ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ବ୍ରହ୍ମପ୍ରକଲ୍ପିତାନ୍ଵିପ୍ରାନ୍ ହଵ୍ଯକଵ୍ଯାଦିନାର୍ଚ୍ଚଯେତ୍। ତୈସ୍ତୁଷ୍ଟୈସ୍ତୋଷିତାଃ ସର୍ଵ୍ଵାଃ ପିତୃଭିଃ ସହ ଦେଵତାଃ ।। ୪୯.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟୁକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଙ୍କୁ ହବ୍ୟ, କାବ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ପିତୃମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।

କୃତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧେଽକ୍ଷଯଵଟେ ଅନ୍ନେନୈଵ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ। ପିତୄନ୍ନଯେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକମକ୍ଷଯନ୍ତୁ ସନାତନମ୍ ।। ୪୯.

ଅକ୍ଷୟବଟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଭଲ ଭାବରେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ପିତୃମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି।

ଵଟଵୃକ୍ଷସମୀପେ ତୁ ଶାକେନାପ୍ଯୁଦକେନ ଵା। ଏକସ୍ମିନ୍ଭୋଜିତେ ଵିପ୍ରେ କୋଟିର୍ଭଵତି ଭୋଜିତା ।। ୪୯.

ବଟବୃକ୍ଷ ସମୀପରେ ଶାକ କିମ୍ବା ପାଣି ଦେଇ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ, ଏହା କୋଟି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ସମାନ।

ଦେଯଂ ଦାନଂ ଷୋଡଶକଂ ଗଯାତୀର୍ଥପୁରୋଧସେ। ଵସ୍ତ୍ରଂ ଗନ୍ଧାଦିଭିଃ ପୁତ୍ରୈଃ ସମ୍ଯକ୍ସଂପୂଜ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ ।। ୪୯.

ଗୟା ତୀର୍ଥର ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଷୋଳ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ପୁତ୍ରମାନେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ବସ୍ତ୍ର, ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଗଯାତୀର୍ଥଵଟେ ଚୈଵ ପିତୄଣାଂ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନତ୍ଵା ଚ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵଟେଶଂ ସୁସମାହିତଃ ।। ୪୯.

ଗୟା ତୀର୍ଥର ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ, ପିତୃମାନେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅକ୍ଷୟ; ବଟେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି, ନମସ୍କାର କରି, ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପିତୄନ୍ନଯେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକମକ୍ଷଯନ୍ତୁ ସନାତନମ୍। ଗଯାଯାଂ ଧର୍ମ୍ମପୃଷ୍ଠେ ଚ ସରସି ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତ ଥା ।। ୪୯.

ପିତୃମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି; ଏହିପରି ଗୟାର ଧର୍ମପୃଷ୍ଠ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ସରୋବରରେ ମଧ୍ୟ।

ଗଯାଶୀର୍ଷେ ଵଟେ ଚୈଵ ପିତୄଣାଂ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯମ୍। ଏକାର୍ଣଵେ ଵଟସ୍ଯାଗ୍ରେ ଯଃ ଶେତେ ଯୋଗନିଦ୍ରଯା ।। ୪୯.

ଗୟା ଶୀର୍ଷ ଓ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ, ପିତୃମାନେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅକ୍ଷୟ; ଏକ ମହାସାଗର ତୀରେ ବଟବୃକ୍ଷ ସମ୍ମୁଖରେ ଯିଏ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଶୟନ କରିଛନ୍ତି—

ବାଲରୂପଧରସ୍ତସ୍ମୈ ନମସ୍ତେ ଯୋଗଶାଯିନେ। ସଂସାରଵୃକ୍ଷଶସ୍ତ୍ରାଯାଶେଷପାପହରାଯ ଚ ।। ୪୯.

ଯିଏ ଶିଶୁ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯୋଗଶାୟୀ ଭାବେ ଶୟନ କରିଛନ୍ତି, ସେଠି ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି; ସଂସାର ରୂପ ବୃକ୍ଷର ତଳରୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ।

ଅକ୍ଷଯବ୍ରହ୍ମଦାତ୍ରେ ଚ ନମୋଽକ୍ଷଯଵଟାଯ ଵୈ। କଲୌ ମାହେଶ୍ଵରା ଲୋକା ଯେନ ତସ୍ମାଦ୍ଗଦାଧରଃ। ଲିଙ୍ଗରୂପୋଽଭଵତ୍ତଞ୍ଚ ଵନ୍ଦେ ଶ୍ରୀପ୍ରପିତାମହମ୍ ।। ୪୯.

ଅକ୍ଷୟ ବ୍ରହ୍ମା ଦାନ କରୁଥିବା, ଏହି ଅକ୍ଷୟ ବଟବୃକ୍ଷଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି; କଳିଯୁଗରେ ମାହେଶ୍ୱରଙ୍କର ଲୋକ, ଯେଉଁଠାରେ ଗଦାଧର ଲିଙ୍ଗ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ—ସେ ଶ୍ରୀ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି।

ଯଜ୍ଞଞ୍ଚକ୍ରେ ଗଯୋ ରାଜା ବହ୍ଵନ୍ନଂ ବହୁଦକ୍ଷିଣମ୍। ଯତ୍ର ଦ୍ରଵ୍ଯସମୂହାନାଂ ସଂଖ୍ଯା କର୍ତ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ ।। ୫୦.

ଗୟା ରାଜା ବହୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବହୁ ଦାନ ଦେଇ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ରବ୍ୟର ଗଣନା କରିବା ଅସମ୍ଭବ ଥିଲା।

ସ୍ଥିତା ଗଯାଯାମନ୍ନାଦିପର୍ଵ୍ଵତାଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିଃ। ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ଦ୍ଵିଜାସ୍ତତ୍ର ଦେଶେ ଦେଶେ ସୁପୂଜିତାଃ ।। ୫୦.

ଗୟାରେ ପଚିଶଟି ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଦେଖାଯାଇଥିଲା; ସେଠାରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।

ନୈଵ ପୂର୍ଵ୍ଵଂ କେପ୍ଯକୁର୍ଵ୍ଵନ୍ନ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଚାପରେ। ସିକତା ଵା ଯଥା ଲୋକେ ଯଥା ଚ ଦିଵି ତାରକାଃ ।। ୫୦.

ପୂର୍ବେ କେହି ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥିଲେ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ କେହି କରିପାରିବେନି; ପୃଥିବୀରେ ଚାଲିରେ ରେତ୍ତି, ଆକାଶରେ ତାରା ଯେପରି ଅସଂଖ୍ୟ।

ତଥା ବହୁସୁଵର୍ଣାଦ୍ଯୈରସଙ୍ଖ୍ଯାତାସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣାଃ । ନୈଵେହ ପୂର୍ଵେ ଯେ କେଚିନ୍ନ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଚାପରେ ।। ୫୦.

ଏପରି ବହୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଅସଂଖ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ କେହି ଏଠାରେ ଏପରି କରିପାରିବେନି।

ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ଦ୍ଵିଜାସ୍ତୃପ୍ତା ଦେଶେ ଦେଶେ ସୁପୂଜିତାଃ। ଗଯଂ ଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦଯସ୍ତୁଷ୍ଟା ଵରଂ ବ୍ରୂହୀତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୫୦.

ଯେଉଁଠିଏ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେଇ ତୃପ୍ତି ଲାଗିଥିଲେ, ସେଉଁଠିଏ ସେମାନେ ଗୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। ଗୟାରେ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଵିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ।'

ଗଯସ୍ତାନ୍ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ହ୍ଯଭିଶପ୍ତାଶ୍ଚ ଚେ ପୁରା। ବ୍ରହ୍ମଣା ତେ ଦ୍ଵିଜାଃ ପୂତା ଭଵନ୍ତୁ କ୍ରତୁପୂଜିତାଃ ।। ୫୦.

ଗୟା ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, କାରଣ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଶାପିତ ଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଶୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ଯଜ୍ଞରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଇ।

ଗଯାଶ୍ରାଦ୍ଧଵିଧାନାଯ ଦ୍ଵିଜା ମୂର୍ତ୍ତାଶ୍ଚଦୁର୍ଦ୍ଦଶ। ତେଷାଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରକୁର୍ଵ୍ଵୀତ ଯଦି ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯଂ ଭଵେତ୍ ।। ୫୦.

ଗୟାରେ ପିତୃଯ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଦେହଧାରୀମାନେ ଯଦିଓ ଅସୁବିଧାରେ ଥିବେ, ସେମାନଙ୍କ କଥା ଅନୁସରିବା ଉଚିତ, ଯଦି ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

ଗୌତମଂ କାଶ୍ଯପଂ କୌତ୍ସଂ କୌଶିକଂ କଣ୍ଵମେଵ ଚ। ଭାରଦ୍ଵାଜଂ ହ୍ଯୌଶନସଂ ଵାତ୍ସ୍ଯଂ ପାରାଶରଂ ତଥା ।। ୫୦.

ଗୌତମ, କାଶ୍ୟପ, କୌତ୍ସ, କୌଶିକ, କଣ୍ବ; ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଔଶନସ, ବାତ୍ସ୍ୟ, ଓ ପାରାଶର —

ହରିତ୍କୁମାରମାଣ୍ଡଵ୍ଯଂ ଲୋକାକ୍ଷିଂ ଲୋକସଂମହତ୍। ଵାସିଷ୍ଠଞ୍ଚ ତଥାତ୍ରେଯଂ ଗୋତ୍ରାଣ୍ଯେଷାଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ।। ୫୦.

ହରିତକୁମାର, ମାଣ୍ଡବ୍ୟ, ଲୋକାକ୍ଷି, ଲୋକସଂମହତ, ବାସିଷ୍ଠ, ଏବଂ ଅତ୍ରି — ଏହି ଚଉଦା ଗୋତ୍ର।

ଗଯାପୁରୀତି ମନ୍ନାମ୍ନା ଖ୍ଯାତା ବ୍ରହ୍ମ ପୁରୀ ଯଥା। ଏଵମସ୍ତୁ ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତଥା ଚାନ୍ତର୍ଦଧୁଃ ସୁରାଃ ।। ୫୦.

ମୋ ନାମରେ ଏହି ସହର ଗୟାପୁରୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହର ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଭଳି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଦେବମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ।

ଗଯଶ୍ଚ ଭୋଗାନ୍ସମ୍ଭୁଜ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ପରଂ ଯଯୌ। ଵିଶାଲାଯାଂ ଵିଶାଲୋଽଭୂଦ୍ରାଜାଽପୁତ୍ରୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍ ।। ୫୦.

ଗୟା ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ଲୋକକୁ ଗଲେ। ବିଶାଳାରେ ବିଶାଳ ରାଜା ହେଲେ, ପୁତ୍ର ନଥିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।

କଥଂ ପୁତ୍ରାଦଯୋ ମେ ସ୍ଯୁର୍ଵିଶାଲଂ ଚାବ୍ରୁଵନ୍ଦ୍ଵିଜାଃ। ଗଯାଯାଂ ପିଣ୍ଡଦାନେନ ତଵ ସର୍ଵ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୫୦.

'ମୋ ପୁତ୍ର କିପରି ହେବେ?' ବିଶାଳ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, 'ଗୟାରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଲେ, ସବୁ କାମ ସଫଳ ହେବ।'

ଵିଶାଲୋଽପି ଗଯାଶୀର୍ଷ ପିଣ୍ଡଦଃ ପୁତ୍ରଵାନଭୂତ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାକାଶେ ସିତଂ ରକ୍ତଂ କୃଷ୍ଣଂ ପୁରୁଷମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୫୦.

ବିଶାଳ ମଧ୍ୟ ଗୟାଶୀର୍ଷରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ ପୁତ୍ର ପାଇଲେ। ଆକାଶରେ ଏକ ଧଳା, ଏକ ଲାଲ, ଏକ କଳା ପୁରୁଷକୁ ଦେଖି, ସେ କହିଲେ।

କେ ଯୂଯଂ ତେଷୁ ଚୈଵୈକଃ ସିତଃ ପ୍ରୋଚେ ଵିଶାଲକମ୍। ଅହଂ ସିତସ୍ତେ ଜନକ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକାଦିହାଗତଃ ।। ୫୦.

'ତମେ କିଏ?' ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଧଳା ପୁରୁଷ ବିଶାଳଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଧଳା, ତୁମର ପୂର୍ବଜ, ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।'

ମମ ପୁତ୍ର ପିତା ରକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମହା ପାପକୃତ୍ତମଃ । ଅଯଂ ପିତାମହଃ କୃଷ୍ଣ ଋଷଯୋ ଯେନ ଘାତିତାଃ ।। ୫୦.

'ମୋ ପୁତ୍ର ଲାଲ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ବଡ଼ ପାପୀ। ଏହି କଳା ମୋ ପିତାମହ, ଯିଏ ଋଷିମାନେକୁ ମାରିଥିଲେ।'

ଅଵୀଚିନରକଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ମୁକ୍ତୌ ତ୍ଵତ୍ପିଣ୍ଡଦାନତଃ। ପିତୄନ୍ପିତାମହାଂଶ୍ଚୈଵ ତଥୈଵ ପ୍ରପିତାମହାନ୍ ।। ୫୦.

'ସେମାନେ ଅବୀଚି ନରକକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତୁମର ପିଣ୍ଡ ଦାନରେ ମୁକ୍ତି ମିଳିଲା। ପିତା, ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।'

ପ୍ରୀଣଯାମୀତି ଯତ୍ତୋଯଂ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତମରିନ୍ଦମ। ତେନାସ୍ମଦ୍ଯୁଗପଦ୍ଯୋଗୋ ଜାତୋ ଵାକ୍ଯେନ ସତ୍ତମ ।। ୫୦.

'ତୁମେ ଦେଇଥିବା ଜଳରେ ଆମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲୁ। ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥାରେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି, ଆମେ ଏକତ୍ରିତ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲୁ।'

ମୁକ୍ତିଃ କୃତା ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ର ଵ୍ରଜାମଃ ସ୍ଵର୍ଗମୁତ୍ତମମ୍। ଏଵଂ ପୁତ୍ରୈଃ ପିତୄଣାଂ ଚ କର୍ତଵ୍ଯା ମୁକ୍ତିରୁତ୍ତମା ।। ୫୦.

'ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଆମକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଲା। ଆମେ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା। ଏଭଳି, ପୁତ୍ରମାନେ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ମୁକ୍ତି କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ।'

ତ୍ଵଞ୍ଚ ରାଜ୍ଯଂ ଚିରଂ କୃତ୍ଵା ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭୋଗାଂଶ୍ଚ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭାନ୍। ଯଜ୍ଞାନ୍ସଦକ୍ଷିଣାନ୍କୃତ୍ଵା ଯାଯାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ତତଃ ।। ୫୦.

ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରାଜ୍ୟ କରି, ଦୁର୍ଲଭ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ଯଥାଯଥ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରି, ପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହରକୁ ଯିବା।

ଏଵଂ ଲବ୍ଧଵରୋ ରାଜା ରାଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଦିଵଂଗତଃ। ପ୍ରେତରାଜଃ ସହ ପ୍ରେତୈର୍ଗଯାଶ୍ରାଦ୍ଧାଦ୍ଦିଵଂ ଗତଃ ।। ୫୦.

ଏଭଳି, ରାଜା ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ରାଜ୍ୟ କରି, ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ପ୍ରେତରାଜ ଓ ପ୍ରେତମାନେ ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।