ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅପରେଽହ୍ନି ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ଗଚ୍ଛେଦ୍ଵୈ ପ୍ରେତପର୍ଵତେ । ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡେ ତତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦେଵାଦୀଂସ୍ତର୍ପଯେତ୍ସୁଧୀଃ ।। ୪୮.

ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ପିତୃପର୍ବତକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରନ୍ତୁ।

କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ସପିଣ୍ଡାନାଂ ପ୍ରଯତଃ ପ୍ରେତପର୍ଵତେ। ପ୍ରାଚୀନାଵୀତିନା ଭାଵ୍ଯଂ ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖଃ ସୁଧୀଃ ।। ୪୮.

ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ, ପିତୃଗଣଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରେତଶିଳା ପାହାଡ଼ରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରାଚୀନାବୀତ ପଦ୍ଧତିରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍।

କଵ୍ଯବାଲୋଽନଲଃ ସୋମୋ ଯମଶ୍ଚୈଵାର୍ଯ୍ଯମା ତଥା। ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତା ବର୍ହିଷଦଃ ସୋମପାଃ ପିତୃଦେଵତାଃ ।। ୪୮.

କବ୍ୟବାଳ, ଅଗ୍ନି, ସୋମ, ଯମ, ଆର୍ୟମା, ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ, ବର୍ହିଷଦ୍ ଓ ସୋମପା — ଏହେମାନେ ପିତୃଦେବତା।

ଆଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ମହାଭାଗା ଯୁଷ୍ମାଭୀ ରକ୍ଷିତାସ୍ତ୍ଵିହ। ମଦୀଯାଃ ପିତରୋ ଯେ ଚ କୁଲେ ଜାତାଃ ସନାଭଯଃ ।। ୪୮.

ଏହି ମହାନ ଗୁଣବତୀ ପିତୃଗଣ ଆସନ୍ତୁ, ଆପଣମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ମୋ ଗୋତ୍ରରେ ଓ ନିଜ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ଏଠାରେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ।

ତେଷାଂ ପିଣ୍ଡପ୍ରଦାନାର୍ଥମାଗତୋଽସ୍ମି ଗଯାମିମାମ୍। ତେ ସର୍ଵେ ତୃପ୍ତିମାଯାନ୍ତୁ ଶ୍ରାଦ୍ଦେନାନେନ ଶାଶ୍ଵତୀମ୍ ।। ୪୮.

ସେମାନଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ଏହି ଗୟାକୁ ଆସିଛି। ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।

ଆଚମ୍ଯୋକ୍ତାଵ ଚ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗଂ ପ୍ରାଣାଯାମଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ। ପୁନରାଵୃତ୍ତିରହିତବ୍ରହ୍ମଲୋକାପ୍ତିହେତଵେ ।। ୪୮.

ପାଉଁ ଧୋଇ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଏକାଗ୍ର ମନେ ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ଫଳରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।

ଏଵଞ୍ଚ ଵିଧିଵଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ପୂର୍ଵଂ ଯତାକ୍ରମମ୍। ପିତୄନାଵାହ୍ଯ ଚାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରୈଃ ପିଣ୍ଡପ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍ ।। ୪୮.

ଏପରି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ପ୍ରଥମେ ପିତୃମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ୍।

ତୀର୍ଥେ ପ୍ରେତଶିଲାଦୌ ଚ ଚରୁଣା ସଘୃତେନ ଵା । ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ପୂର୍ଵଂ ତତ୍ସ୍ଥାନଂ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯୈଃ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ତୈର୍ମନ୍ତ୍ରୈରଥ ସଂପୂଜ୍ଯ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯୈଶ୍ଚ ଦେଵତାମ୍ ।। ୪୮.

ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ପ୍ରେତଶିଳା ନିକଟରେ, କିମ୍ବା ଘିଅ ମିଶା ଚରୁ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଥମେ ସେଠି ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ପରିଷ୍କାର କରି, ଏବଂ ସେହି ମନ୍ତ୍ର ଓ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।

ଯାଵତ୍ତିଲା ମନୁଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ଗୃହୀତା ପିତୃକର୍ମସୁ। ଗଚ୍ଛନ୍ତି ତାଵଦସୁରାଃ ସିଂହତ୍ରସ୍ତା ଯଥା ମୃଗାଃ ।। ୪୮.

ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେତେ ତିଳ ନିଆଯାଏ, ସେତେ ଅସୁରମାନେ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ହୋଇଥିବା ହରିଣ ଭଳି ପଳାଇଯାନ୍ତି।

ଅଷ୍ଟକାସୁ ଚ ଵୃଦ୍ଧୌ ଚ ଗଯାଯାଂ ଚ ମୃତେଽହନି । ମାତୁଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପୃଥକ୍କୁର୍ଯାଦନ୍ଯତ୍ର ପତିନା ସହ ।। ୪୮.

ଅଷ୍ଟକା ଦିନରେ, ବୃଦ୍ଧି ସମୟରେ, ଗୟାରେ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଦିନରେ ମାଆଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅଲଗାରେ କରିବା ଉଚିତ୍, ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ରାଦ୍ଧେ ତୁ ମାତ୍ରାଦି ଗଯାଯାଂ ପିତୃପୂର୍ଵକମ୍। ପାଦ୍ଯପୂର୍ଵଂ ସମାରଭ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ରକୁଶୈଃ କ୍ରମାତ୍। ପିତ୍ରାଦୀନାଂ ସମାସ୍ତୀର୍ଯ ଶେଷଂ ଗୃହ୍ଯୋକ୍ତମାଚରେତ୍ ।। ୪୮.

ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ, ମାଆଙ୍କ ଗୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ କରି, ଗୟାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ, ପ୍ରଥମେ ପାଦ୍ୟ ଦେଇ, ଦକ୍ଷିଣ ମୁହଁ କୁଶ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ବିଛାଇ, ଅନ୍ୟ ଯାହା ଗୃହରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିବାକୁ ଉଚିତ୍।

ଦଦ୍ଯୁଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସପିଣ୍ଡାନାଂ ତେଷାଂ ଦକ୍ଷିଣଭାଗତଃ। କୁଶାନାସ୍ତୀର୍ଯଂ ଵିଧିନା ସକୃଦ୍ଦତ୍ଵା ତିଲୋଦକମ୍ ।। ୪୮.

ସେମାନେ ସପିଣ୍ଡଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ କୁଶ ବିଛାଇ, ଏକଥର ତିଳ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ୍।

ଗୃହୀତ୍ଵାଞ୍ଜଲିନା ତେଭ୍ଯଃ ପିତୃତୀର୍ଥେନ ଯତ୍ନତଃ। ସକ୍ତୁନା ମୁଷ୍ଟିମାତ୍ରେଣ ଦଦ୍ଯାଦକ୍ଷଯ୍ଯପିଣ୍ଡକମ୍। ସମ୍ବନ୍ଧିନସ୍ତିଲାଦ୍ଭିଶ୍ଚ କୁଶେଷ୍ଵାଵାହଯେତ୍ତତଃ ।। ୪୮.

ପିତୃତୀର୍ଥ ଜଳ ହସ୍ତେ ଧରି, ସାବଧାନ ଭାବେ ଏକ ମୁଠି ସାତୁ ଦ୍ୱାରା ଅକ୍ଷୟ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ତିଳ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ କୁଶ ଉପରେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଆବ୍ରହ୍ମସ୍ତମ୍ବପର୍ଯନ୍ତଂ ଦେଵର୍ଷିପିତୃମାନଵାଃ। ତୃପ୍ଯନ୍ତୁ ପିତରଃ ସର୍ଵେ ମାତୃମାତାମହାଦଯଃ ।। ୪୮.

ବ୍ରହ୍ମସ୍ତମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବର୍ଷି, ପିତୃ ଓ ମାନବ — ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ, ମାଆ, ମାତାମହ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାର ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।

ଅତୀତକୁଲକୋଟୀନାଂ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପନିଵାସିନାମ୍। ଆବ୍ରହ୍ମଭୁଵନାଲ୍ଲୋକାଦିଦମସ୍ତୁ ତିଲୋଦକମ୍ ।। ୪୮.

ପୂର୍ବଜ ଗୋତ୍ରର ଅନେକ କୋଟି ପିତୃମାନେ, ସାତ ଦ୍ୱୀପରେ ବସୁଥିବା, ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ତିଳ ଜଳ ପହଞ୍ଚୁ।

ପିତା ପିତାମହ ଶ୍ଚୈଵ ତଥୈଵ ପ୍ରପିତାମହଃ। ମାତା ପିତାମହୀ ଚୈଵ ତଥୈଵ ପ୍ରପିତାମହୀ ।। ୪୮.

ପିତା, ପିତାମହ, ପ୍ରପିତାମହ; ମାଆ, ପିତାମହୀ, ପ୍ରପିତାମହୀ — ଏହିପରି।

ମାତାମହସ୍ତତ୍ପିତା ଚ ପ୍ରମାତାମହକାଦଯଃ। ତେଷାଂ ପିଣ୍ଡୋ ମଯା ଦତ୍ତୋ ହ୍ଯକ୍ଷଯ୍ଯମୁପତିଷ୍ଠତାମ୍ ।। ୪୮.

ମାତାମହ, ତାଙ୍କ ପିତା, ଏବଂ ମାତୃବଂଶର ପୂର୍ବଜମାନେ; ମୁଁ ଯେଉଁ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଛି, ସେ ଅକ୍ଷୟ ରୁପେ ରହୁ।

ମୁଷ୍ଟିମାତ୍ରପ୍ରମାଣଞ୍ଚ ହ୍ଯାର୍ଦ୍ରାମଲକମାତ୍ରକମ୍। ଶମୀଫତ୍ରପ୍ରମାଣଂ ଵା ପିଣ୍ଡଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଗଯାଶିରେ। ଉଦ୍ଧରେତ୍ସପ୍ତଗୋତ୍ରାଣି କୁଲାନି ଶତମୁଦ୍ଧରେତ୍ ।। ୪୮.

ଗୟାଶିରେ ଏକ ମୁଠି ପରିମାଣ, କିମ୍ବା ଭିଜା ଆମଳା ପରିମାଣ, କିମ୍ବା ଶମୀ ପତ୍ର ପରିମାଣରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଏହା ସାତଟି ଗୋତ୍ର ଓ ଶତଟି କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।

ପିତୁର୍ମାତୁଃ ସ୍ଵଭାର୍ଯାଯା ଭଗିନ୍ଯା ଦୁହିତୁସ୍ତଥା। ପିତୃଷ୍ଵସୁର୍ମାତୃଷ୍ଵସୁଃ ସପ୍ତ ଗୋତ୍ରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ ।। ୪୮.

ପିତା, ମାଆ, ସ୍ୱଭାର୍ଯ୍ୟା, ଭଉଣୀ, ଝିଅ, ପିତୃସ୍ୱସୁ ଓ ମାତୃସ୍ୱସୁ — ଏହି ସାତଟି ଗୋତ୍ର କୁହାଯାଇଛି।

ଚତୁର୍ଵିଂଶତିଵିଂଶଶ୍ଚ ଷୋଡଶ ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ହି। ରୁଦ୍ରାଦିଵସଵଶ୍ଚୈଵ କୁଲାନ୍ଯେକୋତ୍ତରଂ ଶତମ୍ ।। ୪୮.

ଚବିଶି, କୁଡ଼ି, ଷୋଳ, ଦ୍ୱାଦଶ — ଏହି ସଂଖ୍ୟାରେ ରୁଦ୍ର ଓ ବସୁମାନେ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର କୁଳ ସଂଖ୍ୟା ଏକ ଶତ ଏକ ଅଟେ।

ନାଵାହନଂ ନ ଦିଗ୍ବନ୍ଧୋ ନ ଦୋଷୋ ଦୃଷ୍ଟିସମ୍ଭଵଃ। ନ କାରୁଣ୍ଯେନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ତୀର୍ଥଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵିଚକ୍ଷଣୈଃ ।। ୪୮.

ନା ଆହ୍ୱାନ, ନା ଦିଗ୍ବନ୍ଧନ, ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ କୌଣସି କାରୁଣ୍ୟ ଦେଖାଇ ତୀର୍ଥ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ପିଣ୍ଡାସନଂ ପିଣ୍ଡଦାନଂ ପୁନଃ ପ୍ରତ୍ଯଵନେଜନମ୍। ଦକ୍ଷିଣା ଚାନ୍ନସଙ୍କଲ୍ପଂ ତୀର୍ଥଶ୍ରାଦ୍ଧେଷ୍ଵଯଂଵିଧିଃ ।। ୪୮.

ପିଣ୍ଡ ପାଇଁ ଆସନ, ପିଣ୍ଡ ଦାନ, ପୁନି ପୁନି ପବିତ୍ର କରିବା, ଦକ୍ଷିଣା ଓ ଭୋଜନ ସଂକଳ୍ପ — ଏହି ହେଉଛି ତୀର୍ଥ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ବିଧି।

ଅସ୍ମତ୍କୁଲେ ମୃତା ଯେ ଚ ଗତିର୍ଯେଷାଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଆଵାହଯିଷ୍ଯେ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଦର୍ଭପୃଷ୍ଠେ ତିଲୋଦକୈଃ ।। ୪୮.

ମୋର କୁଳରେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ପଥ ଅଜଣା, ସେମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଭା ଉପରେ ତିଳ ଜଳ ଦେଇ ଆହ୍ୱାନ କରିବି।

ବନ୍ଧୁଵର୍ଗକୁଲେ ଯେ ଚ ଗତିର୍ଯେଷାଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଆଵାହଯିଷ୍ଯେ ତାନ୍ତ୍ସର୍ଵାନ୍ ଦର୍ଭପୃଷ୍ଠେ ତିଲୋଦକୈଃ ।। ୪୮.

ବନ୍ଧୁବର୍ଗର କୁଳରେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ପଥ ଅଜଣା, ସେମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଭା ଉପରେ ତିଳ ଜଳ ଦେଇ ଆହ୍ୱାନ କରିବି।

ଇତ୍ଯେତୈର୍ମନ୍ତ୍ରୈଃ ସଜଲୈସ୍ତିଲୈର୍ଦର୍ଭେଷୁ ଧ୍ଯାନଵାନ୍। ଆଵାହ୍ଯାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ତେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପିଣ୍ଡାନ୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୪୮.

ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନେ, ଜଳ ଓ ତିଳ ସହିତ, ଦର୍ଭା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ ଓ ପୂଜା କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।

ଅସ୍ମତ୍କୁଲେ ମୃତା ଯେ ଚ ଗତିର୍ଯେଷାଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ଇମଂ ପିଣ୍ଡଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ ।। ୪୮.

ମୋର କୁଳରେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ପଥ ଅଜଣା, ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।

ମାତାମହକୁଲେ ଯେ ଚ ଗତିର୍ଯେଷାଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ଇମଂ ପିଣ୍ଡଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ ।। ୪୮.

ମାମାଙ୍କ କୁଳରେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ପଥ ଅଜଣା, ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।

ବନ୍ଧୁଵର୍ଗକୁଲେ ଯେ ଚ ଗତିର୍ଯେଷାଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ଇମଂ ପିଣ୍ଡଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ ।। ୪୮.

ବନ୍ଧୁବର୍ଗର କୁଳରେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ପଥ ଅଜଣା, ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।

ଅଜାତଦନ୍ତା ଯେ କେଚିଦ୍ଯେ ଚ ଗର୍ଭେ ପ୍ରପୀଡିତାଃ । ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ଇମଂ ପିଣ୍ଡଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ ।। ୪୮.

ଯେଉଁମାନେ ଦାନ୍ତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଗର୍ଭରେ ଦୁଃଖ ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।