ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ରୁଦ୍ରଂ ବ୍ରହ୍‌ମାଣମିନ୍ଦ୍ରଞ୍ଚ ଲୋକ ପାଲାନ୍ ଋଷୀନ୍ ଦନୂନ୍। ଦେଵଂ ତମେକଂ ବହୁଧା ପ୍ରାହୁର୍ନାରାଯଣଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୫.

ରୁଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଲୋକପାଳ, ଋଷି ଓ ଦାନବମାନେ—ଦ୍ୱିଜମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ଏହି ଏକ ଦେବତା ନାରାୟଣ, ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ।

ପ୍ରାଜାପତ୍ଯା ତନୁର୍ଯା ଚ ତନୁର୍ଯା ଚୈଵ ଵୈଷ୍ଣଵୀ। ମନ୍ଵନ୍ତରେ ଚ କଲ୍ପେ ଚ ଆଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୫.

ପ୍ରଜାପତି ଓ ବୈଷ୍ଣବ ରୂପ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତର ଓ କଳ୍ପରେ ପୁଣି ପୁଣି ଘୂରାଏ।

ତେଜସା ଯଶସା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଶ୍ରୁତେନ ଚ ବଲେନ ଚ । ଜାଯନ୍ତେ ତତ୍ସମାଶ୍ଚୈଵ ତାନପୀହ ନିବୋଧତ ।। ୫.

ତେଜ, କୀର୍ତ୍ତି, ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରୁତି ଓ ବଳ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସେଉଁଠି ସମାନ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏଠାରେ ଶୁଣ।

ରାଜସ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣୋଂଽଶେନ ମରୀଚିଃ କଶ୍ଯପୋଽଭଵତ୍। ତାମସ୍ଯାସ୍ତସ୍ଯ ଚାଂଶେନ କାଲାତ୍ମା ରୁଦ୍ର ଉଚ୍ଯତେ । ସାତ୍ତ୍ଵିକ୍ଯାଃ ପୁରୁଷାଂଶେନ ଯଜ୍ଞେ ଵିଷ୍ଣୁରଭୂତ୍ତଦା ।। ୫.

ରଜସ ଭାଗରୁ ବ୍ରାହ୍ମ ଅଂଶରେ ମରୀଚି ଓ କଶ୍ୟପ ଜନ୍ମିଲେ; ତାମସ ଭାଗରୁ ସେଉଁଠି କାଳ ନାମକ ରୁଦ୍ର ଜନ୍ମିଲେ; ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାଗରୁ ଯଜ୍ଞରେ ପୁରୁଷ ଅଂଶରେ ବିଷ୍ଣୁ ଜନ୍ମିଲେ।

ତ୍ରିଷୁ କାଲେଷୁ ତସ୍ଯୈତା ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତନଵୋଂଽଶଜାଃ। କାଲୋ ଭୂତ୍ଵା ପୁନଶ୍ଚାସୌ ରୁଦ୍ରଃ ସଂହରତେ ପ୍ରଜାଃ ।। ୫.

ତିନି କାଳରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ରୂପମାନେ ତାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥାନ୍ତି; ପୁଣି କାଳ ହୋଇ, ରୁଦ୍ର ପ୍ରଜାମାନୋକୁ ସଂହାର କରନ୍ତି।

ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଚୈଵ କଲ୍ପାନ୍ତେ ସପ୍ତରଶ୍ମିର୍ଦ୍ଦିଵାକରଃ। ଭୂତ୍ଵା ସଂଵର୍ତ୍ତକାଦିତ୍ଯୋ ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ ସ ତଦାଦହତ୍ ।। ୫.

ଯେତେବେଳେ କଳ୍ପର ଶେଷ ଆସେ, ସାତ ରଶ୍ମି ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସଂହାରକ ଆଦିତ୍ୟ ହୋଇ, ସେତିବେଳେ ତିନି ଲୋକକୁ ଜଳାଇ ଦେଇଥାଏ।

ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରଜାନୁଗୃହ୍ଣାତି ନାମରୁପଵିପର୍ଯଯେ । ତସ୍ଯାନ୍ତସ୍ଯାମଵସ୍ଥାଯାଂ ତତ୍ତଦୁତ୍ପତ୍ତିକାରଣମ୍ ।। ୫.

ବିଷ୍ଣୁ ନାମ ଓ ରୂପ ଉଲଟିଯିବା ସମୟରେ ପ୍ରଜାମାନୋକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି; ସେହି ଶେଷ ଅବସ୍ଥାରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ ହୁଏ।

ସତ୍ତ୍ଵୋଦ୍ରିକ୍ତା ତୁ ଯା ପ୍ରୋକ୍ତା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୌରୁଷୀ ତନୁଃ। ତସ୍ଯାଂଶେନ ଵିଜଜ୍ଞେ ସ ଇହ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ। ଆକୂତ୍ଯାଂ ମନସୋ ଦେଵ ଉତ୍ପନ୍ନଃ ପ୍ରଥମେ ଵିଭୁଃ ।. ୫.

ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୌରୁଷୀ ଦେହ ଅଧିକ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେହି ଦେହର ଏକ ଅଂଶରୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ହେଲା। ମନୁଙ୍କର ପ୍ରଥମ କନ୍ୟା ଆକୂତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ, ସେ ବିଶାଳ ଦେବତା ଜନ୍ମିଲେ।

ତତଃ ପୁନଃ ସ ଵୈ ଦେଵୋ ପ୍ରାପ୍ତେ ସ୍ଵାରୋଚିଷେଽନ୍ତରେ। ତୁଷିତାଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ହ୍ଯତୀତସ୍ତୁଷିତୈଃ ସହ ।। ୫.

ତାପରେ, ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲାବେଳେ, ସେଇ ଦେବତା ତୁଷିତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଅତୀତ ତୁଷିତମାନେ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଔତ୍ତମେ ଚାନ୍ତରେ ଚୈଵ ତୁଷିତସ୍ତୁ ଵିଦୁଃ ସ ଵୈ। ଵଶଵର୍ତ୍ତିଭିରୁତ୍ପନ୍ନୋ ଵଶଵର୍ତ୍ତୀ ହରିଃ ପୁନଃ ।। ୫.

ଉତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ସେ ତୁଷିତ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଭାସବର୍ତ୍ତୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମିଲେ। ପୁଣି ହରି ଭାସବର୍ତ୍ତୀ ଭାବେ ଆସିଲେ।

ସତ୍ଯାଯାମଭଵତ୍ସତ୍ଯଃ ସତ୍ଯୈଃ ସହ ସୁରୋତ୍ତମୈଃ। ତାମସସ୍ଯାନ୍ତରେ ଚାପି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ପୁନରେଵ ହି। ଭାର୍ଯାଯାଂ ହରିଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ହରିରେଵ ବଭୂଵ ହ ।। ୫.

ସତ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସେ ସତ୍ୟ ନାମରେ, ସତ୍ୟମାନେ ସହିତ ଉତ୍ତମ ଦେବତା ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ। ତାମସ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲାବେଳେ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ହରିମାନେ ସହିତ ହରି ନିଜେ ଜନ୍ମିଲେ।

ଚାରିଷ୍ଣଵେଽନ୍ତରେ ଚାପି ହରିର୍ଦଵଃ ପୁନସ୍ତୁ ସଃ। ଵୈକୁଣ୍ଠାଯାମସୌ ଜଜ୍ଞେ ହ୍ଯାଭୂତରଜସୈଃ ସହ। ଵୈକୁଣ୍ଠଃ ସ ପୁନର୍ଦ୍ଦେଵଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଚାକ୍ଷୁଷେଽନ୍ତରେ ।। ୫.

ଚାରିଷ୍ଣବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ହରି ଦେବତା ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ। ଭାଇକୁଣ୍ଠାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଆଭୂତରଜସମାନେ ସହିତ ଜନ୍ମିଲେ। ପରେ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲାବେଳେ, ସେ ଦେବତା ପୁଣି ଭାଇକୁଣ୍ଠ ଭାବେ ହେଲେ।

ଧର୍ମୋ ନାରାଯଣଃ ସାଧ୍ଯଃ ସାଧ୍ଯୈଃ ସହ ସୁରୈରଭୂତ୍ । ସ ତୁ ନାରାଯଣଃ ସାଧ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ ।। ୫.

ଧର୍ମ, ନାରାୟଣ ଏବଂ ସାଧ୍ୟ, ସାଧ୍ୟମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଏହି ସାଧ୍ୟ ନାରାୟଣ, ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲାବେଳେ ଆସିଲେ।

ମାରୀଚାତ୍ କଶ୍ଯପାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁରଦିତ୍ଯାଂ ସମ୍ବମୂଵ ହ। ତ୍ରିସ୍ତ୍ରିଃ କ୍ରମୈରିମାନ୍ ଲୋକାନ୍ ଜିତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁରୁରୁକ୍ରମମ୍ ।। ୫.

ମାରୀଚି ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କର ଦ୍ୱାରା, ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ବିଷ୍ଣୁ, ତିନିଟି ବଡ଼ ପଦେ ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତିଲେ।

ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯଦିନ୍ଦ୍ରାଯ ଦେଵେଭ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ସ ପ୍ରଭୁଃ। ଇତ୍ଯେତାସତନଵସ୍ତସ୍ଯ ଵ୍ଯତୀତାଃ ସପ୍ତ ସପ୍ତସୁ। ମନ୍ଵନ୍ତରେଷ୍ଵତୀତେଷୁ ଯାଭିଃ ସଂରକ୍ଷିତାଃ ପ୍ରଜାଃ ।। ୫.

ସେ ପ୍ରଭୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ଅଧିକାର ପୁନଃ ଦେଇଲେ। ଏହିପରି ତାଙ୍କର ସାତଟି ଦେହ ଗତ ସାତଟି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ହୋଇଯାଇଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ରକ୍ଷିତ ହୋଇଛନ୍ତି।

ତସ୍ମାଦ୍ଵିଷ୍ଟମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଵାମନେନେହ ଜାଯତା। ତସ୍ମାତ୍ସ ଵୈ ସ୍ମୃତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଶେର୍ଧାତୋଃ ପ୍ରଵେଶନାତ୍ ।। ୫.

ଏହିପରି, ଜନ୍ମ ସମୟରେ ବାମନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି। ଏହିକାରଣରୁ, 'ବିଶ' ଧାତୁରୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାର ଅର୍ଥରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଇତ୍ଯେତେ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ଵାମନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଏକତ୍ଵଞ୍ଚ ପୃଥକ୍ତ୍ଵଞ୍ଚ ଵିଶିଷ୍ଟତ୍ଵଞ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତିତମ୍ ।। ୫.

ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମହାତ୍ମା ବାମନଙ୍କର ଏକତ୍ୱ, ପୃଥକ୍ତ୍ୱ ଓ ବିଶିଷ୍ଟତ୍ୱ ବିବର୍ଣ୍ଣନ କରାଯାଇଛି।

ଦେଵତାନାମିହାଂଶେନ ଜାଯନ୍ତେ ଯାସ୍ତୁ ଦେଵତାଃ। ତାସାନ୍ତାସ୍ତେଜସା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଶ୍ରୁତେନ ଚ ବଲେନ ଚ। ଜାଯନ୍ତେ ତତ୍ସମାଶ୍ଚୈଵ ତା ଵୈ ତେଷାମନୁଗ୍ରହାତ୍ ।। ୫.

ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶରେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ତେଜ, ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରୁତି ଓ ବଳରେ ସମାନ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର କୃପାରୁ ଏହିପରି ଜନ୍ମିଛନ୍ତି।

ଯଦ୍ଯଦ୍ଵିଭୂତିମତ୍ସତ୍ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୀମଦୂର୍ଜିତମେଵ ଵା। ତତ୍ତଦେଵାଵଗଚ୍ଛଘ୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତେଜୋଂଽଶସମ୍ଭଵମ୍ ।। ୫.

ଯେଉଁଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଶକ୍ତି, ଶ୍ରୀ, କିମ୍ବା ପ୍ରଭାବରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତେଜର ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣ।

ସ ଏଵଂ ଜାଯତେଂଽଶେନ କେଚିଦିଚ୍ଛନ୍ତି ମାନଵାଃ। ତତୋଽପରେ ବ୍ରୁଵନ୍ତୀମମନ୍ଯୋନ୍ଯାଂଶେନ ଜାଯତେ ।। ୫.

ଏହିପରି, ସେ ଅଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; କିଛି ଲୋକ ଏହା ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ସେ ଅନ୍ୟ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି।

ଏଵଂ ଵିଵଦମାନାସ୍ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାନ୍ଵୈ ବ୍ରୁଵନ୍ତି ହ। ଯସ୍ମାନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ ଭେଦୋ ମନସଶ୍ଚେତସଶ୍ଚ ହ। ତସ୍ମାଦନୁଗ୍ରହାସ୍ତେଷାଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାସ୍ତେ ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ ।। ୫.

ଏପରି ତର୍କ କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, କୁହାଯାଏ—ମନ ଓ ଚେତନା ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ; ତେଣୁ, ତାଙ୍କର କୃପାରେ ସେମାନେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ହେଇଯାନ୍ତି।

ଏକସ୍ତୁ ପ୍ରଭୁଶକ୍ତ୍ଯା ଵୈ ବହୁଧା ଭଵତୀଶ୍ଵରଃ। ଭୂତ୍ଵା ଯସ୍ମାଚ୍ଚ ବହୁଧା ଭଵନ୍ଯେକଃ ପୁନସ୍ତୁ ସଃ ।। ୫.

ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ବହୁ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ବହୁ ହୋଇ, ପୁଣି ସେ ଏକ ହୋଇଯାନ୍ତି।

ତସ୍ମାତ୍ସୁମନସୋ ଭେଦାଜ୍ଜାଯନ୍ତେ ତେଜସଶ୍ଚ ହ। ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପ୍ରଜାଃ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମାଃ। ସର୍ଗାଦୌ ସକୃଦୁତ୍ପନ୍ନାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତୀହ ପ୍ରଶଂସଯା ।। ୫.

ଏହିପରି, ମନ ଓ ତେଜର ବିଭାଗରୁ ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଜନ୍ମି ଏଠାରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ ରହନ୍ତି।

ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତେ ତୁ କଲ୍ପାନ୍ତେ ରୁଦ୍ରଃ ସଂହରତି ପ୍ରଜାଃ। ଜାଯନ୍ତେ ମୋହଯନ୍ତୋଽନ୍ଯାନୀଶ୍ଵରା ଯୋଗମାଯଯା ।। ୫.

ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପର ଶେଷରେ, ରୁଦ୍ର ପ୍ରଜାମାନେ ସଂହାର କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ଯୋଗମାୟାର ଶକ୍ତିରେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାମାନେ ଜନ୍ମି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରନ୍ତି।

ଐଶ୍ଵର୍ଯେଣ ଚରନ୍ତସ୍ତେ ମୋହଯନ୍ତି ହ୍ଯନୀଶ୍ଵରାଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଦୋଷପ୍ରଚାରେଷୁ ଯୁକ୍ତାଯୁକ୍ତଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୫.

ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାରେ ବିଚରଣ କରି, ଅନ୍ୟ ଅଶକ୍ତମାନେ ମୋହିତ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଦୋଷର ପ୍ରସାରରେ, ଯଥାଯଥ ଓ ଅଯଥାଯଥ କିଛି ନାହିଁ।

ଭୂତାପଵାଦିନୋ ଦୁଷ୍ଟା ମଧ୍ଯସ୍ଥା ଭୂତଭାଵିନଃ। ଭୂତାପଵାଦିନଃ ଶକ୍ତାସ୍ତ୍ରଯୋ ଵେଦାଃ ପ୍ରଵାଦିନାମ୍ ।। ୫.

ଯେମାନେ ସତ୍ତ୍ୱର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଭ୍ରଷ୍ଟ; ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଲୋକମାନେ ସତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରତି ଉଦାସୀନ; ଯେମାନେ ସତ୍ତ୍ୱର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ମାନନ୍ତି, ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହି ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରଚାର କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତିନିଟି ବେଦ ଶିକ୍ଷକ ସ୍ୱରୂପ।

ଦୃଢପୂର୍ଵଶ୍ରୁତତ୍ଵାଚ୍ଚ ପ୍ରଵାଦାଚ୍ଚୈଵ ଲୌକିକାତ୍। ଚତୁର୍ଭିଃ କାରଣୈରେଭିର୍ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ନ ଵିନ୍ଦତି ।। ୫.

ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଥିବା ଦୃଢ଼ ଶିକ୍ଷା ଓ ସାଧାରଣ ଜଗତର ଉପଦେଶ, ଏହି ଚାରିଟି କାରଣ ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ଯଥାର୍ଥ ସତ୍ୟକୁ ପାଇପାରନାହାନ୍ତି।

ପୂର୍ଵମର୍ଥାନ୍ତରେ ନ୍ଯସ୍ତାଃ କାଲାନ୍ତରଗତା ଅପି। ତେନାନ୍ଯତ୍ ସନ୍ତମପ୍ଯର୍ଥଂ ଦ୍ଵେଷାନ୍ନ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ ।। ୫.

ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥକୁ ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ରଖାଯାଇଥିଲା; ଏହିପରି ଦ୍ୱେଷ ଥିବାରୁ ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ସେଠାରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତିନାହିଁ।

ଦର୍ଶାନାଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଭୂତୋ ଯୋ ଗୁଣଭୂତସ୍ତୁ ତେଷୁ ଯଃ। କର୍ମଣାଂ ମନସାଂ କର୍ତ୍ତା ଅଭିଜାତ୍ଯା ଚ ଯୋ ମହାନ୍। ଶ୍ରୁତଜ୍ଞୈଃ କାରଣୈରେତୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ।। ୫.

ଦର୍ଶନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ପ୍ରଧାନ ତାହା ଦ୍ରବ୍ୟ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଗୁଣ, ସେହି ଗୁଣ। କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚିନ୍ତାର କର୍ତ୍ତା, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମରେ ମହାନ ଯିଏ, ସେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଏହି ଚାରିଟି କାରଣ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି।