ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଶନ୍ତନୁଃ ପ୍ରାହ ସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥେ ନିଶ୍ଚଲୋ ଭଵାନ୍। ତ୍ରିକାଲଦୃଷ୍ଟିର୍ଭଵତ୍ ଚାନ୍ତେ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ତେ ଗତିଃ ।। ୪୯.

ଶାନ୍ତନୁ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ଅଟୁଟ ଅଛ, ତୁମେ ତିନି କାଳ ଦେଖିପାରିବ, ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁ ହେବେ ତୁମ ଗତି।'

ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ମରଣଂ ଚାସ୍ତୁ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୁକ୍ତିମାଗତଃ। କନକେଶଞ୍ଚ କେଦାରଂ ନାରସିଂହଂ ଚ ଵାମନମ୍ ।। ୪୯.

'ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ,' ବୋଲି କହି, ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ। କନକେଶ, କେଦାର, ନରସିଂହ ଓ ବାମନ।

ଉଦଙ୍ମାର୍ଗେ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଚ୍ଯ ପିତୄନ୍ସର୍ଵ୍ଵାଂଶ୍ଚ ତାରଯେତ୍। ଗଯାଶିରସି ଯଃ ପିଣ୍ଡାନ୍ଯେଷାଂ ନାମ୍ନା ତୁ ନିର୍ଵପେତ୍ ।। ୪୯.

ଉତ୍ତର ମାର୍ଗରେ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପୂଜି, ଯେଉଁଠି ଗୟାଶିରରେ ତାଙ୍କ ନାମରେ ପିଣ୍ଡ ଦିଏ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ।

ନରକସ୍ଥା ଦିଵଂ ଯାନ୍ତି ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥା ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୁଯୁଃ। ଗଯାଶିରସି ଯଃ ପିଣ୍ଡଂ ଶମୀପତ୍ରପ୍ରମାଣତଃ ।। ୪୯.

ଯେଉଁଠି ଗୟାଶିରରେ ଶମୀ ପତ୍ର ପରିମାଣରେ ପିଣ୍ଡ ଦିଏ, ନରକରେ ଥିବାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିବାମାନେ ମୋକ୍ଷକୁ ପାଇଁଥାନ୍ତି।

କନ୍ଦମୂଲଫଲାଦ୍ଯୈର୍ଵା ଦଦ୍ଯାତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ନଯେତ୍ପିତୄନ୍। ପଦାନି ଯତ୍ର ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦୀନାଂ ତଦଗ୍ରତଃ ।। ୪୯.

କନ୍ଦ, ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଏପରି ଯାହାକିଛି ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପିତୃମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଥାନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ସାମ୍ନାରେ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ସପିଣ୍ଡଞ୍ଚ ତେଷାଂ ଲୋକାନ୍ନଯେତ୍ପିତୄନ୍। ସର୍ଵ୍ଵତ୍ର ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠାଦ୍ରିଃ ପଦୈରେଭିଃ ସୁଲକ୍ଷିତଃ ।। ୪୯.

ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ସପିଣ୍ଡ କ୍ରିୟା କରିଲେ, ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କର ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଠାରେ ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ ଏହି ପଦଚିହ୍ନରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ।

ପ୍ରଯାନ୍ତି ପିତରଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମନାମଯମ୍। ହେତ୍ଯସୁରସ୍ଯ ଯଚ୍ଛୀର୍ଷଂ ଗଦଯା ତଦ୍ଦ୍ଵିଧାକୃତମ୍ ।। ୪୯.

ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି; ହେତି ଦାନବଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଗଦାରେ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଭାଗି ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ତତଃ ପ୍ରକ୍ଷାଲିତା ଯସ୍ମାତ୍ତୀର୍ଥଂ ତଚ୍ଚ ଵିମୁକ୍ତଯେ। ଗଦାଲୋଲମିତି ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵ୍ଵେଷାମୁତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ ଗଦା ଧୋଇ ଦିଆଯାଇଥିବାରୁ, ଏହି ତୀର୍ଥ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ; ଏହା 'ଗଦାଲୋଳ' ନାମରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଗଦାଲୋଲେ ମହାତୀର୍ଥେ ଗଦାପ୍ରକ୍ଷାଲନାଦ୍ଧରେଃ। ସ୍ନାନଂ କରୋମି ସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମକ୍ଷଯଂ ପଦମାପ୍ନୁଯାମ୍ ।। ୪୯.

ଗଦାଲୋଳ ଏହି ମହାତୀର୍ଥରେ, ହରିଙ୍କର ଗଦା ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ହେବାରୁ, ମୁଁ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରୁଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଅକ୍ଷୟ ପଦ ପାଇପାରିବି।

ପଞ୍ଚମେଽହ୍ନି ଗଦାଲୋଲେ ସ୍ନାତ୍ଵା କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ସପିଣ୍ଡକମ୍। ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପିତୄନ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ନଯେଦାତ୍ମାନମେଵ ଚ ।। ୪୯.

ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ ଗଦାଲୋଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ସପିଣ୍ଡ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ; ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ଓ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମପ୍ରକଲ୍ପିତାନ୍ଵିପ୍ରାନ୍ ହଵ୍ଯକଵ୍ଯାଦିନାର୍ଚ୍ଚଯେତ୍। ତୈସ୍ତୁଷ୍ଟୈସ୍ତୋଷିତାଃ ସର୍ଵ୍ଵାଃ ପିତୃଭିଃ ସହ ଦେଵତାଃ ।। ୪୯.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟୁକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଙ୍କୁ ହବ୍ୟ, କାବ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ପିତୃମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।

କୃତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧେଽକ୍ଷଯଵଟେ ଅନ୍ନେନୈଵ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ। ପିତୄନ୍ନଯେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକମକ୍ଷଯନ୍ତୁ ସନାତନମ୍ ।। ୪୯.

ଅକ୍ଷୟବଟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଭଲ ଭାବରେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ପିତୃମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି।

ଵଟଵୃକ୍ଷସମୀପେ ତୁ ଶାକେନାପ୍ଯୁଦକେନ ଵା। ଏକସ୍ମିନ୍ଭୋଜିତେ ଵିପ୍ରେ କୋଟିର୍ଭଵତି ଭୋଜିତା ।। ୪୯.

ବଟବୃକ୍ଷ ସମୀପରେ ଶାକ କିମ୍ବା ପାଣି ଦେଇ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ, ଏହା କୋଟି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ସମାନ।

ଦେଯଂ ଦାନଂ ଷୋଡଶକଂ ଗଯାତୀର୍ଥପୁରୋଧସେ। ଵସ୍ତ୍ରଂ ଗନ୍ଧାଦିଭିଃ ପୁତ୍ରୈଃ ସମ୍ଯକ୍ସଂପୂଜ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ ।। ୪୯.

ଗୟା ତୀର୍ଥର ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଷୋଳ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ପୁତ୍ରମାନେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ବସ୍ତ୍ର, ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଗଯାତୀର୍ଥଵଟେ ଚୈଵ ପିତୄଣାଂ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନତ୍ଵା ଚ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵଟେଶଂ ସୁସମାହିତଃ ।। ୪୯.

ଗୟା ତୀର୍ଥର ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ, ପିତୃମାନେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅକ୍ଷୟ; ବଟେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି, ନମସ୍କାର କରି, ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପିତୄନ୍ନଯେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକମକ୍ଷଯନ୍ତୁ ସନାତନମ୍। ଗଯାଯାଂ ଧର୍ମ୍ମପୃଷ୍ଠେ ଚ ସରସି ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତ ଥା ।। ୪୯.

ପିତୃମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି; ଏହିପରି ଗୟାର ଧର୍ମପୃଷ୍ଠ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ସରୋବରରେ ମଧ୍ୟ।

ଗଯାଶୀର୍ଷେ ଵଟେ ଚୈଵ ପିତୄଣାଂ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯମ୍। ଏକାର୍ଣଵେ ଵଟସ୍ଯାଗ୍ରେ ଯଃ ଶେତେ ଯୋଗନିଦ୍ରଯା ।। ୪୯.

ଗୟା ଶୀର୍ଷ ଓ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ, ପିତୃମାନେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅକ୍ଷୟ; ଏକ ମହାସାଗର ତୀରେ ବଟବୃକ୍ଷ ସମ୍ମୁଖରେ ଯିଏ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଶୟନ କରିଛନ୍ତି—

ବାଲରୂପଧରସ୍ତସ୍ମୈ ନମସ୍ତେ ଯୋଗଶାଯିନେ। ସଂସାରଵୃକ୍ଷଶସ୍ତ୍ରାଯାଶେଷପାପହରାଯ ଚ ।। ୪୯.

ଯିଏ ଶିଶୁ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯୋଗଶାୟୀ ଭାବେ ଶୟନ କରିଛନ୍ତି, ସେଠି ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି; ସଂସାର ରୂପ ବୃକ୍ଷର ତଳରୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ।

ଅକ୍ଷଯବ୍ରହ୍ମଦାତ୍ରେ ଚ ନମୋଽକ୍ଷଯଵଟାଯ ଵୈ। କଲୌ ମାହେଶ୍ଵରା ଲୋକା ଯେନ ତସ୍ମାଦ୍ଗଦାଧରଃ। ଲିଙ୍ଗରୂପୋଽଭଵତ୍ତଞ୍ଚ ଵନ୍ଦେ ଶ୍ରୀପ୍ରପିତାମହମ୍ ।। ୪୯.

ଅକ୍ଷୟ ବ୍ରହ୍ମା ଦାନ କରୁଥିବା, ଏହି ଅକ୍ଷୟ ବଟବୃକ୍ଷଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି; କଳିଯୁଗରେ ମାହେଶ୍ୱରଙ୍କର ଲୋକ, ଯେଉଁଠାରେ ଗଦାଧର ଲିଙ୍ଗ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ—ସେ ଶ୍ରୀ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି।

ଯଜ୍ଞଞ୍ଚକ୍ରେ ଗଯୋ ରାଜା ବହ୍ଵନ୍ନଂ ବହୁଦକ୍ଷିଣମ୍। ଯତ୍ର ଦ୍ରଵ୍ଯସମୂହାନାଂ ସଂଖ୍ଯା କର୍ତ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ ।। ୫୦.

ଗୟା ରାଜା ବହୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବହୁ ଦାନ ଦେଇ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ରବ୍ୟର ଗଣନା କରିବା ଅସମ୍ଭବ ଥିଲା।

ସ୍ଥିତା ଗଯାଯାମନ୍ନାଦିପର୍ଵ୍ଵତାଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିଃ। ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ଦ୍ଵିଜାସ୍ତତ୍ର ଦେଶେ ଦେଶେ ସୁପୂଜିତାଃ ।। ୫୦.

ଗୟାରେ ପଚିଶଟି ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଦେଖାଯାଇଥିଲା; ସେଠାରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।

ନୈଵ ପୂର୍ଵ୍ଵଂ କେପ୍ଯକୁର୍ଵ୍ଵନ୍ନ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଚାପରେ। ସିକତା ଵା ଯଥା ଲୋକେ ଯଥା ଚ ଦିଵି ତାରକାଃ ।। ୫୦.

ପୂର୍ବେ କେହି ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥିଲେ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ କେହି କରିପାରିବେନି; ପୃଥିବୀରେ ଚାଲିରେ ରେତ୍ତି, ଆକାଶରେ ତାରା ଯେପରି ଅସଂଖ୍ୟ।

ତଥା ବହୁସୁଵର୍ଣାଦ୍ଯୈରସଙ୍ଖ୍ଯାତାସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣାଃ । ନୈଵେହ ପୂର୍ଵେ ଯେ କେଚିନ୍ନ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଚାପରେ ।। ୫୦.

ଏପରି ବହୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଅସଂଖ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ କେହି ଏଠାରେ ଏପରି କରିପାରିବେନି।

ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ଦ୍ଵିଜାସ୍ତୃପ୍ତା ଦେଶେ ଦେଶେ ସୁପୂଜିତାଃ। ଗଯଂ ଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦଯସ୍ତୁଷ୍ଟା ଵରଂ ବ୍ରୂହୀତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୫୦.

ଯେଉଁଠିଏ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେଇ ତୃପ୍ତି ଲାଗିଥିଲେ, ସେଉଁଠିଏ ସେମାନେ ଗୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। ଗୟାରେ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଵିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ।'

ଗଯସ୍ତାନ୍ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ହ୍ଯଭିଶପ୍ତାଶ୍ଚ ଚେ ପୁରା। ବ୍ରହ୍ମଣା ତେ ଦ୍ଵିଜାଃ ପୂତା ଭଵନ୍ତୁ କ୍ରତୁପୂଜିତାଃ ।। ୫୦.

ଗୟା ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, କାରଣ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଶାପିତ ଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଶୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ଯଜ୍ଞରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଇ।

ଗଯାଶ୍ରାଦ୍ଧଵିଧାନାଯ ଦ୍ଵିଜା ମୂର୍ତ୍ତାଶ୍ଚଦୁର୍ଦ୍ଦଶ। ତେଷାଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରକୁର୍ଵ୍ଵୀତ ଯଦି ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯଂ ଭଵେତ୍ ।। ୫୦.

ଗୟାରେ ପିତୃଯ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଦେହଧାରୀମାନେ ଯଦିଓ ଅସୁବିଧାରେ ଥିବେ, ସେମାନଙ୍କ କଥା ଅନୁସରିବା ଉଚିତ, ଯଦି ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

ଗୌତମଂ କାଶ୍ଯପଂ କୌତ୍ସଂ କୌଶିକଂ କଣ୍ଵମେଵ ଚ। ଭାରଦ୍ଵାଜଂ ହ୍ଯୌଶନସଂ ଵାତ୍ସ୍ଯଂ ପାରାଶରଂ ତଥା ।। ୫୦.

ଗୌତମ, କାଶ୍ୟପ, କୌତ୍ସ, କୌଶିକ, କଣ୍ବ; ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଔଶନସ, ବାତ୍ସ୍ୟ, ଓ ପାରାଶର —

ହରିତ୍କୁମାରମାଣ୍ଡଵ୍ଯଂ ଲୋକାକ୍ଷିଂ ଲୋକସଂମହତ୍। ଵାସିଷ୍ଠଞ୍ଚ ତଥାତ୍ରେଯଂ ଗୋତ୍ରାଣ୍ଯେଷାଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ।। ୫୦.

ହରିତକୁମାର, ମାଣ୍ଡବ୍ୟ, ଲୋକାକ୍ଷି, ଲୋକସଂମହତ, ବାସିଷ୍ଠ, ଏବଂ ଅତ୍ରି — ଏହି ଚଉଦା ଗୋତ୍ର।

ଗଯାପୁରୀତି ମନ୍ନାମ୍ନା ଖ୍ଯାତା ବ୍ରହ୍ମ ପୁରୀ ଯଥା। ଏଵମସ୍ତୁ ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତଥା ଚାନ୍ତର୍ଦଧୁଃ ସୁରାଃ ।। ୫୦.

ମୋ ନାମରେ ଏହି ସହର ଗୟାପୁରୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହର ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଭଳି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଦେବମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ।