ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ଶକ୍ରପଦେ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକଂ ନଯେତ୍ପିତୄନ୍। ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ପଦେ ଶ୍ରାଦ୍ଧୀ ପିତୄନ୍ବ୍ରହ୍ମପୁରଂ ନଯେତ୍ ।। ୪୯.

ଶକ୍ରଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ ପିତୃମାନେକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ନେଇଯାନ୍ତି; ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ ପିତୃମାନେକୁ ବ୍ରହ୍ମପୁରକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।

କ୍ରୌଞ୍ଚମାତଙ୍ଗଯୋଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧୀ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ନଯେତ୍ପିତୄନ୍। ଶ୍ରାଦ୍ଧୀ ସୂର୍ଯ୍ଯପଦେ ପଞ୍ଚ ପାପିନୋଽର୍କ୍କପୁରଂ ନଯେତ୍ ।। ୪୯.

କ୍ରଉଞ୍ଚ ଓ ମାତଙ୍ଗଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ ପିତୃମାନେକୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ନେଇଯାନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ ପାଞ୍ଚ ଅପରାଧୀକୁ ଅର୍କପୁରକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।

କାର୍ତିକେଯପଦେ ଶ୍ରାଦ୍ଧୀ ଶିଵଲୋକଂ ନଯେତ୍ପିତୄନ୍। ଗଣେଶସ୍ଯ ପଦେ ଶ୍ରାଦ୍ଧୀ ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ନଯେତ୍ପିତୄନ୍ ।। ୪୯.

କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ ପିତୃମାନେକୁ ଶିବଲୋକକୁ ନେଇଯାନ୍ତି; ଗଣେଶଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ ପିତୃମାନେକୁ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।

ଗଜକର୍ଣତର୍ପଣକୃନ୍ନିର୍ମଲଂ ସ୍ଵର୍ନଯେତ୍ପିତୄନ୍। ଅନ୍ଯେଷାଞ୍ଚ ପଦେ ଶ୍ରାଦ୍ଧୀ ପିତୄନ୍ବ୍ରହ୍ମପୁରଂ ନଯେତ୍ ।। ୪୯.

ଗଜକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇଲେ ପିତୃମାନେକୁ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ ପିତୃମାନେକୁ ବ୍ରହ୍ମପୁରକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।

ସର୍ଵ୍ଵେଷାଂ କାଶ୍ଯପଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵିଷ୍ଣୋ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ପଦମ୍। ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ପଦଂ ଚାପି ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତତ୍ର ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତମ୍ ।। ୪୯.

ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ସ୍ଥାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ସେଠି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

ପ୍ରାରମ୍ଭେ ଚ ସମାପ୍ତୌ ଚ ତେଷାମନ୍ଯତମଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଶ୍ରେଯସ୍କରଂ ଭଵେତ୍ତତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ତ୍ତୁଶ୍ଚ ନାରଦ ।। ୪୯.

ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ, ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁଠିକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ସେଠି ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ମିଳେ, ହେ ନାରଦ।

କଶ୍ଯପସ୍ଯ ପଦେ ଦିଵ୍ଯେ ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ମୁନିଃ ପୁରା। ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵୋଦ୍ଯତୋ ଦାତୁଂ ପିତ୍ରାଦିଭ୍ଯଶ୍ଚ ପିଣ୍ଡକମ୍ ।। ୪୯.

ପୁରୁଣା କାଳରେ, ଦିବ୍ୟ କଶ୍ୟପ ସ୍ଥାନରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଋଷି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ପିତୃମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲେ।

ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣୌ ତତୋ ହସ୍ତୌ ପଦମୁଦ୍ଭିଦ୍ଯ ନିର୍ଗତୌ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହସ୍ତଦ୍ଵଯଂ ତତ୍ର ମୁନିଃ ସଂଶଯମାଗତଃ ।। ୪୯.

ତାପରେ ଏକ ଧଳା ଏବଂ ଏକ କଳା ହାତ ଗୟାଶିର ଠାରୁ ବାହାରିଲା। ସେଇ ଦୁଇଟି ହାତ ଦେଖି, ସେ ମୁନି ମନରେ ସନ୍ଦେହ କଲେ।

ତତଃ ସ୍ଵମାତରଂ ଶାନ୍ତାଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସ ମହାମୁନିଃ। କଶ୍ଯପସ୍ଯ ପଦେ ଦିଵ୍ଯେ ଶୁକ୍ଲେ କୃଷ୍ଣେଽଥ ଵା କରେ ।। ୪୯.

ତାପରେ ସେ ମହାମୁନି ନିଜ ଶାନ୍ତ ମାଆଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ମା, ଏହି କଶ୍ୟପଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଧଳା ଏବଂ କଳା ଏହି ଦୁଇଟି ହାତ କାହାର?'

ପିଣ୍ଡୋ ଦେଯୋ ମଯା ମାତର୍ଜାନାସି ପିତରଂ ଵଦ ଶାନ୍ତୋଵାଚ ୪୯.

'ମା, ମୁଁ ପିଣ୍ଡ ଦେବି କି? ତୁମେ ଜାଣ, ପିତା କିଏ? ମତେ କୁହ,' ବୋଲି ଶାନ୍ତା କହିଲେ।

ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ତତଃ ପିଣ୍ଡଂ ଦାତୁଂ କୃଷ୍ଣାଯ ଚୋଦ୍ଯତଃ। ଶ୍ଵେତୋଽଦୃଶ୍ଯୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ର ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ଵଂ ହି ମମୌରସଃ ।। ୪୯.

ତାପରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ କଳା ହାତକୁ ପିଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ଧଳା ହାତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା ଏବଂ କହିଲା: 'ତୁମେ ମୋର ନିଜ ସନ୍ତାନ।'

କୃଷ୍ଣୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମମ କ୍ଷେତ୍ରଂ ତତୋ ମେ ଦେହି ପିଣ୍ଡକମ୍। ସ୍ଵୈରିଣ୍ଯଥାବ୍ରଵୀଦ୍ଦାତୁଂ କ୍ଷେତ୍ରିଣେ ବୀଜିନେ ତତଃ ।। ୪୯.

କଳା ହାତ କହିଲା: 'ଏହି ମୋର କ୍ଷେତ୍ର, ତେଣୁ ମୋତେ ପିଣ୍ଡ ଦିଅ।' ସ୍ୱାଧୀନ ନାରୀ କହିଲେ: 'ପିଣ୍ଡ ସେଠିକୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍, ଯିଏ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ବୀଜ ଉଭୟ।'

ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ତତଃ ପିଣ୍ଡଂ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ପଦେ ଦଦୌ । ହଂସଯୁକ୍ତଵିମାନେନ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମୁଭୌ ଗତୌ ।। ୪୯.

ତାପରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ କଶ୍ୟପଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ପିଣ୍ଡ ରଖିଲେ। ଦୁଇଜଣ ହଁସ ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ବସି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ରାମୋ ରୁଦ୍ରପଦେ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ପିଣ୍ଡଦାନାଯ ଚୋଦ୍ଯତଃ। ପିତା ଦଶରଥଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପ୍ରସାର୍ଯ୍ଯ କରମାଗତଃ ।। ୪୯.

ରାମ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାଳରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପ୍ରେରିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଦଶରଥ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ହାତ ପସାରି ଦେଖାଦେଲେ।

ନାଦାତ୍ପିଣ୍ଡଂ କରେ ରାମୋ ଦଦୌ ରୁଦ୍ରପଦେ ତତଃ। ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥାତିକ୍ରମାଦ୍ଭୀତଂ ରାମଂ ଦଶରଥୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୪୯.

ରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ହାତରେ ପିଣ୍ଡ ରଖିଲେ ନାହିଁ, ବରଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଲେ। ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ହେବାରୁ ଭୟଭୀତ ରାମଙ୍କୁ ଦଶରଥ କହିଲେ।

ତାରିତୋଽହଂ ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ର ରୁଦ୍ରଲୋକମଵାପ୍ନୁଯାମ୍। ହସ୍ତେ ପିଣ୍ଡପ୍ରଦାନେନ ସ୍ଵର୍ଗତିର୍ନ ହି ମେ ଭଵେତ୍ ।। ୪୯.

'ପୁଅ, ତୁମେ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିଛ, ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପାଇଁଉ। ହାତରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଲେ ମୋ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେନାହିଁ।'

ତ୍ଵଞ୍ଚ ରାଜ୍ଯଂ ଚିରଂ କୃତ୍ଵା ପାଲଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାନ୍ପ୍ରଜାଃ। ଯଜ୍ଞାନ୍ସଦକ୍ଷିଣାନ୍କୃତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଵ୍ରଜିଷ୍ଯସି ।। ୪୯.

'ତୁମେ ଦୀର୍ଘଦିନ ରାଜ୍ୟ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି, ଯଥାଯଥ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିବ।'

ପୁର୍ଯ୍ଯଯୋଧ୍ଯାଜନୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ କୃମିକୀଟାଦିଭିଃ ସହ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାସୌ ଦଶରଥୋ ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ପରଂ ଯଯୌ ।। ୪୯.

ଅୟୋଧ୍ୟାର ଲୋକମାନେ, କୀଟ, ପୋକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ, ଦଶରଥ ଏପରି କହି, ଉଚ୍ଚ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ଭୀଷ୍ମୋ ଵିଷ୍ଣୁପଦେ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ଆହୂଯ ପିତରଂ ସ୍ଵକମ୍। ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵୋଦ୍ଯତୋ ଦାତୁଂ ପିତ୍ରାଦିଭ୍ଯଶ୍ଚ ପିଣ୍ଡକମ୍ ।। ୪୯.

ଭୀଷ୍ମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନରେ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ପିତୃମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

ପିତୁର୍ଵିନିର୍ଗତୌ ହସ୍ତୌ ଗଯାଶିରସି ଶନ୍ତନୋଃ। ନାଦାତ୍ପିଣ୍ଡଂ କରୋ ଭୀଷ୍ମୋ ଦଦୌ ଵିଷ୍ଣୁପଦେ ତତଃ ।। ୪୯.

ଗୟାଶିର ଉପରେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ପିତାଙ୍କ ହାତ ବାହାରିଲା। ଭୀଷ୍ମ ହାତରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଲେ ନାହିଁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ପିଣ୍ଡ ରଖିଲେ।

ଶନ୍ତନୁଃ ପ୍ରାହ ସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥେ ନିଶ୍ଚଲୋ ଭଵାନ୍। ତ୍ରିକାଲଦୃଷ୍ଟିର୍ଭଵତ୍ ଚାନ୍ତେ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ତେ ଗତିଃ ।। ୪୯.

ଶାନ୍ତନୁ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ଅଟୁଟ ଅଛ, ତୁମେ ତିନି କାଳ ଦେଖିପାରିବ, ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁ ହେବେ ତୁମ ଗତି।'

ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ମରଣଂ ଚାସ୍ତୁ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୁକ୍ତିମାଗତଃ। କନକେଶଞ୍ଚ କେଦାରଂ ନାରସିଂହଂ ଚ ଵାମନମ୍ ।। ୪୯.

'ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ,' ବୋଲି କହି, ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ। କନକେଶ, କେଦାର, ନରସିଂହ ଓ ବାମନ।

ଉଦଙ୍ମାର୍ଗେ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଚ୍ଯ ପିତୄନ୍ସର୍ଵ୍ଵାଂଶ୍ଚ ତାରଯେତ୍। ଗଯାଶିରସି ଯଃ ପିଣ୍ଡାନ୍ଯେଷାଂ ନାମ୍ନା ତୁ ନିର୍ଵପେତ୍ ।। ୪୯.

ଉତ୍ତର ମାର୍ଗରେ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପୂଜି, ଯେଉଁଠି ଗୟାଶିରରେ ତାଙ୍କ ନାମରେ ପିଣ୍ଡ ଦିଏ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ।

ନରକସ୍ଥା ଦିଵଂ ଯାନ୍ତି ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥା ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୁଯୁଃ। ଗଯାଶିରସି ଯଃ ପିଣ୍ଡଂ ଶମୀପତ୍ରପ୍ରମାଣତଃ ।। ୪୯.

ଯେଉଁଠି ଗୟାଶିରରେ ଶମୀ ପତ୍ର ପରିମାଣରେ ପିଣ୍ଡ ଦିଏ, ନରକରେ ଥିବାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିବାମାନେ ମୋକ୍ଷକୁ ପାଇଁଥାନ୍ତି।

କନ୍ଦମୂଲଫଲାଦ୍ଯୈର୍ଵା ଦଦ୍ଯାତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ନଯେତ୍ପିତୄନ୍। ପଦାନି ଯତ୍ର ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦୀନାଂ ତଦଗ୍ରତଃ ।। ୪୯.

କନ୍ଦ, ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଏପରି ଯାହାକିଛି ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପିତୃମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଥାନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ସାମ୍ନାରେ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ସପିଣ୍ଡଞ୍ଚ ତେଷାଂ ଲୋକାନ୍ନଯେତ୍ପିତୄନ୍। ସର୍ଵ୍ଵତ୍ର ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠାଦ୍ରିଃ ପଦୈରେଭିଃ ସୁଲକ୍ଷିତଃ ।। ୪୯.

ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ସପିଣ୍ଡ କ୍ରିୟା କରିଲେ, ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କର ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଠାରେ ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ ଏହି ପଦଚିହ୍ନରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ।

ପ୍ରଯାନ୍ତି ପିତରଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମନାମଯମ୍। ହେତ୍ଯସୁରସ୍ଯ ଯଚ୍ଛୀର୍ଷଂ ଗଦଯା ତଦ୍ଦ୍ଵିଧାକୃତମ୍ ।। ୪୯.

ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି; ହେତି ଦାନବଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଗଦାରେ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଭାଗି ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ତତଃ ପ୍ରକ୍ଷାଲିତା ଯସ୍ମାତ୍ତୀର୍ଥଂ ତଚ୍ଚ ଵିମୁକ୍ତଯେ। ଗଦାଲୋଲମିତି ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵ୍ଵେଷାମୁତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ ଗଦା ଧୋଇ ଦିଆଯାଇଥିବାରୁ, ଏହି ତୀର୍ଥ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ; ଏହା 'ଗଦାଲୋଳ' ନାମରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଗଦାଲୋଲେ ମହାତୀର୍ଥେ ଗଦାପ୍ରକ୍ଷାଲନାଦ୍ଧରେଃ। ସ୍ନାନଂ କରୋମି ସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମକ୍ଷଯଂ ପଦମାପ୍ନୁଯାମ୍ ।। ୪୯.

ଗଦାଲୋଳ ଏହି ମହାତୀର୍ଥରେ, ହରିଙ୍କର ଗଦା ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ହେବାରୁ, ମୁଁ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରୁଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଅକ୍ଷୟ ପଦ ପାଇପାରିବି।