିଶାଲୋଽପି ଗଯାଶୀର୍ଷ ପିଣ୍ଡଦଃ ପୁତ୍ରଵାନଭୂତ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାକାଶେ ସିତଂ ରକ୍ତଂ କୃଷ୍ଣଂ ପୁରୁଷମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୫୦.

ବିଶାଳ ମଧ୍ୟ ଗୟାଶୀର୍ଷରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ ପୁତ୍ର ପାଇଲେ। ଆକାଶରେ ଏକ ଧଳା, ଏକ ଲାଲ, ଏକ କଳା ପୁରୁଷକୁ ଦେଖି, ସେ କହିଲେ।

କେ ଯୂଯଂ ତେଷୁ ଚୈଵୈକଃ ସିତଃ ପ୍ରୋଚେ ଵିଶାଲକମ୍। ଅହଂ ସିତସ୍ତେ ଜନକ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକାଦିହାଗତଃ ।। ୫୦.

'ତମେ କିଏ?' ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଧଳା ପୁରୁଷ ବିଶାଳଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଧଳା, ତୁମର ପୂର୍ବଜ, ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।'

ମମ ପୁତ୍ର ପିତା ରକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମହା ପାପକୃତ୍ତମଃ । ଅଯଂ ପିତାମହଃ କୃଷ୍ଣ ଋଷଯୋ ଯେନ ଘାତିତାଃ ।। ୫୦.

'ମୋ ପୁତ୍ର ଲାଲ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ବଡ଼ ପାପୀ। ଏହି କଳା ମୋ ପିତାମହ, ଯିଏ ଋଷିମାନେକୁ ମାରିଥିଲେ।'

ଅଵୀଚିନରକଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ମୁକ୍ତୌ ତ୍ଵତ୍ପିଣ୍ଡଦାନତଃ। ପିତୄନ୍ପିତାମହାଂଶ୍ଚୈଵ ତଥୈଵ ପ୍ରପିତାମହାନ୍ ।। ୫୦.

'ସେମାନେ ଅବୀଚି ନରକକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତୁମର ପିଣ୍ଡ ଦାନରେ ମୁକ୍ତି ମିଳିଲା। ପିତା, ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।'

ପ୍ରୀଣଯାମୀତି ଯତ୍ତୋଯଂ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତମରିନ୍ଦମ। ତେନାସ୍ମଦ୍ଯୁଗପଦ୍ଯୋଗୋ ଜାତୋ ଵାକ୍ଯେନ ସତ୍ତମ ।। ୫୦.

'ତୁମେ ଦେଇଥିବା ଜଳରେ ଆମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲୁ। ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥାରେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି, ଆମେ ଏକତ୍ରିତ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲୁ।'

ମୁକ୍ତିଃ କୃତା ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ର ଵ୍ରଜାମଃ ସ୍ଵର୍ଗମୁତ୍ତମମ୍। ଏଵଂ ପୁତ୍ରୈଃ ପିତୄଣାଂ ଚ କର୍ତଵ୍ଯା ମୁକ୍ତିରୁତ୍ତମା ।। ୫୦.

'ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଆମକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଲା। ଆମେ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା। ଏଭଳି, ପୁତ୍ରମାନେ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ମୁକ୍ତି କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ।'

ତ୍ଵଞ୍ଚ ରାଜ୍ଯଂ ଚିରଂ କୃତ୍ଵା ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭୋଗାଂଶ୍ଚ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭାନ୍। ଯଜ୍ଞାନ୍ସଦକ୍ଷିଣାନ୍କୃତ୍ଵା ଯାଯାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ତତଃ ।। ୫୦.

ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରାଜ୍ୟ କରି, ଦୁର୍ଲଭ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ଯଥାଯଥ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରି, ପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହରକୁ ଯିବା।

ଏଵଂ ଲବ୍ଧଵରୋ ରାଜା ରାଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଦିଵଂଗତଃ। ପ୍ରେତରାଜଃ ସହ ପ୍ରେତୈର୍ଗଯାଶ୍ରାଦ୍ଧାଦ୍ଦିଵଂ ଗତଃ ।। ୫୦.

ଏଭଳି, ରାଜା ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ରାଜ୍ୟ କରି, ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ପ୍ରେତରାଜ ଓ ପ୍ରେତମାନେ ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।

ପ୍ରେତଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଵିମୁକ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ଵଣିଜଂ କଞ୍ଚିଦବ୍ରଵୀତ୍। ମମ ନାମ୍ନା ଗଯାଶୀର୍ଷେ ପିଣ୍ଡନିର୍ଵ୍ଵାପଣଂ କୁରୁ ।। ୫୦.

କିଛି ପ୍ରେତ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ବଣିକଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ନାମରେ ଗୟାଶୀର୍ଷରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କର।'

ପ୍ରେତଭାଵଵିମୁକ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ତ୍ଵଂ ଗୃହାଣ ଧନଂ ମମ। ତଦ୍ଵନଂ ସର୍ଵ୍ଵମାଦାଯ ଗଯାଶ୍ରାଦ୍ଧଵ୍ଯଯଂ କୁରୁ ।। ୫୦.

'ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ତୁମେ ମୋ ଧନ ନିଅ। ସେ ଜଙ୍ଗଲ ସବୁ ନିଅ, ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାରେ ବ୍ୟୟ କର।'

ଷୋଡଶପଞ୍ଚଭାଗାଂଶ୍ଚ ତୁଭ୍ଯଂ ଵୈ ଦତ୍ତଵାନହମ୍। ସ୍ଵନାମାନି ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ସମ୍ଯଗାଖ୍ଯାତଵାନହମ୍ ।। ୫୦.

ମୁଁ ତୁମକୁ ଶୋଳେ ଓ ପାଞ୍ଚ ଭାଗ ଦେଇଛି, ଏବଂ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ କହିଛି।

ଗତ୍ଵା ଗଯାଂ ଗଯାଶୀର୍ଷ ପ୍ରେତରାଜାଯ ପିଣ୍ଡକମ୍। ସମଦାଦ୍ବନ୍ଧୁଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସ୍ଵପିତୃଭ୍ଯସ୍ତତୋ ଦଦୌ ।। ୫୦.

ଗୟାକୁ, ଗୟାଶୀର୍ଷକୁ ଯାଇ, ପ୍ରେତରାଜଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦେଲା; ପରେ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ପିଣ୍ଡ ନିଜ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଦେଲା।

ପ୍ରେତଃ ପ୍ରେତତ୍ଵନିର୍ମ୍ମୁକ୍ତୋ ଵଣିକ୍ ସ୍ଵଗୃହମାଗତଃ । ଏଵଂ ଗଯସ୍ଯ ଶମ୍ଭୋଶ୍ଚ କ୍ଷେତ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣୋ ରଵେସ୍ତଥା ।। ୫୦.

ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ବଣିକ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲା; ଏହିପରି ଗୟା, ଶମ୍ଭୁ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରବିଙ୍କ ତୀର୍ଥ ଅଛି।

ଉପୋଷିତୋଽଥ ଗାଯତ୍ରୀତୀର୍ଥେ ମହାନଦୀସ୍ଥିତେ। ଗାଯତ୍ର୍ଯାଃ ପୁରତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ପ୍ରାତଃସନ୍ଧ୍ଯାମୁପାସଯେତ୍ ।। ୫୦.

ଉପବାସ କରି, ବଡ ନଦୀରେ ଥିବା ଗାୟତ୍ରୀ ତୀରେ, ଗାୟତ୍ରୀ ପ୍ରତିମୁଖେ ନାହାଉଥିବା ପରେ ପ୍ରଭାତ ସନ୍ଧ୍ୟାର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସପିଣ୍ଡକଂ କୃତ୍ଵାନଯେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯତାଂ କୁଲମ୍। ତୀର୍ଥେ ସମୁଦିତେ ସ୍ନାତ୍ଵା ସାଵିତ୍ର୍ଯାଃ ପୁରତୋ ନରଃ ।। ୫୦.

ପିଣ୍ଡ ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ନିଜ କୁଳକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ନେଇଯାଏ; ତୀର୍ଥରେ ନାହାଉଥିବା ପରେ ସାବିତ୍ରୀ ପ୍ରତିମୁଖେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବା ଉଚିତ।

ସନ୍ଧ୍ଯାମୁପାସ୍ଯ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ନଯେତ୍କୁଲଶତନ୍ଦିଵମ୍। ପିଣ୍ଡଦାନଂ ତତଃ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ପିତୄଣାଂ ମୁକ୍ତିକାମ୍ଯଯା ।। ୫୦.

ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସନ୍ଧ୍ୟାର ପୂଜା କରି, ସେ ନିଜ କୁଳକୁ ଶତ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇଯାଏ; ପରେ, ପିତୃମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି ଆଶାରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।

ପ୍ରାଚୀସରସ୍ଵତୀତୀର୍ଥେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଚାପି ଯଥାଵିଧି। ସନ୍ଧ୍ଯାମୁପାସ୍ଯ ସାଯାହ୍ନେ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ନଯେତ୍ପିତୄନ୍ ।। ୫୦.

ପୂର୍ବ ସରସ୍ବତୀ ତୀରେ ନାହାଇ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସାନ୍ଧ୍ୟାର ପୂଜା କରି, ସାୟଂକାଳେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ।

ବହୁଜନ୍ମକୃତାତ୍ସନ୍ଧ୍ଯାଲୋପାନ୍ମୁକ୍ତସ୍ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯ କୃତ୍। ଵିଶାଲାଯାଂ ଲେଲିହାନେ ତୀର୍ଥେ ଚ ଭରତାଶ୍ରମେ ।। ୫୦.

ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସନ୍ଧ୍ୟା କରିବାର ଅପରାଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଯିଏ ବିଶାଳା, ଲେଲିହାନେ ତୀର୍ଥ ଓ ଭରତ ଆଶ୍ରମରେ ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟା କରେ—