ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପିଣ୍ଡପାତ୍ରେ ତିଲାନ୍କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ପୂରଯିତ୍ଵା ଶୁଭୋଦକୈଃ। ପରିଷିଚ୍ଯ ତ୍ରିଧା ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ସମାପଯେତ୍ ।। ୪୮.

ପିଣ୍ଡ ପାତ୍ରରେ ତିଳ ଦେଇ, ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ପୂରଣ କରି, ତିନିଥର ପରିସିଞ୍ଚନ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

ପିତୄନ୍ଵିସୃଜ୍ଯ ଚାଚମ୍ଯ ସାକ୍ଷିଣଃ ଶ୍ରାଵଯେତ୍ସୁରାନ୍ । ସାକ୍ଷିଣଃ ସନ୍ତୁ ମେ ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମେଶାନାଦଯସ୍ତଥା। ମଯା ଗଯାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ପିତୄଣାଂ ନିଷ୍କୃତିଃ କୃତା ।। ୪୮.

ପିତୃମାନେକୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଓ ଆଚମନ କରି, ଦେବତାମାନେ ସାକ୍ଷୀ ହେଉନ୍ତୁ ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ— 'ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶାନ ଆଦି ଦେବତାମାନେ ସାକ୍ଷୀ ହେଉନ୍ତୁ; ମୁଁ ଗୟାକୁ ପହଞ୍ଚି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛି।'

ଆଗତୋଽସ୍ମି ଗଯାଂ ଦେଵ ପିତୃକାର୍ଯ୍ଯେ ଗଦାଧର। ତ୍ଵମେଵ ସାକ୍ଷୀ ଭଗଵନ୍ନନୃଣୋଽହମୃଣତ୍ରଯାତ୍ ।। ୪୮.

'ହେ ଦେବ, ମୁଁ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଗୟାକୁ ଆସିଛି, ହେ ଗଦାଧର, ତୁମେ ଏହାର ସାକ୍ଷୀ, ମୁଁ ତିନି ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି।'

ସର୍ଵ୍ଵସ୍ଥାନେଷୁ ଚୈଵଂ ସ୍ଯାତ୍ ପିଣ୍ଡଦାନନ୍ତୁ ନାରଦ। ପ୍ରେତପର୍ଵ୍ଵତମାରଭ୍ଯ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ତୀର୍ଥେଷୁ ଚ କ୍ରମାତ୍ ।। ୪୮.

ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ, ହେ ନାରଦ, ପିଣ୍ଡ ଦାନ ଏଭଳି ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ, ପ୍ରେତପର୍ବତରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ କ୍ରମକ୍ରମେ।

ତିଲମିଶ୍ରାଂସ୍ତତଃ ସକ୍ତୂନ୍ନିଃକ୍ଷିପେତ୍ପ୍ରେତପର୍ଵ୍ଵତେ। ଅପସଵ୍ଯେନ ଦେଵର୍ଷେ ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖେନ ଚ ।। ୪୮.

ତାପରେ, ପ୍ରେତପର୍ବତରେ ତିଳ ମିଶିତ ସକ୍ତୁ ରଖିବା ଉଚିତ, ଅପସବ୍ୟ ଭାବେ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ମୁହଁ କରି, ହେ ଦେବଋଷି।

ଯେ କେଚିତ୍ପ୍ରେତରୂପେଣ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ପିତରୋ ମମ। ତେ ସର୍ଵ୍ଵେ ତୃପ୍ତିମାଯାନ୍ତୁ ସକ୍ତୁଭିସ୍ତିଲମିଶ୍ରିତୈଃ ।। ୪୮.

ମୋର ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପିତୃ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତିଳ ମିଶିତ ଚାଉଳ ଦାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।

ଆବ୍ରହ୍ମସ୍ତମ୍ବପର୍ଯ୍ଯନ୍ତଂ ଯତ୍କିଞ୍ଚିତ୍ସଚରାଚରମ୍। ମଯା ଦତ୍ତେନ ତୋଯେନ ତୃପ୍ତିମାଯାନ୍ତୁ ସର୍ଵ୍ଵଶଃ ।। ୪୮.

ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଘାସ ପତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯେଉଁମାନେ ଚଳନଶୀଳ କିମ୍ବା ଅଚଳ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ପାଣିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।

ପ୍ରେତତ୍ଵାଚ୍ଚ ଵିମୁକ୍ତାଃ ସ୍ଯୁଃ ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ନାରଦ। ପ୍ରେତତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯାତ୍କୁଲେ ଚାପି ନ ଜାଯତେ ।। ୪୮.

ହେ ନାରଦ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ପିତୃ ଆତ୍ମା ଭାବରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ତାଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱରେ, ତାଙ୍କର ବଂଶରେ ଏହି ଦୁଃଖ ଆସେ ନାହିଁ।

ନାମ୍ନା ପ୍ରେତଶିଲା ଖ୍ଯାତା ଗଯାଶିରସି ମୁକ୍ତଯେ। ତୀର୍ଥମନ୍ତ୍ରାଦିରୂପେଣ ସ୍ଥିତ ଶ୍ଚାଦିଗଦାଧରଃ ।। ୪୮.

ଗୟାର ଶିରା ଉପରେ ଯେଉଁ ପ୍ରେତଶିଳା ନାମର ପଥର ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହା ମୋକ୍ଷ ଦେବା ପାଇଁ ଖ୍ୟାତ; ଏଠାରେ ଗଦାଧର ତୀର୍ଥ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ।

ଆଦୌ ତୁ ପଞ୍ଚତୀର୍ଥେଷୁ ଚୋତ୍ତରେ ମାନସେ ଵିଧିଃ। ଆଚମ୍ଯ କୁଶହସ୍ତେନ ଶିରଶ୍ଚାଭ୍ଯୁକ୍ଷ୍ଯ ଵାରିଣା ।। ୪୯.

ପ୍ରଥମେ ପଞ୍ଚତୀର୍ଥ ଓ ପରେ ଉତ୍ତର ମାନସରେ ବିଧିଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଜଳ ଚୁମି ଶୁଦ୍ଧି କରି, କୁଶ ଧରି ମୁଣ୍ଡରେ ପାଣି ଛିଟିବା ଉଚିତ।

ଉତ୍ତରଂ ମାନସଂ ଗଚ୍ଛେନ୍ମନ୍ତ୍ରେଣ ସ୍ନାନମାଚରେତ୍। ଉତ୍ତରେ ମାନସେ ସ୍ନାନଂ କରୋମ୍ଯାତ୍ମଵିଶୁଦ୍ଧଯେ ।। ୪୯.

ଉତ୍ତର ମାନସକୁ ଯାଇ, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ— 'ମୁଁ ଆତ୍ମାର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉତ୍ତର ମାନସରେ ସ୍ନାନ କରୁଛି'।

ସୂର୍ଯ୍ଯଲୋକାଦିସଂସିଦ୍ଧିସିଦ୍ଧଯେ ପିତୃମୁକ୍ତଯେ। ଦେଵାଦୀଂସ୍ତର୍ପଯିତ୍ଵାଥ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯାତ୍ ସପିଣ୍ଡକମ୍ ।। ୪୯.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକର ସିଦ୍ଧି, ପିତୃମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ, ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଣି ଦେଇ, ପରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

ମାନସଂ ହି ସରୋ ହ୍ଯତ୍ର ତସ୍ମାଦୁତ୍ତରମାନସମ୍। ସୂର୍ଯ୍ଯଂ ନତ୍ଵାର୍ଚ୍ଚଯିତ୍ଵାଥ ସୂର୍ଯ୍ଯଲୋକଂ ନଯେତ୍ପିତୄନ୍ ।। ୪୯.

ଏଠାରେ ମାନସ ସରୋବର ଅଛି, ଏହାଠାରୁ ଉତ୍ତର ମାନସ ଅଛି; ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ଓ ପୂଜା କରି, ପିତୃମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ନେଇଯିବା ଯାଏ।

ନମୋ ଭଗଵତେ ଭର୍ତ୍ରେ ସୋମଭୌମଜ୍ଞରୂପିଣେ। ଜୀଵଭାର୍ଗଵସୌରେଯରାହୁକେତୁସ୍ଵରୂପିଣେ ।। ୪୯.

ସୋମ, ଭୂମି ଓ ଜ୍ଞାନର ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଜୀବନ, ଭୃଗୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ରାହୁ ଓ କେତୁ ରୂପ ଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

ଉତ୍ତରାନ୍ମାନସାନ୍ମୌନୀ ଵ୍ରଜେଦ୍ଦକ୍ଷିଣମାନସମ୍। ଉଦୀଚୀତୀର୍ଥମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ତତ୍ରୌଦୀଚ୍ଯଂ ଵିମୁକ୍ତିଦମ୍ । ଅତ୍ର ସ୍ନାତୋ ଦିଵଂ ଯାତି ସ୍ଵଶରୀରେଣ ମାନଵଃ ।। ୪୯.

ଉତ୍ତର ମାନସରୁ ମୌନୀ ଦକ୍ଷିଣ ମାନସକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଏହାକୁ ଉଦୀଚୀ ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଣିଷ ନିଜ ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ।

ମଧ୍ଯେ କନଖଲଂ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରିଷୁଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ସ୍ନାତଃ କନକଵଦ୍ଭାତି ନରୋ ଯାତି ପଵିତ୍ରତାମ୍ ।। ୪୯.

ମଧ୍ୟରେ କନଖଳ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ତିନି ଲୋକରେ ଖ୍ୟାତ; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଣିଷ ସୁନା ପରି ଚମକେ ଓ ପବିତ୍ରତା ଲାଭ କରେ।

ତସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣଭାଗେ ଚ ତୀର୍ଥଂ ଦକ୍ଷିଣମାନସମ୍। ଅତଃ କନଖଲଂ ଲୋକେ ଖ୍ଯାତଂ ତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୪୯.

ଏହାର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଦକ୍ଷିଣ ମାନସ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ଏହି କାରଣରୁ କନଖଳ ଲୋକରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ।

ଦକ୍ଷିଣେ ମାନସେ ଚୈଵ ତୀର୍ଥତ୍ରଯମୁଦାହୃତମ୍। ସ୍ନାତ୍ଵା ତେଷୁ ଵିଧାନେନ କୁଯ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ ।। ୪୯.

ଦକ୍ଷିଣ ମାନସରେ ତିନିଟି ତୀର୍ଥ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଏଠାରେ ବିଧି ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀର୍ଥରେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

ଦକ୍ଷିଣେ ମାନସେ ସ୍ନାନଂ କରୋମ୍ଯାତ୍ମଵିଶୁଦ୍ଧଯେ। ସୂର୍ଯ୍ଯଲୋକାଦିସଂସିଦ୍ଧିସିଦ୍ଧଯେ ପିତୃମୁକ୍ତଯେ ।। ୪୯.

ମୁଁ ଆତ୍ମାର ଶୁଦ୍ଧି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକର ସିଦ୍ଧି, ପିତୃମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣ ମାନସରେ ସ୍ନାନ କରୁଛି।

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାପୌଘ ଯାତନାଯା ଵିମୁକ୍ତଯେ। ଦିଵାକର କରୋମୀହ ସ୍ନାନଂ ଦକ୍ଷିଣମାନସେ ।। ୪୯.

ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ପାପର ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଏଠି ଦକ୍ଷିଣ ମାନସରେ ସ୍ନାନ କରୁଛି।

ନମାମି ସୂର୍ଯ୍ଯଂ ତୃପ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ପିତୄଣାଂ ତାରଣାଯ ଚ। ପୁତ୍ରପୌତ୍ରଧନୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯାଯାଯୁରାରୋଗ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧଯେ ।। ୪୯.

ମୁଁ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତି, ତାଙ୍କର ମୋକ୍ଷ, ପୁଅ, ନାତି, ଧନ, ଶାସନ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।

ଅନେନ ସ୍ନାନପୂଜାଦି କୃତ୍ଵା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସପିଣ୍ଡକମ୍। କୃତ୍ଵା ନତ୍ଵା ଚ ମୌନ୍ଯର୍କମିମଂ ମନ୍ତ୍ରମୁଦୀରଯେତ୍ ।। ୪୯.

ଏହିପରି ସ୍ନାନ, ପୂଜା ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ମୌନୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥଂ ଵ୍ରଜେତ୍ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵ୍ଵତୀର୍ଥୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍। ମୁକ୍ତିର୍ଭଵତି କର୍ତ୍ତୄଣାଂ ପିତୄଣାଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧତଃ ସଦା ।। ୪୯.

ଏଠାରୁ ଫଲ୍ଗୁ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ କର୍ତ୍ତା ଓ ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ସଦା ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଫଲ୍ଗୁକୋ ହ୍ଯଭଵତ୍ପୁରା। ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନୌ ହୁତଂ ତତ୍ର ତଦ୍ରଜଃ ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥକମ୍ ।। ୪୯.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅନୁରୋଧରେ, ବିଷ୍ଣୁ ପୂର୍ବେ ଫଲ୍ଗୁ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଦକ୍ଷିଣ ଅଗ୍ନିରେ ଯେଉଁ ହବନ କରାଯାଇଥିଲା, ସେଠାରେ ତାହା ଫଲ୍ଗୁ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲା।

ତସ୍ମିନ୍ଫଲତି ଫଲ୍ଗ୍ଵା ଗୌଃ କାମଧେନୁର୍ଜଲଂ ମହୀ। ଦୃଷ୍ଟେରନ୍ତର୍ଗତଂ ଯସ୍ମାତ୍ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥଂ ନ ନିଷ୍ଫଲମ୍ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ, ଫଲ୍ଗୁ ତୀର୍ଥରେ, କାମଧେନୁ ଗାଈ ଜଳ ଓ ମାଟି ଦେଇଥାଏ। ଏହା ଚକ୍ଷୁରୁ ଗୁପ୍ତ ଥିବାରୁ, ଫଲ୍ଗୁ ତୀର୍ଥ କେବେ ମଧ୍ୟ ଫଳହୀନ ହୁଏନାହିଁ।

ତୀର୍ଥାନି ଯାନି ସର୍ଵ୍ଵାଣି ଭୁଵନେଷ୍ଵଖିଲେଷ୍ଵପି। ତାନି ସ୍ନାତୁଂ ସମାଯାନ୍ତି ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥଂ ସୁରୈଃ ସହ ।। ୪୯.

ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଏହି ଫଲ୍ଗୁ ତୀର୍ଥକୁ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଆସନ୍ତି।

ଗଙ୍ଗା ପାଦୋଦକଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ଫଲ୍ଗୁର୍ହ୍ଯାଦିଗଦାଧରଃ। ସ୍ଵଯଂ ହି ଦ୍ରଵରୂପେଣ ତସ୍ମାଦ୍ଗଙ୍ଗାଧିକଂ ଵିଦୁଃ ।। ୪୯.

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଜଳ ହେଉଛି ଗଙ୍ଗା। ଫଲ୍ଗୁ, ଗଦାଧରଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ରୂପ, ସେଠାରେ ନିଜେ ତରଳ ରୂପେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଏହି କାରଣରୁ ଏହାକୁ ଗଙ୍ଗାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନାଯାଏ।

ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରଂ ଯଃ ସମାଚରେତ୍। ନାସୌ ତତ୍ଫଲମାପ୍ନୋତି ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥେ ଯଦାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୪୯.

ଯେଉଁଠି ଲୋକ ହଜାର ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବେ, ସେମାନେ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଆନ୍ତିନାହିଁ, ଫଲ୍ଗୁ ତୀର୍ଥରେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ।

ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥେ ଵିଷ୍ଣୁଜଲେ କରୋମି ସ୍ନାନମାଦୃତଃ। ପିତୄଣାଂ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକାଯ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରସିଦ୍ଧଯେ ।। ୪୯.

ମୁଁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଫଲ୍ଗୁ ତୀର୍ଥରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରେଉଛି, ଯାହା ମୋ ପିତୃମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତୁ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ।