ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ନମଃ ଶିଵାଯ ଦେଵାଯ ଈଶାଯ ପୁରୁଷାଯ ଵୈ। ଅଘୋରଵାମଦେଵାଯ ସଦ୍ଯୋଜାତାଯ ଶମ୍ଭଵେ ।। ୪୯.

ଶିବଙ୍କୁ, ଦେବତାଙ୍କୁ, ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ, ଅଘୋର, ବାମଦେବ, ସଦ୍ୟୋଜାତ ଓ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଂ ଗଦାଧରମ୍। ଆତ୍ମାନଂ ତାରଯେତ୍ସଦ୍ଯୋ ଦଶ ପୂର୍ଵାନ୍ଦଶାପରାନ୍ ।। ୪୯.

ଫଲ୍ଗୁ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତା ଗଦାଧରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏକ ଲୋକ ନିଜେ ଓ ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢିକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରେ।

ନତ୍ଵା ଗଦାଧରଂ ଦେଵଂ ମନ୍ତ୍ରେଣାନେନ ପୂଜଯେତ୍ । ଓଂ ନମୋ ଵାସୁଦେଵାଯ ନମଃ ସଙ୍କର୍ଷଣାଯ ଚ ।। ୪୯.

ଗଦାଧର ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ— 'ଓଁ, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସଂକର୍ଷଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।'

ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାଯାନିରୁଦ୍ଧାଯ ଶ୍ରୀଧରାଯ ଚ ଵିଷ୍ଣଵେ । ପଞ୍ଚତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ନଯେତ୍ପିତୄନ୍ ।। ୪୯.

ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଶ୍ରୀଧର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ— ପଞ୍ଚତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ଏକ ଲୋକ ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେକୁ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ।

ଅମୃତୈଃ ପଞ୍ଚଭିଃ ସ୍ନାନଂ ପୁଷ୍ପଵସ୍ତ୍ରାଦ୍ଯଲଂକୃତମ୍। ନ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଯୋ ଗଦାପାଣେସ୍ତସ୍ଯ ଶ୍ରାଦ୍ଧମସାର୍ଥକମ୍ ।। ୪୯.

ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଗଦାପାଣିଙ୍କୁ ପଞ୍ଚ ଅମୃତରେ ସ୍ନାନ କରାନ୍ତିନାହିଁ, ଫୁଲ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଫଳଦାୟକ ହୁଏନାହିଁ।

ନାଗକୂଟାଦ୍ଗୃଧ୍ରକୂଟାଦ୍ଯୁପାଦୁତ୍ତରମାନସାତ୍। ଏତଦ୍ଗଯାଶିରଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥନ୍ତଦୁଚ୍ଯତେ ।। ୪୯.

ନାଗକୂଟ ଓ ଗୃଧ୍ରକୂଟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଉତ୍ତର ମାନସ ସରୋବର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହାକୁ ଗୟାର ମୁଣ୍ଡ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହିଠାରେ ଫଲ୍ଗୁ ତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥିତ।

ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠନଗାଧସ୍ତାତ୍ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍। ଅତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦିନା ସର୍ଵ୍ଵେ ପିତରୋ ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୁଯୁଃ ।। ୪୯.

ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠ ନଗର ତଳେ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଲ୍ଗୁ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଏଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରି ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି।

ପ୍ରଥମେଽହ୍ନି ଵିଧିଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଦ୍ଵିତୀଯେ ଦିଵସେ ଵ୍ରଜେତ୍। ଧର୍ମ୍ମାରଣ୍ଯଂ ତତ୍ର ଧର୍ମ୍ମୋ ଯସ୍ମାଦ୍ଯଜ୍ଞମକାରଯତ୍ ।। ୪୯.

ପ୍ରଥମ ଦିନର କ୍ରମ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି; ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ଧର୍ମାରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଦେବତା ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।

ଗମନାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକାପ୍ତିର୍ଭଵତ୍ଯେଵ ହି ନାରଦ। ମତଙ୍ଗ ଵାପ୍ଯାଂ ଯଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ତର୍ପଣଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧମାଚରେତ୍ ।। ୪୯.

ସେଠାକୁ ଯିବା ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ମିଳେ, ହେ ନାରଦ। ମତଙ୍ଗ ବାପୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ତର୍ପଣ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ।

ଗତ୍ଵା ନତ୍ଵା ମତଙ୍ଗେଶମିମଂ ମନ୍ତ୍ରମୁଦୀରଯେତ୍। ପ୍ରମାଣଂ ଦେଵତାଃ ସନ୍ତୁ ଲୋକପାଲାଶ୍ଚ ସାକ୍ଷିଣଃ ।। ୪୯.

ମତଙ୍ଗେଶଙ୍କୁ ଯାଇ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ— 'ଦେବତାମାନେ ଓ ଲୋକପାଳମାନେ ଏହାର ସାକ୍ଷୀ ହେଉନ୍ତୁ।'

ମଯାଗତ୍ଯମତଙ୍ଗେଽସ୍ମିନ୍ପିତୄଣାଂ ନିଷ୍କୃତିଃ କୃତା। ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ହି ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥଂ ଚ କୂପେ ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦି କାରଯେତ୍ ।। ୪୯.

ଏହି ମତଙ୍ଗ ସ୍ଥାନକୁ ଆସି, ମୁଁ ମୋ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପାପମୋଚନ କରିଛି। ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥର କୂଆରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।

ତତ୍କୂପଯୂପଯୋର୍ମ୍ମଧ୍ଯେ ସର୍ଵ୍ଵାଂସ୍ତାରଯତେ ପିତୄନ୍। ଧର୍ମ୍ମଂ ଧର୍ମ୍ମେଶ୍ଵରଂ ନତ୍ଵା ମହାବୋଧିତରୁଂ ନମେତ୍ ।। ୪୯.

ସେ କୂଆଁ ଓ ତାହାର ପଥର ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେଠାରେ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହୁଅନ୍ତି। ଧର୍ମକୁ ଓ ଧର୍ମର ନାୟକଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ମହାବୋଧି ବୃକ୍ଷକୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

ନମସ୍ତେଽଶ୍ଵତ୍ଥରାଜାଯ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାତ୍ମନେ। ବୋଧିଦ୍ରମାଯ କର୍ତୄଣାଂ ପିତୄଣାଂ ତାରଣାଯ ଚ ।। ୪୯.

ଏ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷରାଜ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କ ଆତ୍ମା ଭାବେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ବୋଧି ବୃକ୍ଷ, କର୍ମକାରୀ ଓ ପିତୃମାନେ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।

ଯେଽସ୍ମତ୍କୁଲେ ମାତୃଵଂଶେ ବାନ୍ଧଵା ଦୁର୍ଗତିଂ ଗତାଃ। ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନାତ୍ସ୍ପର୍ଶନାଚ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ଯାନ୍ତୁ ଶାଶ୍ଵତୀମ୍ ।। ୪୯.

ମୋର ମାତୃକୁଳରେ ଯେଉଁ ବାନ୍ଧବମାନେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖିବା କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଚିରସ୍ଥାୟୀ ମଙ୍ଗଳ ପାଉନ୍ତୁ।

ଋଣତ୍ରଯଂ ମଯା ଦତ୍ତଂ ଗଯାମାଗତ୍ଯ ଵୃକ୍ଷରାଟ୍। ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମହାପାପାଦ୍ଵିମୁକ୍ତୋଽହଂ ଭଵାର୍ଣଵାତ୍ ।। ୪୯.

ମୁଁ ଗୟାକୁ ଆସି, ବୃକ୍ଷରାଜ, ତିନି ପ୍ରକାର ଋଣ ଦେଇଛି; ତୁମ ଦୟାରେ, ମୁଁ ମହାପାପରୁ ଓ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲି।

ତୃତୀଯେ ବ୍ରହ୍ମସରସି ସ୍ନାତ୍ଵା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସପିଣ୍ଡକମ୍। କୃତ୍ଵା ସର୍ଵ୍ଵପ୍ରମାଣେନ ମନ୍ତ୍ରେଣ ଵିଧିଵତ୍ସୁତଃ ।। ୪୯.

ତୃତୀୟ ବ୍ରହ୍ମସରସ୍‌ରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିଣ୍ଡଦାନ ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ପୁଅ ନିୟମ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ କରିବା ଉଚିତ।

ସ୍ନାନଂ କରୋମି ତୀର୍ଥେଽସ୍ମିନ୍ ଋଣତ୍ରଯଵିମୁକ୍ତଯେ। ତତ୍କୂପଯୂପଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ନଯେତ୍ପିତୄନ୍ ।। ୪୯.

ମୁଁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରୁଛି ତିନି ପ୍ରକାର ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ; ସେ କୂଆଁ ଓ ତାହାର ପଥର ମଧ୍ୟରେ, ପିତୃମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।

ଯାଗଂ କୃତ୍ଵୋତ୍ଥିଯୋ ଯୂପୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ଯୂପ ଇତ୍ଯସୌ। କୃତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମସରଃଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସର୍ଵ୍ଵାଂସ୍ତାରଯତେ ପିତୄନ୍ ।। ୪୯.

ଯଜ୍ଞ କରିବା ପରେ, ଯେଉଁ ଯୂପ ଅଛି, ବ୍ରହ୍ମା ତାକୁ 'ଯୂପ' ବୋଲି କହିଛନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମସରସ୍‌ରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହୁଅନ୍ତି।

ଯୂପଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୃତ୍ଯ ଵାଜପେଯଫଲଂ ଲଭେତ୍। ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ନଯେତ୍ପିତୄନ୍ ।। ୪୯.

ଯୂପକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବଡ଼ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପିତୃମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ନେଇଯିବା ଯାଏ।

ନମୋଽସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣେଽଜାଯ ଜଗଜ୍ଜନ୍ମାଦିରୂପିଣେ । ଭକ୍ତାନାଞ୍ଚ ପିତୄଣାଞ୍ଚ ତାରକାଯ ନମୋ ନମଃ ।। ୪୯.

ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଆଦି ରୂପ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଭକ୍ତ ଓ ପିତୃମାନେ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ।

ଗୋପ୍ରଚାରସମୀପସ୍ଥା ଆମ୍ରା ବ୍ରହ୍ମପ୍ରକଲ୍ପିତାଃ। ତେଷାଂ ସେଚନମାତ୍ରେଣ ପିତରୋ ମୋକ୍ଷଗାମିନଃ ।। ୪୯.

ଗାଁଠିଆ ପଥ ନିକଟର ଆମ୍ବ ବୃକ୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଥାପନା କରିଛନ୍ତି; ସେମାନେ କେବଳ ପାଣି ଛିଟିଲେ ମଧ୍ୟ, ପିତୃମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ।

ଆମ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମସରୋଦ୍ଭୂତଂ ବ୍ରହ୍ମଦେଵମଯଂ ତରୁମ୍। ଵିଷ୍ଣୁରୂପଂ ପ୍ରସିଞ୍ଚାମି ପିତୄଣାଂ ମୁକ୍ତିହେତଵେ ।। ୪୯.

ବ୍ରହ୍ମସରସ୍‌ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିବ୍ୟତାରେ ଗଠିତ, ବିଷ୍ଣୁର ରୂପ ଆମ୍ବ ବୃକ୍ଷକୁ, ପିତୃମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ମୁଁ ପାଣି ଛିଟାଏ।

ଏକୋ ମୁନିଃ କୁମ୍ଭକୁଶାଗ୍ରହସ୍ତ ଆମ୍ରସ୍ଯ ମୂଲେ ସଲିଲଂ ଦଦାମି। ଆମ୍ରଶ୍ଚ ତୃପ୍ତା ଏକା କ୍ରିଯାଦ୍ଵ୍ଯର୍ଥକରୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧା ।। ୪୯.

ଏକାକି ଏକ ମୁନି, କୁମ୍ଭ ଓ କୁଶ ଧରି, ଆମ୍ବ ଗଛର ତଳେ ପାଣି ଦେଇଥାଏ; ଆମ୍ବ ଓ ତୃପ୍ତ ହେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦୁହେଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କିନ୍ତୁ ଏକ ଅନାବଶ୍ୟକ କାମ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଚର୍ଚ୍ଚିତ।

ତତୋ ଯମ ବଲିଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ମନ୍ତ୍ରେଣାନେନ ସଂଯତଃ। ଯମରାଜଧର୍ମ୍ମରାଜୌ ନିଶ୍ଚଲାର୍ଥଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ ।। ୪୯.

ତାପରେ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ ଭାବେ ଯମକୁ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ; ଯମ ଓ ଧର୍ମରାଜ ଦୁହେଁ ଅଟୁଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅବିଚଳ ଅଛନ୍ତି।

ତାଭ୍ଯାଂ ବଲିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ପୁତୄଣାଂ ମୁକ୍ତିହେତଵେ। ତତଃ ଶ୍ଵାନବଲିଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ମନ୍ତ୍ରେଣାନେନ ନାରଦ ।। ୪୯.

ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ପିତୃମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ବଳି ଦେଉଛି; ତାପରେ, ନାରଦ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କୁକୁରମାନେ ପାଇଁ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵୌ ଶ୍ଵାନୌ ଶ୍ଯାମଶବଲୌ ଵୈଵସ୍ଵତକୁଲୋଦ୍ଭଵୌ। ତାଭ୍ଯାଂ ବଲିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ରକ୍ଷେତାଂ ପଥି ସର୍ଵ୍ଵାଦା ।। ୪୯.

ଦୁଇଟି କୁକୁର, ଜଣେ କଳା ଓ ଜଣେ ଛିଟିଆ, ବୈବସ୍ବତ କୁଳର ଉତ୍ପନ୍ନ; ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ବଳି ଦେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ସଦା ପଥକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

ତତଃ କାକବଲିଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ମନ୍ତ୍ରେଣାନେନ ନାରଦ। ଐନ୍ଦ୍ରଵାରୁଣଵାଯଵ୍ଯଯାମ୍ଯା ଵୈ ନୈଋତାସ୍ତଥା ।। ୪୯.

ତାପରେ, ନାରଦ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କାଉଡ଼ିଁ ପାଇଁ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ; ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ବାୟୁ, ଯମ ଓ ନୈୃତ୍ତି ଦିଗର କାଉଡ଼ିଁ ପାଇଁ।

ଵାଯସାଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣନ୍ତୁ ଭୂମୌ ପିଣ୍ଡଂ ସମର୍ପିତମ୍। ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥେ ଚତୁର୍ଥେଽହ୍ନି ସ୍ନାନାଦିକମଥାଚରେତ୍ ।। ୪୯.

କାଉଡ଼ିଁମାନେ ଭୂମିରେ ଅର୍ପିତ ପିଣ୍ଡ ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ; ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ଫଳ୍ଗୁ ତୀରେ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

ଗଯାଶିରସ୍ଯଥ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପାଦେ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ସପିଣ୍ଡକମ୍। ସାକ୍ଷାଦ୍ଗଯାଶିରସ୍ତତ୍ର ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥାଶ୍ରିତଂ କୃତମ୍ ।। ୪୯.

ତାପରେ, ଗୟାଶିରସ୍‌ରେ ପାଦ ତଳେ ପିଣ୍ଡଦାନ ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଫଳ୍ଗୁ ତୀରେ ଯାହା କରାଯାଏ, ତାହା ଗୟାଶିରସ୍‌ରେ କରାଯାଇଥିବା ପରି ହୁଏ।