ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ରାଦ୍ଧେ ତୁ ମାତ୍ରାଦି ଗଯାଯାଂ ପିତୃପୂର୍ଵକମ୍। ପାଦ୍ଯପୂର୍ଵଂ ସମାରଭ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ରକୁଶୈଃ କ୍ରମାତ୍। ପିତ୍ରାଦୀନାଂ ସମାସ୍ତୀର୍ଯ ଶେଷଂ ଗୃହ୍ଯୋକ୍ତମାଚରେତ୍ ।। ୪୮.

ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ, ମାଆଙ୍କ ଗୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ କରି, ଗୟାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ, ପ୍ରଥମେ ପାଦ୍ୟ ଦେଇ, ଦକ୍ଷିଣ ମୁହଁ କୁଶ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ବିଛାଇ, ଅନ୍ୟ ଯାହା ଗୃହରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିବାକୁ ଉଚିତ୍।

ଦଦ୍ଯୁଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସପିଣ୍ଡାନାଂ ତେଷାଂ ଦକ୍ଷିଣଭାଗତଃ। କୁଶାନାସ୍ତୀର୍ଯଂ ଵିଧିନା ସକୃଦ୍ଦତ୍ଵା ତିଲୋଦକମ୍ ।। ୪୮.

ସେମାନେ ସପିଣ୍ଡଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ କୁଶ ବିଛାଇ, ଏକଥର ତିଳ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ୍।

ଗୃହୀତ୍ଵାଞ୍ଜଲିନା ତେଭ୍ଯଃ ପିତୃତୀର୍ଥେନ ଯତ୍ନତଃ। ସକ୍ତୁନା ମୁଷ୍ଟିମାତ୍ରେଣ ଦଦ୍ଯାଦକ୍ଷଯ୍ଯପିଣ୍ଡକମ୍। ସମ୍ବନ୍ଧିନସ୍ତିଲାଦ୍ଭିଶ୍ଚ କୁଶେଷ୍ଵାଵାହଯେତ୍ତତଃ ।। ୪୮.

ପିତୃତୀର୍ଥ ଜଳ ହସ୍ତେ ଧରି, ସାବଧାନ ଭାବେ ଏକ ମୁଠି ସାତୁ ଦ୍ୱାରା ଅକ୍ଷୟ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ତିଳ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ କୁଶ ଉପରେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଆବ୍ରହ୍ମସ୍ତମ୍ବପର୍ଯନ୍ତଂ ଦେଵର୍ଷିପିତୃମାନଵାଃ। ତୃପ୍ଯନ୍ତୁ ପିତରଃ ସର୍ଵେ ମାତୃମାତାମହାଦଯଃ ।। ୪୮.

ବ୍ରହ୍ମସ୍ତମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବର୍ଷି, ପିତୃ ଓ ମାନବ — ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ, ମାଆ, ମାତାମହ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାର ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।

ଅତୀତକୁଲକୋଟୀନାଂ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପନିଵାସିନାମ୍। ଆବ୍ରହ୍ମଭୁଵନାଲ୍ଲୋକାଦିଦମସ୍ତୁ ତିଲୋଦକମ୍ ।। ୪୮.

ପୂର୍ବଜ ଗୋତ୍ରର ଅନେକ କୋଟି ପିତୃମାନେ, ସାତ ଦ୍ୱୀପରେ ବସୁଥିବା, ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ତିଳ ଜଳ ପହଞ୍ଚୁ।

ପିତା ପିତାମହ ଶ୍ଚୈଵ ତଥୈଵ ପ୍ରପିତାମହଃ। ମାତା ପିତାମହୀ ଚୈଵ ତଥୈଵ ପ୍ରପିତାମହୀ ।। ୪୮.

ପିତା, ପିତାମହ, ପ୍ରପିତାମହ; ମାଆ, ପିତାମହୀ, ପ୍ରପିତାମହୀ — ଏହିପରି।

ମାତାମହସ୍ତତ୍ପିତା ଚ ପ୍ରମାତାମହକାଦଯଃ। ତେଷାଂ ପିଣ୍ଡୋ ମଯା ଦତ୍ତୋ ହ୍ଯକ୍ଷଯ୍ଯମୁପତିଷ୍ଠତାମ୍ ।। ୪୮.

ମାତାମହ, ତାଙ୍କ ପିତା, ଏବଂ ମାତୃବଂଶର ପୂର୍ବଜମାନେ; ମୁଁ ଯେଉଁ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଛି, ସେ ଅକ୍ଷୟ ରୁପେ ରହୁ।

ମୁଷ୍ଟିମାତ୍ରପ୍ରମାଣଞ୍ଚ ହ୍ଯାର୍ଦ୍ରାମଲକମାତ୍ରକମ୍। ଶମୀଫତ୍ରପ୍ରମାଣଂ ଵା ପିଣ୍ଡଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଗଯାଶିରେ। ଉଦ୍ଧରେତ୍ସପ୍ତଗୋତ୍ରାଣି କୁଲାନି ଶତମୁଦ୍ଧରେତ୍ ।। ୪୮.

ଗୟାଶିରେ ଏକ ମୁଠି ପରିମାଣ, କିମ୍ବା ଭିଜା ଆମଳା ପରିମାଣ, କିମ୍ବା ଶମୀ ପତ୍ର ପରିମାଣରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଏହା ସାତଟି ଗୋତ୍ର ଓ ଶତଟି କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।

ପିତୁର୍ମାତୁଃ ସ୍ଵଭାର୍ଯାଯା ଭଗିନ୍ଯା ଦୁହିତୁସ୍ତଥା। ପିତୃଷ୍ଵସୁର୍ମାତୃଷ୍ଵସୁଃ ସପ୍ତ ଗୋତ୍ରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ ।। ୪୮.

ପିତା, ମାଆ, ସ୍ୱଭାର୍ଯ୍ୟା, ଭଉଣୀ, ଝିଅ, ପିତୃସ୍ୱସୁ ଓ ମାତୃସ୍ୱସୁ — ଏହି ସାତଟି ଗୋତ୍ର କୁହାଯାଇଛି।

ଚତୁର୍ଵିଂଶତିଵିଂଶଶ୍ଚ ଷୋଡଶ ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ହି। ରୁଦ୍ରାଦିଵସଵଶ୍ଚୈଵ କୁଲାନ୍ଯେକୋତ୍ତରଂ ଶତମ୍ ।। ୪୮.

ଚବିଶି, କୁଡ଼ି, ଷୋଳ, ଦ୍ୱାଦଶ — ଏହି ସଂଖ୍ୟାରେ ରୁଦ୍ର ଓ ବସୁମାନେ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର କୁଳ ସଂଖ୍ୟା ଏକ ଶତ ଏକ ଅଟେ।

ନାଵାହନଂ ନ ଦିଗ୍ବନ୍ଧୋ ନ ଦୋଷୋ ଦୃଷ୍ଟିସମ୍ଭଵଃ। ନ କାରୁଣ୍ଯେନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ତୀର୍ଥଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵିଚକ୍ଷଣୈଃ ।। ୪୮.

ନା ଆହ୍ୱାନ, ନା ଦିଗ୍ବନ୍ଧନ, ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ କୌଣସି କାରୁଣ୍ୟ ଦେଖାଇ ତୀର୍ଥ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ପିଣ୍ଡାସନଂ ପିଣ୍ଡଦାନଂ ପୁନଃ ପ୍ରତ୍ଯଵନେଜନମ୍। ଦକ୍ଷିଣା ଚାନ୍ନସଙ୍କଲ୍ପଂ ତୀର୍ଥଶ୍ରାଦ୍ଧେଷ୍ଵଯଂଵିଧିଃ ।। ୪୮.

ପିଣ୍ଡ ପାଇଁ ଆସନ, ପିଣ୍ଡ ଦାନ, ପୁନି ପୁନି ପବିତ୍ର କରିବା, ଦକ୍ଷିଣା ଓ ଭୋଜନ ସଂକଳ୍ପ — ଏହି ହେଉଛି ତୀର୍ଥ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ବିଧି।

ଅସ୍ମତ୍କୁଲେ ମୃତା ଯେ ଚ ଗତିର୍ଯେଷାଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଆଵାହଯିଷ୍ଯେ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଦର୍ଭପୃଷ୍ଠେ ତିଲୋଦକୈଃ ।। ୪୮.

ମୋର କୁଳରେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ପଥ ଅଜଣା, ସେମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଭା ଉପରେ ତିଳ ଜଳ ଦେଇ ଆହ୍ୱାନ କରିବି।

ବନ୍ଧୁଵର୍ଗକୁଲେ ଯେ ଚ ଗତିର୍ଯେଷାଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଆଵାହଯିଷ୍ଯେ ତାନ୍ତ୍ସର୍ଵାନ୍ ଦର୍ଭପୃଷ୍ଠେ ତିଲୋଦକୈଃ ।। ୪୮.

ବନ୍ଧୁବର୍ଗର କୁଳରେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ପଥ ଅଜଣା, ସେମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଭା ଉପରେ ତିଳ ଜଳ ଦେଇ ଆହ୍ୱାନ କରିବି।

ଇତ୍ଯେତୈର୍ମନ୍ତ୍ରୈଃ ସଜଲୈସ୍ତିଲୈର୍ଦର୍ଭେଷୁ ଧ୍ଯାନଵାନ୍। ଆଵାହ୍ଯାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ତେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପିଣ୍ଡାନ୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୪୮.

ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନେ, ଜଳ ଓ ତିଳ ସହିତ, ଦର୍ଭା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ ଓ ପୂଜା କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।

ଅସ୍ମତ୍କୁଲେ ମୃତା ଯେ ଚ ଗତିର୍ଯେଷାଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ଇମଂ ପିଣ୍ଡଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ ।। ୪୮.

ମୋର କୁଳରେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ପଥ ଅଜଣା, ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।

ମାତାମହକୁଲେ ଯେ ଚ ଗତିର୍ଯେଷାଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ଇମଂ ପିଣ୍ଡଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ ।। ୪୮.

ମାମାଙ୍କ କୁଳରେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ପଥ ଅଜଣା, ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।

ବନ୍ଧୁଵର୍ଗକୁଲେ ଯେ ଚ ଗତିର୍ଯେଷାଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ଇମଂ ପିଣ୍ଡଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ ।। ୪୮.

ବନ୍ଧୁବର୍ଗର କୁଳରେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ପଥ ଅଜଣା, ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।

ଅଜାତଦନ୍ତା ଯେ କେଚିଦ୍ଯେ ଚ ଗର୍ଭେ ପ୍ରପୀଡିତାଃ । ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ଇମଂ ପିଣ୍ଡଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ ।। ୪୮.

ଯେଉଁମାନେ ଦାନ୍ତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଗର୍ଭରେ ଦୁଃଖ ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।

ଅଗ୍ନିଦଗ୍ଧାଶ୍ଚ ଯେ କେଚିନ୍ନାଗ୍ନିଦଗ୍ଧାସ୍ତଥା ପରେ। ଵିଦ୍ଯୁଚ୍ଚୋରହତା ଯେ ଚ ତେଭ୍ଯଃ ପିଣ୍ଡଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ ।। ୪୮.

ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିନାହାନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ, ବିଜୁଳି ବା ଚୋର ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।

ଦାଵଦାହେ ମୃତା ଯେ ଚ ସିଂହଵ୍ଯାଗ୍ରହତାଶ୍ଚ ଯେ। ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଭିଃ ଶ୍ରୃଙ୍ଗିଭିର୍ଵାପି ତେଭ୍ଯଃ ପିଣ୍ଡଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ ।। ୪୮.

ଯେଉଁମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ସିଂହ ବା ବାଘ ଦ୍ୱାରା ହତ, କିମ୍ବା ଦାଂତିଆ ବା ଶିଙ୍ଗିଆ ପଶୁ ଦ୍ୱାରା ହତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।

ଉଦ୍ବନ୍ଧନମୃତା ଯେ ଚ ଵିଷଶସ୍ତ୍ରହତାଶ୍ଚ ଯେ। ଆତ୍ମାପଘାତିନୋ ଯେ ଚ ତେଭ୍ଯଃ ପିଣ୍ଡଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ ।। ୪୮.

ଯେଉଁମାନେ ଗଳା ଝୁଲି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ବିଷ ବା ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହତ, କିମ୍ବା ନିଜେ ଜୀବନ ନଶ୍ଟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।

ଅରଣ୍ଯେ ଵର୍ତ୍ମନି ଵନେ କ୍ଷୁଧଯା ତୃଷଯା ହତାଃ। ଭୂତପ୍ରେତପିଶାଚାଦ୍ଯୈସ୍ତେଭ୍ଯଃ ପିଣ୍ଡଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ ।। ୪୮.

ଅରଣ୍ୟ, ପଥ ବା ଜଙ୍ଗଲରେ ଯେଉଁମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଅଭାବରେ, କିମ୍ବା ଭୂତ, ପ୍ରେତ, ପିଶାଚ ଦ୍ୱାରା ହତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।

ରୌରଵେ ଚାନ୍ଧତାମିସ୍ରେ କାଲସୂତ୍ରେ ଚ ଯେ ଗତାଃ। ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ତାଯ ଇମଂ ପିଣ୍ଡଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ ।। ୪୮.

ଯେଉଁମାନେ ରୌରବ, ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର ବା କାଳସୂତ୍ରକୁ ଗଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।

ଅସିପତ୍ରଵନେ ଘୋରେ କୁମ୍ଭୀପାକେଷୁ ଯେ ଗତାଃ। ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ଇମଂ ପିଣ୍ଡଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ ।। ୪୮.

ଯେଉଁମାନେ ଭୟଙ୍କର ଅସିପତ୍ରବନ ବା କୁମ୍ଭୀପାକକୁ ଗଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।

ଅନେକଯାତନାସଂସ୍ଥାଃ ପ୍ରେତଲୋକଞ୍ଚ ଯେ ଗତାଃ। ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ଇମଂ ପିଣ୍ଡଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ ।। ୪୮.

ଅନେକ ଯାତନା ସ୍ଥାନରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ପ୍ରେତଲୋକକୁ ଗଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।

ଅନେକଯାତନାସଂସ୍ଥା ଯେ ନୀତା ଯମକିଙ୍କରୈଃ। ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ଇମଂ ପିଣ୍ଡଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ ।। ୪୮.

ଅନେକ ଯାତନା ସ୍ଥାନରେ ଯେଉଁମାନେ ଯମର ଦୂତମାନେ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।

ନରକେଷୁ ସମସ୍ତେଷୁ ଯାତନାସୁ ଚ ଯେ ସ୍ଥିତାଃ । ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ଇମଂ ପିଣ୍ଡଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ ।। ୪୮.

ସମସ୍ତ ନରକରେ ଯେଉଁମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ପିଣ୍ଡଟି ଦେଉଛି।

ପଶୁଯୋନି ଗତା ଯେଚ ପକ୍ଷିକୀଟସରୀସୃପାଃ। ଅଥଵା ଵୃକ୍ଷଯୋନିସ୍ଥାସ୍ତେଭ୍ଯଃ ପିଣ୍ଡଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ ।। ୪୮.

ଯେଉଁମାନେ ପଶୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀ, କୀଟ, ସରୀସୃପ ହୋଇଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଗଛର ଗର୍ଭରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ପିଣ୍ଡଟି ଦେଉଛି।