ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଉତ୍ତରଂ ମାନସଂ ଗଚ୍ଛେନ୍ମନ୍ତ୍ରେଣ ସ୍ନାନମାଚରେତ୍। ଉତ୍ତରେ ମାନସେ ସ୍ନାନଂ କରୋମ୍ଯାତ୍ମଵିଶୁଦ୍ଧଯେ ।। ୪୯.

ଉତ୍ତର ମାନସକୁ ଯାଇ, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ— 'ମୁଁ ଆତ୍ମାର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉତ୍ତର ମାନସରେ ସ୍ନାନ କରୁଛି'।

ସୂର୍ଯ୍ଯଲୋକାଦିସଂସିଦ୍ଧିସିଦ୍ଧଯେ ପିତୃମୁକ୍ତଯେ। ଦେଵାଦୀଂସ୍ତର୍ପଯିତ୍ଵାଥ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯାତ୍ ସପିଣ୍ଡକମ୍ ।। ୪୯.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକର ସିଦ୍ଧି, ପିତୃମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ, ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଣି ଦେଇ, ପରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

ମାନସଂ ହି ସରୋ ହ୍ଯତ୍ର ତସ୍ମାଦୁତ୍ତରମାନସମ୍। ସୂର୍ଯ୍ଯଂ ନତ୍ଵାର୍ଚ୍ଚଯିତ୍ଵାଥ ସୂର୍ଯ୍ଯଲୋକଂ ନଯେତ୍ପିତୄନ୍ ।। ୪୯.

ଏଠାରେ ମାନସ ସରୋବର ଅଛି, ଏହାଠାରୁ ଉତ୍ତର ମାନସ ଅଛି; ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ଓ ପୂଜା କରି, ପିତୃମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ନେଇଯିବା ଯାଏ।

ନମୋ ଭଗଵତେ ଭର୍ତ୍ରେ ସୋମଭୌମଜ୍ଞରୂପିଣେ। ଜୀଵଭାର୍ଗଵସୌରେଯରାହୁକେତୁସ୍ଵରୂପିଣେ ।। ୪୯.

ସୋମ, ଭୂମି ଓ ଜ୍ଞାନର ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଜୀବନ, ଭୃଗୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ରାହୁ ଓ କେତୁ ରୂପ ଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

ଉତ୍ତରାନ୍ମାନସାନ୍ମୌନୀ ଵ୍ରଜେଦ୍ଦକ୍ଷିଣମାନସମ୍। ଉଦୀଚୀତୀର୍ଥମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ତତ୍ରୌଦୀଚ୍ଯଂ ଵିମୁକ୍ତିଦମ୍ । ଅତ୍ର ସ୍ନାତୋ ଦିଵଂ ଯାତି ସ୍ଵଶରୀରେଣ ମାନଵଃ ।। ୪୯.

ଉତ୍ତର ମାନସରୁ ମୌନୀ ଦକ୍ଷିଣ ମାନସକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଏହାକୁ ଉଦୀଚୀ ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଣିଷ ନିଜ ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ।

ମଧ୍ଯେ କନଖଲଂ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରିଷୁଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ସ୍ନାତଃ କନକଵଦ୍ଭାତି ନରୋ ଯାତି ପଵିତ୍ରତାମ୍ ।। ୪୯.

ମଧ୍ୟରେ କନଖଳ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ତିନି ଲୋକରେ ଖ୍ୟାତ; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଣିଷ ସୁନା ପରି ଚମକେ ଓ ପବିତ୍ରତା ଲାଭ କରେ।

ତସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣଭାଗେ ଚ ତୀର୍ଥଂ ଦକ୍ଷିଣମାନସମ୍। ଅତଃ କନଖଲଂ ଲୋକେ ଖ୍ଯାତଂ ତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୪୯.

ଏହାର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଦକ୍ଷିଣ ମାନସ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ଏହି କାରଣରୁ କନଖଳ ଲୋକରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ।

ଦକ୍ଷିଣେ ମାନସେ ଚୈଵ ତୀର୍ଥତ୍ରଯମୁଦାହୃତମ୍। ସ୍ନାତ୍ଵା ତେଷୁ ଵିଧାନେନ କୁଯ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ ।। ୪୯.

ଦକ୍ଷିଣ ମାନସରେ ତିନିଟି ତୀର୍ଥ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଏଠାରେ ବିଧି ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀର୍ଥରେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

ଦକ୍ଷିଣେ ମାନସେ ସ୍ନାନଂ କରୋମ୍ଯାତ୍ମଵିଶୁଦ୍ଧଯେ। ସୂର୍ଯ୍ଯଲୋକାଦିସଂସିଦ୍ଧିସିଦ୍ଧଯେ ପିତୃମୁକ୍ତଯେ ।। ୪୯.

ମୁଁ ଆତ୍ମାର ଶୁଦ୍ଧି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକର ସିଦ୍ଧି, ପିତୃମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣ ମାନସରେ ସ୍ନାନ କରୁଛି।

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାପୌଘ ଯାତନାଯା ଵିମୁକ୍ତଯେ। ଦିଵାକର କରୋମୀହ ସ୍ନାନଂ ଦକ୍ଷିଣମାନସେ ।। ୪୯.

ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ପାପର ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଏଠି ଦକ୍ଷିଣ ମାନସରେ ସ୍ନାନ କରୁଛି।

ନମାମି ସୂର୍ଯ୍ଯଂ ତୃପ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ପିତୄଣାଂ ତାରଣାଯ ଚ। ପୁତ୍ରପୌତ୍ରଧନୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯାଯାଯୁରାରୋଗ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧଯେ ।। ୪୯.

ମୁଁ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତି, ତାଙ୍କର ମୋକ୍ଷ, ପୁଅ, ନାତି, ଧନ, ଶାସନ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।

ଅନେନ ସ୍ନାନପୂଜାଦି କୃତ୍ଵା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସପିଣ୍ଡକମ୍। କୃତ୍ଵା ନତ୍ଵା ଚ ମୌନ୍ଯର୍କମିମଂ ମନ୍ତ୍ରମୁଦୀରଯେତ୍ ।। ୪୯.

ଏହିପରି ସ୍ନାନ, ପୂଜା ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ମୌନୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥଂ ଵ୍ରଜେତ୍ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵ୍ଵତୀର୍ଥୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍। ମୁକ୍ତିର୍ଭଵତି କର୍ତ୍ତୄଣାଂ ପିତୄଣାଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧତଃ ସଦା ।। ୪୯.

ଏଠାରୁ ଫଲ୍ଗୁ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ କର୍ତ୍ତା ଓ ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ସଦା ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଫଲ୍ଗୁକୋ ହ୍ଯଭଵତ୍ପୁରା। ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନୌ ହୁତଂ ତତ୍ର ତଦ୍ରଜଃ ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥକମ୍ ।। ୪୯.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅନୁରୋଧରେ, ବିଷ୍ଣୁ ପୂର୍ବେ ଫଲ୍ଗୁ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଦକ୍ଷିଣ ଅଗ୍ନିରେ ଯେଉଁ ହବନ କରାଯାଇଥିଲା, ସେଠାରେ ତାହା ଫଲ୍ଗୁ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲା।

ତସ୍ମିନ୍ଫଲତି ଫଲ୍ଗ୍ଵା ଗୌଃ କାମଧେନୁର୍ଜଲଂ ମହୀ। ଦୃଷ୍ଟେରନ୍ତର୍ଗତଂ ଯସ୍ମାତ୍ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥଂ ନ ନିଷ୍ଫଲମ୍ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ, ଫଲ୍ଗୁ ତୀର୍ଥରେ, କାମଧେନୁ ଗାଈ ଜଳ ଓ ମାଟି ଦେଇଥାଏ। ଏହା ଚକ୍ଷୁରୁ ଗୁପ୍ତ ଥିବାରୁ, ଫଲ୍ଗୁ ତୀର୍ଥ କେବେ ମଧ୍ୟ ଫଳହୀନ ହୁଏନାହିଁ।

ତୀର୍ଥାନି ଯାନି ସର୍ଵ୍ଵାଣି ଭୁଵନେଷ୍ଵଖିଲେଷ୍ଵପି। ତାନି ସ୍ନାତୁଂ ସମାଯାନ୍ତି ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥଂ ସୁରୈଃ ସହ ।। ୪୯.

ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଏହି ଫଲ୍ଗୁ ତୀର୍ଥକୁ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଆସନ୍ତି।

ଗଙ୍ଗା ପାଦୋଦକଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ଫଲ୍ଗୁର୍ହ୍ଯାଦିଗଦାଧରଃ। ସ୍ଵଯଂ ହି ଦ୍ରଵରୂପେଣ ତସ୍ମାଦ୍ଗଙ୍ଗାଧିକଂ ଵିଦୁଃ ।। ୪୯.

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଜଳ ହେଉଛି ଗଙ୍ଗା। ଫଲ୍ଗୁ, ଗଦାଧରଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ରୂପ, ସେଠାରେ ନିଜେ ତରଳ ରୂପେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଏହି କାରଣରୁ ଏହାକୁ ଗଙ୍ଗାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନାଯାଏ।

ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରଂ ଯଃ ସମାଚରେତ୍। ନାସୌ ତତ୍ଫଲମାପ୍ନୋତି ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥେ ଯଦାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୪୯.

ଯେଉଁଠି ଲୋକ ହଜାର ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବେ, ସେମାନେ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଆନ୍ତିନାହିଁ, ଫଲ୍ଗୁ ତୀର୍ଥରେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ।

ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥେ ଵିଷ୍ଣୁଜଲେ କରୋମି ସ୍ନାନମାଦୃତଃ। ପିତୄଣାଂ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକାଯ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରସିଦ୍ଧଯେ ।। ୪୯.

ମୁଁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଫଲ୍ଗୁ ତୀର୍ଥରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରେଉଛି, ଯାହା ମୋ ପିତୃମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତୁ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ।

ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ତର୍ପଣଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧମାଚରେତ୍। ସପିଣ୍ଡକଂ ସ୍ଵସୂତ୍ରୋକ୍ତଂ ନମେଦଥ ପିତାମହମ୍ ।। ୪୯.

ଫଲ୍ଗୁ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ଏଠାରେ ଲୋକେ ତର୍ପଣ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ନିଜ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ, ପରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

ନମଃ ଶିଵାଯ ଦେଵାଯ ଈଶାଯ ପୁରୁଷାଯ ଵୈ। ଅଘୋରଵାମଦେଵାଯ ସଦ୍ଯୋଜାତାଯ ଶମ୍ଭଵେ ।। ୪୯.

ଶିବଙ୍କୁ, ଦେବତାଙ୍କୁ, ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ, ଅଘୋର, ବାମଦେବ, ସଦ୍ୟୋଜାତ ଓ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଂ ଗଦାଧରମ୍। ଆତ୍ମାନଂ ତାରଯେତ୍ସଦ୍ଯୋ ଦଶ ପୂର୍ଵାନ୍ଦଶାପରାନ୍ ।। ୪୯.

ଫଲ୍ଗୁ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତା ଗଦାଧରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏକ ଲୋକ ନିଜେ ଓ ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢିକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରେ।

ନତ୍ଵା ଗଦାଧରଂ ଦେଵଂ ମନ୍ତ୍ରେଣାନେନ ପୂଜଯେତ୍ । ଓଂ ନମୋ ଵାସୁଦେଵାଯ ନମଃ ସଙ୍କର୍ଷଣାଯ ଚ ।। ୪୯.

ଗଦାଧର ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ— 'ଓଁ, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସଂକର୍ଷଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।'

ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାଯାନିରୁଦ୍ଧାଯ ଶ୍ରୀଧରାଯ ଚ ଵିଷ୍ଣଵେ । ପଞ୍ଚତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ନଯେତ୍ପିତୄନ୍ ।। ୪୯.

ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଶ୍ରୀଧର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ— ପଞ୍ଚତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ଏକ ଲୋକ ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେକୁ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ।

ଅମୃତୈଃ ପଞ୍ଚଭିଃ ସ୍ନାନଂ ପୁଷ୍ପଵସ୍ତ୍ରାଦ୍ଯଲଂକୃତମ୍। ନ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଯୋ ଗଦାପାଣେସ୍ତସ୍ଯ ଶ୍ରାଦ୍ଧମସାର୍ଥକମ୍ ।। ୪୯.

ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଗଦାପାଣିଙ୍କୁ ପଞ୍ଚ ଅମୃତରେ ସ୍ନାନ କରାନ୍ତିନାହିଁ, ଫୁଲ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଫଳଦାୟକ ହୁଏନାହିଁ।

ନାଗକୂଟାଦ୍ଗୃଧ୍ରକୂଟାଦ୍ଯୁପାଦୁତ୍ତରମାନସାତ୍। ଏତଦ୍ଗଯାଶିରଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥନ୍ତଦୁଚ୍ଯତେ ।। ୪୯.

ନାଗକୂଟ ଓ ଗୃଧ୍ରକୂଟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଉତ୍ତର ମାନସ ସରୋବର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହାକୁ ଗୟାର ମୁଣ୍ଡ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହିଠାରେ ଫଲ୍ଗୁ ତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥିତ।

ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠନଗାଧସ୍ତାତ୍ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍। ଅତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦିନା ସର୍ଵ୍ଵେ ପିତରୋ ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୁଯୁଃ ।। ୪୯.

ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠ ନଗର ତଳେ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଲ୍ଗୁ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଏଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରି ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି।

ପ୍ରଥମେଽହ୍ନି ଵିଧିଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଦ୍ଵିତୀଯେ ଦିଵସେ ଵ୍ରଜେତ୍। ଧର୍ମ୍ମାରଣ୍ଯଂ ତତ୍ର ଧର୍ମ୍ମୋ ଯସ୍ମାଦ୍ଯଜ୍ଞମକାରଯତ୍ ।। ୪୯.

ପ୍ରଥମ ଦିନର କ୍ରମ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି; ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ଧର୍ମାରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଦେବତା ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।

ଗମନାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକାପ୍ତିର୍ଭଵତ୍ଯେଵ ହି ନାରଦ। ମତଙ୍ଗ ଵାପ୍ଯାଂ ଯଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ତର୍ପଣଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧମାଚରେତ୍ ।। ୪୯.

ସେଠାକୁ ଯିବା ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ମିଳେ, ହେ ନାରଦ। ମତଙ୍ଗ ବାପୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ତର୍ପଣ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ।