ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଧର୍ମାର୍ଥୀ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ଧର୍ମମର୍ଥାର୍ଥୀ ଚାର୍ଥମାପ୍ନୁଯାତ୍ । କାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍କାମୀ ମୋକ୍ଷାର୍ଥୀ ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୪୭.

ଧର୍ମ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ଧର୍ମ ପାଏ, ଧନ ଆଶା କରୁଥିବା ଧନ ପାଏ, କାମନା କରୁଥିବା କାମ ପାଏ, ମୋକ୍ଷ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ମୋକ୍ଷ ପାଏ।

ଵନ୍ଧ୍ଯା ଚ ଲଭତେ ପୁତ୍ରଂ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗମ୍। ରାଜା ଵିଜଯମାପ୍ନୋତି ଶୂଦ୍ରଶ୍ଚ ସୁଖମାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୪୭.

ଯେଉଁ ଜନନୀଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ନାହିଁ, ସେ ଏଠାରେ ପୂଜା କଲେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ପୁଅ ପାଉଥିବେ; ରାଜା ବିଜୟ ପାଉଥିବେ; ଶୂଦ୍ର ଉପରେ ସୁଖ ଆସିଥିବ।

ପୁତ୍ରାର୍ଥୀ ଲଭତେ ପୁତ୍ରାନଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯାଦିଗଦାଧରମ୍। ମନସା ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ସର୍ଵଂ ପୂଜାଦ୍ଯୈଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ଧରେଃ ।। ୪୭.

ପୁଅ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ଆଦିଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ପୁଅ ପାଏ; ମନରେ ଯାହା ଆଶା କରିଥିବେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ହରିଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ ହୁଏ।

ଗଯାଯାତ୍ରାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୃଣୁ ନାରଦ ମୁକ୍ତିଦାମ୍। ନିଷ୍କୃତିଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ତୄଣାଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ଗୀଯତେ ପୁରା ।। ୪୮.

ନାରଦ, ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ ଗୟାଯାତ୍ରା ବିଷୟରେ କହିବି; ଏହା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପାପମୋଚନ ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ପୁରାତନ କାଳରେ ଗାନ କରିଥିଲେ।

ଉଦ୍ଯତଶ୍ଚେଦ୍ଗଯାଂ ଗନ୍ତୁଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ। ଵିଧାଯ କାର୍ପଟୀଵେଶଂ କୃତ୍ଵା ଗ୍ରାମଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ।। ୪୮.

ଯଦି କେହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ଗୟାକୁ ଯିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେ ମୁଣ୍ଡା ଭିକ୍ଷୁର ଭେଷ ଧାରଣ କରି ଗ୍ରାମକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ।

ତତୋ ଗ୍ରାମାନ୍ତରଂ ଗତ୍ଵା ଶ୍ରାଦ୍ଧଶେଷସ୍ଯ ଭୋଜନମ୍। ତତଃ ପ୍ରତିଦିନଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ପ୍ରତିଗ୍ରହଵିଵର୍ଜିତଃ ।। ୪୮.

ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରାମକୁ ଯାଇ, ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି ପ୍ରତିଦିନ ଉପହାର ନେବାକୁ ଏଡ଼ି ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରତିଗ୍ରହାଦୁପାଵୃତ୍ତଃ ସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ନିଯତଃ ଶୁଚିଃ। ଅହଙ୍କାରଵିମୁକ୍ତୋ ଯଃ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ ।। ୪୮.

ଯିଏ ଉପହାର ନେଉନାହାଁନ୍ତି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନିୟମିତ, ପବିତ୍ର ଓ ଅହଂକାର ରହିତ, ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି।

ଯସ୍ଯ ହସ୍ତୌ ଚ ପାଦୌ ଚ ମନଶ୍ଚାପି ସୁସଂଯତମ୍। ଵିଦ୍ଯା ତପଶ୍ଚ କୀର୍ତିଶ୍ଚ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ ।। ୪୮.

ଯାହାଙ୍କର ହାତ, ପାଉଁ ଓ ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛି, ଯାହାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଅଟୁଟ, ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

ତତୋ ଗଯାପ୍ରଵେଶେ ଚ ପୂର୍ଵତୋଽସ୍ତି ମହାନଦୀ । ତତ୍ର ତୋଯଂ ସମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ସ୍ନାତଵ୍ଯଂ ନିର୍ମଲେ ଜଲେ ।। ୪୮.

ତାପରେ ଗୟାର ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାରରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ବଡ଼ ନଦୀ ଅଛି; ସେଠି ଜଳ ନେଇ, ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଦେଵାଦୀଂସ୍ତର୍ପଯିତ୍ଵାଥ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ଯଥାଵିଧିଃ । ସ୍ଵଵେଦଶାଖାଗଦିତମର୍ଘ୍ଯାଵାହନଵର୍ଜିତମ୍ ।। ୪୮.

ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ନିଜ ବେଦଶାଖା ଅନୁଯାୟୀ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ, ଆବାହନ ଛାଡ଼ି।

ଅପରେଽହ୍ନି ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ଗଚ୍ଛେଦ୍ଵୈ ପ୍ରେତପର୍ଵତେ । ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡେ ତତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦେଵାଦୀଂସ୍ତର୍ପଯେତ୍ସୁଧୀଃ ।। ୪୮.

ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ପିତୃପର୍ବତକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରନ୍ତୁ।

କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ସପିଣ୍ଡାନାଂ ପ୍ରଯତଃ ପ୍ରେତପର୍ଵତେ। ପ୍ରାଚୀନାଵୀତିନା ଭାଵ୍ଯଂ ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖଃ ସୁଧୀଃ ।। ୪୮.

ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ, ପିତୃଗଣଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରେତଶିଳା ପାହାଡ଼ରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରାଚୀନାବୀତ ପଦ୍ଧତିରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍।

କଵ୍ଯବାଲୋଽନଲଃ ସୋମୋ ଯମଶ୍ଚୈଵାର୍ଯ୍ଯମା ତଥା। ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତା ବର୍ହିଷଦଃ ସୋମପାଃ ପିତୃଦେଵତାଃ ।। ୪୮.

କବ୍ୟବାଳ, ଅଗ୍ନି, ସୋମ, ଯମ, ଆର୍ୟମା, ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ, ବର୍ହିଷଦ୍ ଓ ସୋମପା — ଏହେମାନେ ପିତୃଦେବତା।

ଆଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ମହାଭାଗା ଯୁଷ୍ମାଭୀ ରକ୍ଷିତାସ୍ତ୍ଵିହ। ମଦୀଯାଃ ପିତରୋ ଯେ ଚ କୁଲେ ଜାତାଃ ସନାଭଯଃ ।। ୪୮.

ଏହି ମହାନ ଗୁଣବତୀ ପିତୃଗଣ ଆସନ୍ତୁ, ଆପଣମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ମୋ ଗୋତ୍ରରେ ଓ ନିଜ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ଏଠାରେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ।

ତେଷାଂ ପିଣ୍ଡପ୍ରଦାନାର୍ଥମାଗତୋଽସ୍ମି ଗଯାମିମାମ୍। ତେ ସର୍ଵେ ତୃପ୍ତିମାଯାନ୍ତୁ ଶ୍ରାଦ୍ଦେନାନେନ ଶାଶ୍ଵତୀମ୍ ।। ୪୮.

ସେମାନଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ଏହି ଗୟାକୁ ଆସିଛି। ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।

ଆଚମ୍ଯୋକ୍ତାଵ ଚ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗଂ ପ୍ରାଣାଯାମଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ। ପୁନରାଵୃତ୍ତିରହିତବ୍ରହ୍ମଲୋକାପ୍ତିହେତଵେ ।। ୪୮.

ପାଉଁ ଧୋଇ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଏକାଗ୍ର ମନେ ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ଫଳରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।

ଏଵଞ୍ଚ ଵିଧିଵଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ପୂର୍ଵଂ ଯତାକ୍ରମମ୍। ପିତୄନାଵାହ୍ଯ ଚାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରୈଃ ପିଣ୍ଡପ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍ ।। ୪୮.

ଏପରି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ପ୍ରଥମେ ପିତୃମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ୍।

ତୀର୍ଥେ ପ୍ରେତଶିଲାଦୌ ଚ ଚରୁଣା ସଘୃତେନ ଵା । ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ପୂର୍ଵଂ ତତ୍ସ୍ଥାନଂ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯୈଃ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ତୈର୍ମନ୍ତ୍ରୈରଥ ସଂପୂଜ୍ଯ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯୈଶ୍ଚ ଦେଵତାମ୍ ।। ୪୮.

ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ପ୍ରେତଶିଳା ନିକଟରେ, କିମ୍ବା ଘିଅ ମିଶା ଚରୁ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଥମେ ସେଠି ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ପରିଷ୍କାର କରି, ଏବଂ ସେହି ମନ୍ତ୍ର ଓ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।

ଯାଵତ୍ତିଲା ମନୁଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ଗୃହୀତା ପିତୃକର୍ମସୁ। ଗଚ୍ଛନ୍ତି ତାଵଦସୁରାଃ ସିଂହତ୍ରସ୍ତା ଯଥା ମୃଗାଃ ।। ୪୮.

ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେତେ ତିଳ ନିଆଯାଏ, ସେତେ ଅସୁରମାନେ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ହୋଇଥିବା ହରିଣ ଭଳି ପଳାଇଯାନ୍ତି।

ଅଷ୍ଟକାସୁ ଚ ଵୃଦ୍ଧୌ ଚ ଗଯାଯାଂ ଚ ମୃତେଽହନି । ମାତୁଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପୃଥକ୍କୁର୍ଯାଦନ୍ଯତ୍ର ପତିନା ସହ ।। ୪୮.

ଅଷ୍ଟକା ଦିନରେ, ବୃଦ୍ଧି ସମୟରେ, ଗୟାରେ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଦିନରେ ମାଆଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅଲଗାରେ କରିବା ଉଚିତ୍, ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ରାଦ୍ଧେ ତୁ ମାତ୍ରାଦି ଗଯାଯାଂ ପିତୃପୂର୍ଵକମ୍। ପାଦ୍ଯପୂର୍ଵଂ ସମାରଭ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ରକୁଶୈଃ କ୍ରମାତ୍। ପିତ୍ରାଦୀନାଂ ସମାସ୍ତୀର୍ଯ ଶେଷଂ ଗୃହ୍ଯୋକ୍ତମାଚରେତ୍ ।। ୪୮.

ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ, ମାଆଙ୍କ ଗୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ କରି, ଗୟାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ, ପ୍ରଥମେ ପାଦ୍ୟ ଦେଇ, ଦକ୍ଷିଣ ମୁହଁ କୁଶ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ବିଛାଇ, ଅନ୍ୟ ଯାହା ଗୃହରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିବାକୁ ଉଚିତ୍।

ଦଦ୍ଯୁଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସପିଣ୍ଡାନାଂ ତେଷାଂ ଦକ୍ଷିଣଭାଗତଃ। କୁଶାନାସ୍ତୀର୍ଯଂ ଵିଧିନା ସକୃଦ୍ଦତ୍ଵା ତିଲୋଦକମ୍ ।। ୪୮.

ସେମାନେ ସପିଣ୍ଡଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ କୁଶ ବିଛାଇ, ଏକଥର ତିଳ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ୍।

ଗୃହୀତ୍ଵାଞ୍ଜଲିନା ତେଭ୍ଯଃ ପିତୃତୀର୍ଥେନ ଯତ୍ନତଃ। ସକ୍ତୁନା ମୁଷ୍ଟିମାତ୍ରେଣ ଦଦ୍ଯାଦକ୍ଷଯ୍ଯପିଣ୍ଡକମ୍। ସମ୍ବନ୍ଧିନସ୍ତିଲାଦ୍ଭିଶ୍ଚ କୁଶେଷ୍ଵାଵାହଯେତ୍ତତଃ ।। ୪୮.

ପିତୃତୀର୍ଥ ଜଳ ହସ୍ତେ ଧରି, ସାବଧାନ ଭାବେ ଏକ ମୁଠି ସାତୁ ଦ୍ୱାରା ଅକ୍ଷୟ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ତିଳ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ କୁଶ ଉପରେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଆବ୍ରହ୍ମସ୍ତମ୍ବପର୍ଯନ୍ତଂ ଦେଵର୍ଷିପିତୃମାନଵାଃ। ତୃପ୍ଯନ୍ତୁ ପିତରଃ ସର୍ଵେ ମାତୃମାତାମହାଦଯଃ ।। ୪୮.

ବ୍ରହ୍ମସ୍ତମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବର୍ଷି, ପିତୃ ଓ ମାନବ — ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ, ମାଆ, ମାତାମହ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାର ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।

ଅତୀତକୁଲକୋଟୀନାଂ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପନିଵାସିନାମ୍। ଆବ୍ରହ୍ମଭୁଵନାଲ୍ଲୋକାଦିଦମସ୍ତୁ ତିଲୋଦକମ୍ ।। ୪୮.

ପୂର୍ବଜ ଗୋତ୍ରର ଅନେକ କୋଟି ପିତୃମାନେ, ସାତ ଦ୍ୱୀପରେ ବସୁଥିବା, ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ତିଳ ଜଳ ପହଞ୍ଚୁ।

ପିତା ପିତାମହ ଶ୍ଚୈଵ ତଥୈଵ ପ୍ରପିତାମହଃ। ମାତା ପିତାମହୀ ଚୈଵ ତଥୈଵ ପ୍ରପିତାମହୀ ।। ୪୮.

ପିତା, ପିତାମହ, ପ୍ରପିତାମହ; ମାଆ, ପିତାମହୀ, ପ୍ରପିତାମହୀ — ଏହିପରି।

ମାତାମହସ୍ତତ୍ପିତା ଚ ପ୍ରମାତାମହକାଦଯଃ। ତେଷାଂ ପିଣ୍ଡୋ ମଯା ଦତ୍ତୋ ହ୍ଯକ୍ଷଯ୍ଯମୁପତିଷ୍ଠତାମ୍ ।। ୪୮.

ମାତାମହ, ତାଙ୍କ ପିତା, ଏବଂ ମାତୃବଂଶର ପୂର୍ବଜମାନେ; ମୁଁ ଯେଉଁ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଛି, ସେ ଅକ୍ଷୟ ରୁପେ ରହୁ।

ମୁଷ୍ଟିମାତ୍ରପ୍ରମାଣଞ୍ଚ ହ୍ଯାର୍ଦ୍ରାମଲକମାତ୍ରକମ୍। ଶମୀଫତ୍ରପ୍ରମାଣଂ ଵା ପିଣ୍ଡଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଗଯାଶିରେ। ଉଦ୍ଧରେତ୍ସପ୍ତଗୋତ୍ରାଣି କୁଲାନି ଶତମୁଦ୍ଧରେତ୍ ।। ୪୮.

ଗୟାଶିରେ ଏକ ମୁଠି ପରିମାଣ, କିମ୍ବା ଭିଜା ଆମଳା ପରିମାଣ, କିମ୍ବା ଶମୀ ପତ୍ର ପରିମାଣରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଏହା ସାତଟି ଗୋତ୍ର ଓ ଶତଟି କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।

ପିତୁର୍ମାତୁଃ ସ୍ଵଭାର୍ଯାଯା ଭଗିନ୍ଯା ଦୁହିତୁସ୍ତଥା। ପିତୃଷ୍ଵସୁର୍ମାତୃଷ୍ଵସୁଃ ସପ୍ତ ଗୋତ୍ରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ ।। ୪୮.

ପିତା, ମାଆ, ସ୍ୱଭାର୍ଯ୍ୟା, ଭଉଣୀ, ଝିଅ, ପିତୃସ୍ୱସୁ ଓ ମାତୃସ୍ୱସୁ — ଏହି ସାତଟି ଗୋତ୍ର କୁହାଯାଇଛି।