ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅଵ୍ଯକ୍ତରୂପୋ ଯୋ ଦେଵୋ ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠାଦିରୂପତଃ । ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥାଦିରୂପେଣ ନମାମ୍ଯାଦିଗଦାଧରମ୍ ।। ୪୭.

ଯିଏ ଦେବତା ଅପ୍ରକାଶିତ ସ୍ୱରୂପରେ, ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପରେ, ଫଳ୍ଗୁ ତୀର୍ଥ ଓ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥର ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ, ସେଇ ଆଦି ଗଦାଧରଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେଁ।

ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତସ୍ଵରୂପେଣ ପଦରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତଃ। ମୁଖଲିଙ୍ଗାଦିରୂପେଣ ନମାମ୍ଯାଦିଗଦାଧରମ୍ ।। ୪୭.

ଯିଏ ପ୍ରକାଶିତ ଓ ଅପ୍ରକାଶିତ ଦୁହିଁ ସ୍ୱରୂପରେ, ପଦର ରୂପରେ, ମୁଖ ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନର ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେଇ ଆଦି ଗଦାଧରଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେଁ।

ଅଵ୍ଯକ୍ତରୂପୋ ଯୋ ଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନସ୍ଵରୂପତଃ। ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠେ ସ୍ଵଯଂ ଜାତୋ ନାମାମ୍ଯାଦିଗଦା ଧରମ୍ ।। ୪୭.

ଯିଏ ଦେବତା ଅପ୍ରକାଶିତ ସ୍ୱରୂପରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ସ୍ୱରୂପରେ, ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠରେ ନିଜେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେଇ ଆଦି ଗଦାଧରଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେଁ।

ଶିଲାଯାଂ ଦେଵରୂପିଣ୍ଯାଂ ସ୍ଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିଃ ସୁରୈଃ। ପୂଜିତଂ ସତ୍କୃତଂ ଦେଵୈସ୍ତଂ ନମାମି ଗଦାଧରମ୍ ।। ୪୭.

ଯେଉଁ ଦେବତା ଦିବ୍ୟ ଶିଳାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କରି ଆଦର କରିଛନ୍ତି, ସେଇ ଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ମୁଁ ଶିର ନମାଏ।

ଯଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୂଜଯିତ୍ଵା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ । ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦୌ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାପ୍ତିର୍ନମାମ୍ଯାଦିଗଦାଧରମ୍ ।। ୪୭.

ଯାହାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଛୁଇଁ, ପୂଜା କରି ଓ ନମସ୍କାର କରି, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆଦିରେ ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ସେଇ ଆଦିଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

ମହଦାଦେଶ୍ଚ ଜଗତୋ ଵ୍ଯକ୍ତସ୍ଯୈକଂ ହି କାରଣମ୍। ଅଵ୍ଯକ୍ତଜ୍ଞାନରୂପଂ ତଂ ନମାମ୍ଯାଦିଗଦାଧରମ୍ ।। ୪୭.

ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରପଞ୍ଚର ମୂଳ କାରଣ ଯିଏ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ରୂପ ଯିଏ, ସେଇ ଆଦିଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯମନୋବୁଦ୍ଧିପ୍ରାଣାହଙ୍କାରଵର୍ଜିତମ୍। ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ନମାମ୍ଯାଦିଗଦାଧରମ୍ ।। ୪୭.

ଯିଏ ଦେହ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ପ୍ରାଣ ଓ ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ, ଜାଗ୍ରତ ଓ ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥାରୁ ଅଲଗା, ସେଇ ଆଦିଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ସତ୍ଯମାନନ୍ଦମଵ୍ଯଯମ୍। ତୁରୀଯଂ ଜ୍ଯୋତିରାତ୍ମାନଂ ନମାମ୍ଯାଦିଗଦାଧରମ୍ ।। ୪୭.

ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଓ ଅନିତ୍ୟ ଦୁହିଁରୁ ମୁକ୍ତ, ସତ୍ୟ, ଆନନ୍ଦ, ଅବିନାଶୀ, ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ଓ ଜ୍ଵଳମାନ ଆତ୍ମା, ସେଇ ଆଦିଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

ଏଵଂ ସ୍ତୁତୋ ମହେଶେନ ପ୍ରୀତୋ ହ୍ଯାଦିଗଦାଧରଃ। ସ୍ଥିତୋ ଦେଵଃ ଶିଲାଯାଂ ସ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯୈର୍ଦୈଵତୈଃ ସହ ।। ୪୭.

ଏଭଳି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି ପାଇ ସେଇ ଆଦିଗଦାଧାରୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଓ ଦେବତା ଶିଳାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ସହିତ ବସିଲେ।

ସଂସ୍ଥିତଂ ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠାଦ୍ରୌ ଦେଵମାଦିଗଦାଧରମ୍। ସ୍ତୁଵନ୍ତି ପୂଜଯନ୍ତୀହ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ପ୍ରଯାନ୍ତୁ ତେ ।। ୪୭.

ଏଠାରେ ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ରେ ବସିଥିବା ଆଦିଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ଓ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

ଧର୍ମାର୍ଥୀ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ଧର୍ମମର୍ଥାର୍ଥୀ ଚାର୍ଥମାପ୍ନୁଯାତ୍ । କାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍କାମୀ ମୋକ୍ଷାର୍ଥୀ ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୪୭.

ଧର୍ମ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ଧର୍ମ ପାଏ, ଧନ ଆଶା କରୁଥିବା ଧନ ପାଏ, କାମନା କରୁଥିବା କାମ ପାଏ, ମୋକ୍ଷ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ମୋକ୍ଷ ପାଏ।

ଵନ୍ଧ୍ଯା ଚ ଲଭତେ ପୁତ୍ରଂ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗମ୍। ରାଜା ଵିଜଯମାପ୍ନୋତି ଶୂଦ୍ରଶ୍ଚ ସୁଖମାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୪୭.

ଯେଉଁ ଜନନୀଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ନାହିଁ, ସେ ଏଠାରେ ପୂଜା କଲେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ପୁଅ ପାଉଥିବେ; ରାଜା ବିଜୟ ପାଉଥିବେ; ଶୂଦ୍ର ଉପରେ ସୁଖ ଆସିଥିବ।

ପୁତ୍ରାର୍ଥୀ ଲଭତେ ପୁତ୍ରାନଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯାଦିଗଦାଧରମ୍। ମନସା ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ସର୍ଵଂ ପୂଜାଦ୍ଯୈଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ଧରେଃ ।। ୪୭.

ପୁଅ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ଆଦିଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ପୁଅ ପାଏ; ମନରେ ଯାହା ଆଶା କରିଥିବେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ହରିଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ ହୁଏ।

ଗଯାଯାତ୍ରାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୃଣୁ ନାରଦ ମୁକ୍ତିଦାମ୍। ନିଷ୍କୃତିଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ତୄଣାଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ଗୀଯତେ ପୁରା ।। ୪୮.

ନାରଦ, ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ ଗୟାଯାତ୍ରା ବିଷୟରେ କହିବି; ଏହା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପାପମୋଚନ ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ପୁରାତନ କାଳରେ ଗାନ କରିଥିଲେ।

ଉଦ୍ଯତଶ୍ଚେଦ୍ଗଯାଂ ଗନ୍ତୁଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ। ଵିଧାଯ କାର୍ପଟୀଵେଶଂ କୃତ୍ଵା ଗ୍ରାମଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ।। ୪୮.

ଯଦି କେହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ଗୟାକୁ ଯିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେ ମୁଣ୍ଡା ଭିକ୍ଷୁର ଭେଷ ଧାରଣ କରି ଗ୍ରାମକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ।

ତତୋ ଗ୍ରାମାନ୍ତରଂ ଗତ୍ଵା ଶ୍ରାଦ୍ଧଶେଷସ୍ଯ ଭୋଜନମ୍। ତତଃ ପ୍ରତିଦିନଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ପ୍ରତିଗ୍ରହଵିଵର୍ଜିତଃ ।। ୪୮.

ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରାମକୁ ଯାଇ, ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି ପ୍ରତିଦିନ ଉପହାର ନେବାକୁ ଏଡ଼ି ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରତିଗ୍ରହାଦୁପାଵୃତ୍ତଃ ସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ନିଯତଃ ଶୁଚିଃ। ଅହଙ୍କାରଵିମୁକ୍ତୋ ଯଃ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ ।। ୪୮.

ଯିଏ ଉପହାର ନେଉନାହାଁନ୍ତି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନିୟମିତ, ପବିତ୍ର ଓ ଅହଂକାର ରହିତ, ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି।

ଯସ୍ଯ ହସ୍ତୌ ଚ ପାଦୌ ଚ ମନଶ୍ଚାପି ସୁସଂଯତମ୍। ଵିଦ୍ଯା ତପଶ୍ଚ କୀର୍ତିଶ୍ଚ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ ।। ୪୮.

ଯାହାଙ୍କର ହାତ, ପାଉଁ ଓ ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛି, ଯାହାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଅଟୁଟ, ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

ତତୋ ଗଯାପ୍ରଵେଶେ ଚ ପୂର୍ଵତୋଽସ୍ତି ମହାନଦୀ । ତତ୍ର ତୋଯଂ ସମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ସ୍ନାତଵ୍ଯଂ ନିର୍ମଲେ ଜଲେ ।। ୪୮.

ତାପରେ ଗୟାର ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାରରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ବଡ଼ ନଦୀ ଅଛି; ସେଠି ଜଳ ନେଇ, ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଦେଵାଦୀଂସ୍ତର୍ପଯିତ୍ଵାଥ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ଯଥାଵିଧିଃ । ସ୍ଵଵେଦଶାଖାଗଦିତମର୍ଘ୍ଯାଵାହନଵର୍ଜିତମ୍ ।। ୪୮.

ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ନିଜ ବେଦଶାଖା ଅନୁଯାୟୀ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ, ଆବାହନ ଛାଡ଼ି।

ଅପରେଽହ୍ନି ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ଗଚ୍ଛେଦ୍ଵୈ ପ୍ରେତପର୍ଵତେ । ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡେ ତତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦେଵାଦୀଂସ୍ତର୍ପଯେତ୍ସୁଧୀଃ ।। ୪୮.

ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ପିତୃପର୍ବତକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରନ୍ତୁ।

କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ସପିଣ୍ଡାନାଂ ପ୍ରଯତଃ ପ୍ରେତପର୍ଵତେ। ପ୍ରାଚୀନାଵୀତିନା ଭାଵ୍ଯଂ ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖଃ ସୁଧୀଃ ।। ୪୮.

ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ, ପିତୃଗଣଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରେତଶିଳା ପାହାଡ଼ରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରାଚୀନାବୀତ ପଦ୍ଧତିରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍।

କଵ୍ଯବାଲୋଽନଲଃ ସୋମୋ ଯମଶ୍ଚୈଵାର୍ଯ୍ଯମା ତଥା। ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତା ବର୍ହିଷଦଃ ସୋମପାଃ ପିତୃଦେଵତାଃ ।। ୪୮.

କବ୍ୟବାଳ, ଅଗ୍ନି, ସୋମ, ଯମ, ଆର୍ୟମା, ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ, ବର୍ହିଷଦ୍ ଓ ସୋମପା — ଏହେମାନେ ପିତୃଦେବତା।

ଆଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ମହାଭାଗା ଯୁଷ୍ମାଭୀ ରକ୍ଷିତାସ୍ତ୍ଵିହ। ମଦୀଯାଃ ପିତରୋ ଯେ ଚ କୁଲେ ଜାତାଃ ସନାଭଯଃ ।। ୪୮.

ଏହି ମହାନ ଗୁଣବତୀ ପିତୃଗଣ ଆସନ୍ତୁ, ଆପଣମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ମୋ ଗୋତ୍ରରେ ଓ ନିଜ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ଏଠାରେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ।

ତେଷାଂ ପିଣ୍ଡପ୍ରଦାନାର୍ଥମାଗତୋଽସ୍ମି ଗଯାମିମାମ୍। ତେ ସର୍ଵେ ତୃପ୍ତିମାଯାନ୍ତୁ ଶ୍ରାଦ୍ଦେନାନେନ ଶାଶ୍ଵତୀମ୍ ।। ୪୮.

ସେମାନଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ଏହି ଗୟାକୁ ଆସିଛି। ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।

ଆଚମ୍ଯୋକ୍ତାଵ ଚ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗଂ ପ୍ରାଣାଯାମଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ। ପୁନରାଵୃତ୍ତିରହିତବ୍ରହ୍ମଲୋକାପ୍ତିହେତଵେ ।। ୪୮.

ପାଉଁ ଧୋଇ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଏକାଗ୍ର ମନେ ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ଫଳରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।

ଏଵଞ୍ଚ ଵିଧିଵଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ପୂର୍ଵଂ ଯତାକ୍ରମମ୍। ପିତୄନାଵାହ୍ଯ ଚାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରୈଃ ପିଣ୍ଡପ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍ ।। ୪୮.

ଏପରି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ପ୍ରଥମେ ପିତୃମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ୍।

ତୀର୍ଥେ ପ୍ରେତଶିଲାଦୌ ଚ ଚରୁଣା ସଘୃତେନ ଵା । ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ପୂର୍ଵଂ ତତ୍ସ୍ଥାନଂ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯୈଃ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ତୈର୍ମନ୍ତ୍ରୈରଥ ସଂପୂଜ୍ଯ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯୈଶ୍ଚ ଦେଵତାମ୍ ।। ୪୮.

ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ପ୍ରେତଶିଳା ନିକଟରେ, କିମ୍ବା ଘିଅ ମିଶା ଚରୁ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଥମେ ସେଠି ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ପରିଷ୍କାର କରି, ଏବଂ ସେହି ମନ୍ତ୍ର ଓ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।

ଯାଵତ୍ତିଲା ମନୁଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ଗୃହୀତା ପିତୃକର୍ମସୁ। ଗଚ୍ଛନ୍ତି ତାଵଦସୁରାଃ ସିଂହତ୍ରସ୍ତା ଯଥା ମୃଗାଃ ।। ୪୮.

ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେତେ ତିଳ ନିଆଯାଏ, ସେତେ ଅସୁରମାନେ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ହୋଇଥିବା ହରିଣ ଭଳି ପଳାଇଯାନ୍ତି।