ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ତତଃ ପିଣ୍ଡଂ ଦାତୁଂ କୃଷ୍ଣାଯ ଚୋଦ୍ଯତଃ। ଶ୍ଵେତୋଽଦୃଶ୍ଯୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ର ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ଵଂ ହି ମମୌରସଃ ।। ୪୯.

ତାପରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ କଳା ହାତକୁ ପିଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ଧଳା ହାତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା ଏବଂ କହିଲା: 'ତୁମେ ମୋର ନିଜ ସନ୍ତାନ।'

କୃଷ୍ଣୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମମ କ୍ଷେତ୍ରଂ ତତୋ ମେ ଦେହି ପିଣ୍ଡକମ୍। ସ୍ଵୈରିଣ୍ଯଥାବ୍ରଵୀଦ୍ଦାତୁଂ କ୍ଷେତ୍ରିଣେ ବୀଜିନେ ତତଃ ।। ୪୯.

କଳା ହାତ କହିଲା: 'ଏହି ମୋର କ୍ଷେତ୍ର, ତେଣୁ ମୋତେ ପିଣ୍ଡ ଦିଅ।' ସ୍ୱାଧୀନ ନାରୀ କହିଲେ: 'ପିଣ୍ଡ ସେଠିକୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍, ଯିଏ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ବୀଜ ଉଭୟ।'

ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ତତଃ ପିଣ୍ଡଂ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ପଦେ ଦଦୌ । ହଂସଯୁକ୍ତଵିମାନେନ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମୁଭୌ ଗତୌ ।। ୪୯.

ତାପରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ କଶ୍ୟପଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ପିଣ୍ଡ ରଖିଲେ। ଦୁଇଜଣ ହଁସ ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ବସି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ରାମୋ ରୁଦ୍ରପଦେ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ପିଣ୍ଡଦାନାଯ ଚୋଦ୍ଯତଃ। ପିତା ଦଶରଥଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପ୍ରସାର୍ଯ୍ଯ କରମାଗତଃ ।। ୪୯.

ରାମ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାଳରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପ୍ରେରିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଦଶରଥ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ହାତ ପସାରି ଦେଖାଦେଲେ।

ନାଦାତ୍ପିଣ୍ଡଂ କରେ ରାମୋ ଦଦୌ ରୁଦ୍ରପଦେ ତତଃ। ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥାତିକ୍ରମାଦ୍ଭୀତଂ ରାମଂ ଦଶରଥୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୪୯.

ରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ହାତରେ ପିଣ୍ଡ ରଖିଲେ ନାହିଁ, ବରଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଲେ। ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ହେବାରୁ ଭୟଭୀତ ରାମଙ୍କୁ ଦଶରଥ କହିଲେ।

ତାରିତୋଽହଂ ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ର ରୁଦ୍ରଲୋକମଵାପ୍ନୁଯାମ୍। ହସ୍ତେ ପିଣ୍ଡପ୍ରଦାନେନ ସ୍ଵର୍ଗତିର୍ନ ହି ମେ ଭଵେତ୍ ।। ୪୯.

'ପୁଅ, ତୁମେ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିଛ, ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପାଇଁଉ। ହାତରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଲେ ମୋ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେନାହିଁ।'

ତ୍ଵଞ୍ଚ ରାଜ୍ଯଂ ଚିରଂ କୃତ୍ଵା ପାଲଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାନ୍ପ୍ରଜାଃ। ଯଜ୍ଞାନ୍ସଦକ୍ଷିଣାନ୍କୃତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଵ୍ରଜିଷ୍ଯସି ।। ୪୯.

'ତୁମେ ଦୀର୍ଘଦିନ ରାଜ୍ୟ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି, ଯଥାଯଥ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିବ।'

ପୁର୍ଯ୍ଯଯୋଧ୍ଯାଜନୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ କୃମିକୀଟାଦିଭିଃ ସହ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାସୌ ଦଶରଥୋ ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ପରଂ ଯଯୌ ।। ୪୯.

ଅୟୋଧ୍ୟାର ଲୋକମାନେ, କୀଟ, ପୋକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ, ଦଶରଥ ଏପରି କହି, ଉଚ୍ଚ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ଭୀଷ୍ମୋ ଵିଷ୍ଣୁପଦେ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ଆହୂଯ ପିତରଂ ସ୍ଵକମ୍। ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵୋଦ୍ଯତୋ ଦାତୁଂ ପିତ୍ରାଦିଭ୍ଯଶ୍ଚ ପିଣ୍ଡକମ୍ ।। ୪୯.

ଭୀଷ୍ମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନରେ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ପିତୃମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

ପିତୁର୍ଵିନିର୍ଗତୌ ହସ୍ତୌ ଗଯାଶିରସି ଶନ୍ତନୋଃ। ନାଦାତ୍ପିଣ୍ଡଂ କରୋ ଭୀଷ୍ମୋ ଦଦୌ ଵିଷ୍ଣୁପଦେ ତତଃ ।। ୪୯.

ଗୟାଶିର ଉପରେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ପିତାଙ୍କ ହାତ ବାହାରିଲା। ଭୀଷ୍ମ ହାତରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଲେ ନାହିଁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ପିଣ୍ଡ ରଖିଲେ।

ଶନ୍ତନୁଃ ପ୍ରାହ ସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥେ ନିଶ୍ଚଲୋ ଭଵାନ୍। ତ୍ରିକାଲଦୃଷ୍ଟିର୍ଭଵତ୍ ଚାନ୍ତେ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ତେ ଗତିଃ ।। ୪୯.

ଶାନ୍ତନୁ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ଅଟୁଟ ଅଛ, ତୁମେ ତିନି କାଳ ଦେଖିପାରିବ, ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁ ହେବେ ତୁମ ଗତି।'

ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ମରଣଂ ଚାସ୍ତୁ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୁକ୍ତିମାଗତଃ। କନକେଶଞ୍ଚ କେଦାରଂ ନାରସିଂହଂ ଚ ଵାମନମ୍ ।। ୪୯.

'ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ,' ବୋଲି କହି, ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ। କନକେଶ, କେଦାର, ନରସିଂହ ଓ ବାମନ।

ଉଦଙ୍ମାର୍ଗେ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଚ୍ଯ ପିତୄନ୍ସର୍ଵ୍ଵାଂଶ୍ଚ ତାରଯେତ୍। ଗଯାଶିରସି ଯଃ ପିଣ୍ଡାନ୍ଯେଷାଂ ନାମ୍ନା ତୁ ନିର୍ଵପେତ୍ ।। ୪୯.

ଉତ୍ତର ମାର୍ଗରେ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପୂଜି, ଯେଉଁଠି ଗୟାଶିରରେ ତାଙ୍କ ନାମରେ ପିଣ୍ଡ ଦିଏ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ।

ନରକସ୍ଥା ଦିଵଂ ଯାନ୍ତି ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥା ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୁଯୁଃ। ଗଯାଶିରସି ଯଃ ପିଣ୍ଡଂ ଶମୀପତ୍ରପ୍ରମାଣତଃ ।। ୪୯.

ଯେଉଁଠି ଗୟାଶିରରେ ଶମୀ ପତ୍ର ପରିମାଣରେ ପିଣ୍ଡ ଦିଏ, ନରକରେ ଥିବାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିବାମାନେ ମୋକ୍ଷକୁ ପାଇଁଥାନ୍ତି।

କନ୍ଦମୂଲଫଲାଦ୍ଯୈର୍ଵା ଦଦ୍ଯାତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ନଯେତ୍ପିତୄନ୍। ପଦାନି ଯତ୍ର ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦୀନାଂ ତଦଗ୍ରତଃ ।। ୪୯.

କନ୍ଦ, ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଏପରି ଯାହାକିଛି ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପିତୃମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଥାନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ସାମ୍ନାରେ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ସପିଣ୍ଡଞ୍ଚ ତେଷାଂ ଲୋକାନ୍ନଯେତ୍ପିତୄନ୍। ସର୍ଵ୍ଵତ୍ର ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠାଦ୍ରିଃ ପଦୈରେଭିଃ ସୁଲକ୍ଷିତଃ ।। ୪୯.

ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ସପିଣ୍ଡ କ୍ରିୟା କରିଲେ, ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କର ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଠାରେ ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ ଏହି ପଦଚିହ୍ନରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ।

ପ୍ରଯାନ୍ତି ପିତରଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମନାମଯମ୍। ହେତ୍ଯସୁରସ୍ଯ ଯଚ୍ଛୀର୍ଷଂ ଗଦଯା ତଦ୍ଦ୍ଵିଧାକୃତମ୍ ।। ୪୯.

ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି; ହେତି ଦାନବଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଗଦାରେ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଭାଗି ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ତତଃ ପ୍ରକ୍ଷାଲିତା ଯସ୍ମାତ୍ତୀର୍ଥଂ ତଚ୍ଚ ଵିମୁକ୍ତଯେ। ଗଦାଲୋଲମିତି ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵ୍ଵେଷାମୁତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ ଗଦା ଧୋଇ ଦିଆଯାଇଥିବାରୁ, ଏହି ତୀର୍ଥ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ; ଏହା 'ଗଦାଲୋଳ' ନାମରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଗଦାଲୋଲେ ମହାତୀର୍ଥେ ଗଦାପ୍ରକ୍ଷାଲନାଦ୍ଧରେଃ। ସ୍ନାନଂ କରୋମି ସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମକ୍ଷଯଂ ପଦମାପ୍ନୁଯାମ୍ ।। ୪୯.

ଗଦାଲୋଳ ଏହି ମହାତୀର୍ଥରେ, ହରିଙ୍କର ଗଦା ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ହେବାରୁ, ମୁଁ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରୁଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଅକ୍ଷୟ ପଦ ପାଇପାରିବି।

ପଞ୍ଚମେଽହ୍ନି ଗଦାଲୋଲେ ସ୍ନାତ୍ଵା କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ସପିଣ୍ଡକମ୍। ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପିତୄନ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ନଯେଦାତ୍ମାନମେଵ ଚ ।। ୪୯.

ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ ଗଦାଲୋଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ସପିଣ୍ଡ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ; ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ଓ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମପ୍ରକଲ୍ପିତାନ୍ଵିପ୍ରାନ୍ ହଵ୍ଯକଵ୍ଯାଦିନାର୍ଚ୍ଚଯେତ୍। ତୈସ୍ତୁଷ୍ଟୈସ୍ତୋଷିତାଃ ସର୍ଵ୍ଵାଃ ପିତୃଭିଃ ସହ ଦେଵତାଃ ।। ୪୯.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟୁକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଙ୍କୁ ହବ୍ୟ, କାବ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ପିତୃମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।

କୃତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧେଽକ୍ଷଯଵଟେ ଅନ୍ନେନୈଵ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ। ପିତୄନ୍ନଯେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକମକ୍ଷଯନ୍ତୁ ସନାତନମ୍ ।। ୪୯.

ଅକ୍ଷୟବଟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଭଲ ଭାବରେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ପିତୃମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି।

ଵଟଵୃକ୍ଷସମୀପେ ତୁ ଶାକେନାପ୍ଯୁଦକେନ ଵା। ଏକସ୍ମିନ୍ଭୋଜିତେ ଵିପ୍ରେ କୋଟିର୍ଭଵତି ଭୋଜିତା ।। ୪୯.

ବଟବୃକ୍ଷ ସମୀପରେ ଶାକ କିମ୍ବା ପାଣି ଦେଇ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ, ଏହା କୋଟି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ସମାନ।

ଦେଯଂ ଦାନଂ ଷୋଡଶକଂ ଗଯାତୀର୍ଥପୁରୋଧସେ। ଵସ୍ତ୍ରଂ ଗନ୍ଧାଦିଭିଃ ପୁତ୍ରୈଃ ସମ୍ଯକ୍ସଂପୂଜ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ ।। ୪୯.

ଗୟା ତୀର୍ଥର ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଷୋଳ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ପୁତ୍ରମାନେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ବସ୍ତ୍ର, ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଗଯାତୀର୍ଥଵଟେ ଚୈଵ ପିତୄଣାଂ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନତ୍ଵା ଚ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵଟେଶଂ ସୁସମାହିତଃ ।। ୪୯.

ଗୟା ତୀର୍ଥର ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ, ପିତୃମାନେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅକ୍ଷୟ; ବଟେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି, ନମସ୍କାର କରି, ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପିତୄନ୍ନଯେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକମକ୍ଷଯନ୍ତୁ ସନାତନମ୍। ଗଯାଯାଂ ଧର୍ମ୍ମପୃଷ୍ଠେ ଚ ସରସି ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତ ଥା ।। ୪୯.

ପିତୃମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି; ଏହିପରି ଗୟାର ଧର୍ମପୃଷ୍ଠ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ସରୋବରରେ ମଧ୍ୟ।

ଗଯାଶୀର୍ଷେ ଵଟେ ଚୈଵ ପିତୄଣାଂ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯମ୍। ଏକାର୍ଣଵେ ଵଟସ୍ଯାଗ୍ରେ ଯଃ ଶେତେ ଯୋଗନିଦ୍ରଯା ।। ୪୯.

ଗୟା ଶୀର୍ଷ ଓ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ, ପିତୃମାନେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅକ୍ଷୟ; ଏକ ମହାସାଗର ତୀରେ ବଟବୃକ୍ଷ ସମ୍ମୁଖରେ ଯିଏ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଶୟନ କରିଛନ୍ତି—

ବାଲରୂପଧରସ୍ତସ୍ମୈ ନମସ୍ତେ ଯୋଗଶାଯିନେ। ସଂସାରଵୃକ୍ଷଶସ୍ତ୍ରାଯାଶେଷପାପହରାଯ ଚ ।। ୪୯.

ଯିଏ ଶିଶୁ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯୋଗଶାୟୀ ଭାବେ ଶୟନ କରିଛନ୍ତି, ସେଠି ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି; ସଂସାର ରୂପ ବୃକ୍ଷର ତଳରୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ।

ଅକ୍ଷଯବ୍ରହ୍ମଦାତ୍ରେ ଚ ନମୋଽକ୍ଷଯଵଟାଯ ଵୈ। କଲୌ ମାହେଶ୍ଵରା ଲୋକା ଯେନ ତସ୍ମାଦ୍ଗଦାଧରଃ। ଲିଙ୍ଗରୂପୋଽଭଵତ୍ତଞ୍ଚ ଵନ୍ଦେ ଶ୍ରୀପ୍ରପିତାମହମ୍ ।। ୪୯.

ଅକ୍ଷୟ ବ୍ରହ୍ମା ଦାନ କରୁଥିବା, ଏହି ଅକ୍ଷୟ ବଟବୃକ୍ଷଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି; କଳିଯୁଗରେ ମାହେଶ୍ୱରଙ୍କର ଲୋକ, ଯେଉଁଠାରେ ଗଦାଧର ଲିଙ୍ଗ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ—ସେ ଶ୍ରୀ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି।