ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଆଦିପାଲେନ ଗିରିଣା ସମାକ୍ରାନ୍ତଂ ଶିଲୋଦରମ୍। ତତ୍ରାସ୍ତେ ଗଜରୂପେଣ ଵିଘ୍ରେଶୋ ଵିଗ୍ନନାଶନଃ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ଵିଘ୍ନୈଃ ପିତୄନ୍ ବ୍ରହ୍ମପୁରଂ ନଯେତ୍ ।। ୪୬.

ପ୍ରାଚୀନ ପାଳକ ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଶିଳାର ଗୁହା ଅଧିକୃତ; ସେଠାରେ ହାତୀ ରୂପରେ ବିଘ୍ନେଶ୍ୱର, ବିଘ୍ନ ଦୂର କରୁଥିବା, ବସିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ବିଘ୍ନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ଓ ପିତୃମାନେ ବ୍ରହ୍ମାପୁରକୁ ନେଇଯାଯିବେ।

ନିତମ୍ବେ ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠସ୍ଯ ଦେଵଦାରୁଵନଂ ତ୍ଵଭୂତ୍। ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠାରଵିନ୍ଦ୍ରାଦ୍ରୀ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାପଂ ଵିନାଶଯେତ୍। ଗଯାନାଭୌ ସୁଷୁମ୍ନାଯାଂ ପିଣ୍ଡଦଃ ସ୍ଵର୍ନଯେତ୍ପିତୄନ୍ ।। ୪୬.

ମୁଣ୍ଡ ଆକୃତି ପାହାଡ଼ର ପିଠି ତଳେ ଦେବଦାରୁ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି। ଏହି ମୁଣ୍ଡ ଆକୃତି ପାହାଡ଼ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖିଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଗୟାର ନାଭି ଭାଗରେ, ସୁଷୁମ୍ନା ନାଳୀରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ପିତୃମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି।

ଶିଲାଯା ଵାମପାଦେ ତୁ ସ୍ଥାପିତଃ ପ୍ରେତପର୍ଵତଃ। ଧର୍ମରାଜେନ ପାପେଭ୍ଯୋ ଗିରିଃ ପ୍ରେତଶିଲାହ୍ଵଯଃ ।। ୪୬.

ପାଥରର ବାମ ପାଦରେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେତ ପାହାଡ଼ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ପାପୀମାନେ ପାଇଁ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ପ୍ରେତଶିଳା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପାଦେନ ଦୂରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତଃ ଶିଲାଯାଃ ପାଦଭାରତଃ। ଗତଃ ଶିଲାଯାଃ ସଂସର୍ଗାତ୍ପ୍ରେତକୂଟଃ ପଵିତ୍ରତାମ୍ ।। ୪୬.

ପାଥରର ଭାରକୁ ପାଦଦ୍ୱାରା ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲା। ପାଥର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ପ୍ରେତକୂଟ ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲା।

ପ୍ରେତକୁଣ୍ଡଞ୍ଚ ତତ୍ରାସ୍ତେ ଦେଵାସ୍ତତ୍ର ପଦେ ସ୍ଥିତାଃ। ତତ୍ର କୁଣ୍ଡାଦିକଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରେତତ୍ଵାନ୍ମୋଚଯେତ୍ପିତୄନ୍ ।। ୪୬.

ସେଠାରେ ପ୍ରେତକୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଏବଂ ସେଠି ଦେବତାମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ସେଠି କୁଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିଲେ ପିତୃମାନେ ପ୍ରେତ ଦଶାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

ପୃଥକ୍ସ୍ଥିତାଶ୍ଚ ବହଵୋ ଵିଘ୍ନକାରିଣ ଏଵ ତେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦିକାରିଣାଂ ନୄଣାଂ ତୀର୍ଥେ ପିତୃଵିମୁକ୍ତଯେ। ପ୍ରେତା ଧାନୁଷ୍କରୂପେଣ କରଗ୍ରହଣକାରକାଃ ।। ୪୬.

ସେଠାରେ ଅନେକ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ପ୍ରେତମାନେ ଅଲଗା ଭାବେ ରହିଛନ୍ତି। ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପିତୃମୁକ୍ତି ପାଇଁ ସେମାନେ ବିଘ୍ନ କରନ୍ତି। ପ୍ରେତମାନେ ଧନୁଷ ଆକୃତିରେ ଥାଇ, କର୍ମକାରୀଙ୍କ ହାତ ଧରନ୍ତି।

ପାଦାଙ୍କିତାଂ ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠାଂ ମହାଦେଵନିଵାସିନୀମ୍। ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵଲୋକଶ୍ଚ ମୁକ୍ତଃ ପାପୋପପାତକୈଃ ।। ୪୬.

ମୁଣ୍ଡ ଆକୃତି ପାହାଡ଼, ଯାହା ମହାଦେବଙ୍କ ନିବାସ ଓ ପାଦ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

ଗଯାଶିରସି ପୁଣ୍ଯେ ଚ ସର୍ଵପାପୈର୍ଵିଵର୍ଜିତେ। ଗ୍ରେତାଦିଵର୍ଜିତଂ ଯସ୍ମାତ୍ତତୋଽତିପାଵନଂ ଵରମ୍ ।। ୪୬.

ଗୟାର ପବିତ୍ର ଶିଖରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାହିଁ ଓ ପ୍ରେତ ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ସେଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

କୀକଟେଷୁ ଗଯା ପୁଣ୍ଯା ପୁଣ୍ଯଂ ରାଜଗୃହଂ ଵନମ୍। ଚ୍ଯଵନସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନଦୀ ପୁଣ୍ଯା ପୁନଃପୁନା ।। ୪୬.

କୀକଟ ଦେଶରେ ପବିତ୍ର ଗୟା, ପବିତ୍ର ରାଜଗୃହ ଜଙ୍ଗଲ, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଓ ନଦୀ ପୁନିପୁନି ପବିତ୍ର।

ଵୈକୁଣ୍ଠୋ ଲୋହଦଣ୍ଡଶ୍ଚ ଗୃଧ୍ରକୂଟଶ୍ଚ ଶୋଣକଃ। ଅତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦିନା ସର୍ଵାନ୍ପିତୄନ୍ବ୍ରହ୍ମପୁରଂ ନଯେତ୍ ।। ୪୬.

ଏଠାରେ ବୈକୁଣ୍ଠ, ଲୋହଦଣ୍ଡ, ଗୃଧ୍ରକୂଟ ଓ ଶୋଣକ ଅଛନ୍ତି। ଏଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଏହିପରି କ୍ରିୟା କରିଲେ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ବ୍ରହ୍ମାପୁରକୁ ଯାନ୍ତି।

କ୍ରୌଞ୍ଚରୂପେଣ ହି ମୁନିର୍ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠେ ତପୋଽକରୋତ୍। ତସ୍ଯ ପାଦାଙ୍କିତୋ ଯସ୍ମାତ୍କ୍ରୌଞ୍ଚପାଦସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୪୬.

କ୍ରଉଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀ ଆକୃତିରେ ଏକ ଋଷି ମୁଣ୍ଡ ଆକୃତି ପାହାଡ଼ରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପାଦ ଚିହ୍ନ ଥିବାରୁ ଏହାକୁ କ୍ରଉଞ୍ଚପାଦ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସ୍ନାତୋ ଜଲାଶଯେ ତତ୍ର ନଯେତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ସ୍ଵକଂ କୁଲମ୍। ବଲିଃ କାକଶିଲାଯାଞ୍ଚ କାକେଭ୍ଯ ଋଣମୋକ୍ଷଦଃ ।। ୪୬.

ସେଠାରେ ଝିଅ ଜଳାଶୟରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ନିଜ କୁଳକୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବେ। ବଳି, କାକଶିଳାରେ, କାକମାନେ ପାଇଁ ଋଣମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।

ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠସ୍ଯ ସାନୌ ହି ଲୋମଶୋ ଲୋମହର୍ଷଣଃ। ଦ୍ଵାଵେତୌ ପରମଂ ତପ୍ତ୍ଵା ତପଃସିଦ୍ଧିଂ ପରାଂ ଗତୌ ।। ୪୬.

ମୁଣ୍ଡ ଆକୃତି ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଲୋମଶ ଓ ଲୋମହର୍ଷଣ, ଏହି ଦୁଇଜଣେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରି ତପସ୍ୟାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ।

ଆହୂତାସ୍ତୁ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ଲୋମଶେନ ମହାନଦୀ। ଶରାଵତୀ ଵେତ୍ରଵତୀ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ସରସ୍ଵତୀ ।। ୪୬.

ଲୋମଶଙ୍କ ଡାକରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ନଦୀମାନେ ଆସିଥିଲେ—ଶରାବତୀ, ବେତ୍ରବତୀ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଓ ସରସ୍ୱତୀ।

କାଵେରୀ ସିନ୍ଧୁରୀରା ଚ ଚନ୍ଦନା ଚ ସରିଦ୍ଵରା। ଵାସିଷ୍ଠୀ ସରଯୂର୍ଗଙ୍ଗା ଯମୁନା ଗଣ୍ଡକୀନ୍ଦିରା ।। ୪୬.

କାବେରୀ, ସିନ୍ଧୁରୀ, ଚନ୍ଦନା—ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ନଦୀମାନେ, ବାସିଷ୍ଠୀ, ସରୟୂ, ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ଗଣ୍ଡକୀ ଓ ଇନ୍ଦିରା।

ମହାଵୈତରଣୀ ନାମ୍ନା ନିକ୍ଷରା ଚ ଦିଵୌକସଃ । ସାଵଵ୍ଯଲକନନ୍ଦା ଚ ହ୍ଯୁଦୀଚୀ କନ୍କାହ୍ଵଯା ।। ୪୬.

ମହାବୈତରଣୀ ନାମକ ନଦୀ, ନିକ୍ଷରା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ସାବବ୍ୟଳକନନ୍ଦା ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗର କଙ୍କା ନାମକ ନଦୀ।

କୌଶିକୀ ବ୍ରହ୍ମଦା ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ସର୍ଵସ୍ଯାଘଵିମୋଚିନୀ। କୃଷ୍ଣଵଲ୍ଵା ଚର୍ମ୍ମଵତୀ ଦ୍ଵେ ନଦ୍ଯୌ ମୁକ୍ତିଦାଯିକେ ।। ୪୬.

କୌଶିକୀ, ବ୍ରହ୍ମଦା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା—ଏହି ସମସ୍ତ ପାପ ମୁଚାଇଦେଇଥାଏ; କୃଷ୍ଣବଲ୍ଭା ଓ ଚର୍ମ୍ମବତୀ—ଏହି ଦୁଇଟି ନଦୀ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।

ଆହୂତେ ସରିତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ଲୋମହ୍ରର୍ଷେଣ ସାହସାତ୍ । ତପସସ୍ତୁ ପ୍ରଭାଵେଣ ନର୍ମ୍ମଦା ମୁନିପୁଙ୍ଗଵ। ତାସୁ ସର୍ଵାସୁ ଯଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ପିଣ୍ଡଦଃ ସ୍ଵର୍ନଯେତ୍ପିତୄନ୍ ।। ୪୬.

ଲୋମହର୍ଷଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ ନର୍ମଦା ନଦୀ ଆସିଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରାଯାଏ, ସେଠି ପିତୃମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମଯୋନିଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଥ ନିର୍ଗଚ୍ଛେଦ୍ଯସ୍ତୁ ମାନଵଃ। ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସ ଯାତୀହ ଵିମୁକ୍ତୋ ଯୋନିସଙ୍କଟାତ୍ ।। ୪୬.

ଯେଉଁ ମଣିଷ ବ୍ରହ୍ମୟୋନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ପୁଣି ବାହାରେ, ସେଉଁଠି ଏଠାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଓ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

ନିକ୍ଷରାଯାଂ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଂ ସ୍ନାତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦିକଂ ନରଃ। କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍କ୍ରୌଞ୍ଚପଦେ ଦିଵ୍ଯେ ନିଯମାଦ୍ଵାସରତ୍ରଯମ୍। ସର୍ଵାନ୍ପିତୄନ୍ନଯେତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ପଞ୍ଚପାପିନ ଏଵ ଚ ।। ୪୬.

ନିକ୍ଷରା ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କରି, କ୍ରୌଞ୍ଚ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଅନୁଶାସନ ରେ ତିନି ଦିନ ଧରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଚାର କରିଲେ, ସେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ — ଯେଉଁମାନେ ପଞ୍ଚ ଅପରାଧୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ — ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ।

ଜନାର୍ଦନୋ ଭସ୍ମକୂଟେ ତସ୍ଯ ହସ୍ତେ ତୁ ପିଣ୍ଡଦଃ। ଆତ୍ମନୋଽପ୍ଯଥଵାନ୍ଯେଷାଂ ସଵ୍ଯେନାପି ତିଲୈର୍ଵିନା। ଜୀଵତାଂ ଦଧିସଂମିଶ୍ରଂ ସର୍ଵେ ତେ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଗାଃ ।। ୪୬.

ଭସ୍ମକୁଟି ଉପରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନିଜ ହାତରେ ପିଣ୍ଡ ଧରିଥାନ୍ତି; ସେଇ ପିଣ୍ଡ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦହି ମିଶାଇ, ତିଳ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପାଇଁ ଦେଲେ, ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

ଯସ୍ତୁ ପିଣ୍ଡୋ ମଯା ଦତ୍ତସ୍ତଵ ହସ୍ତେ ଜନାର୍ଦନ। ଯଦୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ତ୍ଵଯା ଦେଯସ୍ତସ୍ମିନ୍ପିଣ୍ଡୋ ମୃତେ ପ୍ରଭୋ ।। ୪୬.

ମୁଁ ଯେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଛି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସେ ତୁମ ହାତରେ ଅଛି; ତୁମେ ଯାହା ପାଇଁ ଦେବାକୁ ଚିନ୍ତା କର, ସେହି ପିଣ୍ଡ ମୃତ ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ।

ଏଷ ପିଣ୍ଡୋ ମଯା ଦତ୍ତସ୍ତଵ ହସ୍ତେ ଜନାର୍ଦନ। ଅନ୍ତକାଲେ ଗତେ ମହ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଦେଯୋ ଗଯାଶିରେ ।। ୪୬.

ଏହି ପିଣ୍ଡ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଇଛି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଏହା ତୁମ ହାତରେ ଅଛି; ମୋ ଜୀବନ ଶେଷ ହେଲେ, ତୁମେ ଏହାକୁ ଗୟାଶିରେ ମୋ ପାଇଁ ଦେବା।

ଜନାର୍ଦନ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ନମସ୍ତେ ପିତୃମୋକ୍ଷଦ। ପିତୃପତେ ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ନମସ୍ତେ ପିତୃରୂପିଣେ ।। ୪୬.

ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ତୁମକୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ; ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ; ପୂର୍ବଜ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ତୁମକୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।

ଗଯାଯାଂ ପିତୃରୂପେଣ ସ୍ଵଯମେଵ ଜନାର୍ଦନଃ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଂ ମୁଚ୍ଯତେ ଚ ଋଣତ୍ରଯାତ୍ ।। ୪୬.

ଗୟାରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନିଜେ ପୂର୍ବଜ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି; ସେଠାରେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତିନି ପ୍ରକାର ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

ନମସ୍ତେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ଋଣତ୍ରଯଵିମୋଚକ। ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ପିତୄଣାଂ ମୋକ୍ଷଦୋ ଭଵ ।। ୪୬.

ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ, ତୁମେ ତିନି ପ୍ରକାର ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଉଛ; ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ; ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅ।

ଵାମଜାନୁ ସୁସଂପାତ୍ଯ ନତ୍ଵା ଭୀମୋ ଜନାର୍ଦନମ୍। ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସପିଣ୍ଡକଂ କୃତ୍ଵା ଭ୍ରାତୃଭିର୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକଭାକ୍। ପିତୃଭିଃ ସହ ଧର୍ମାତ୍ମା କୁଲାନାଞ୍ଚ ଶତେନ ଚ ।। ୪୬.

ଭୀମ, ବାମ ଘୁଣ୍ଡି ଭୂଇଁରେ ରଖି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ଭାଇମାନେ ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ସପିଣ୍ଡ କ୍ରିୟା କଲେ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ, ପୂର୍ବଜ ଓ ଶତଶଃ କୁଳ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

ଶିଲାଯାଂ ଵ୍ଯକ୍ତରୂପେଣ ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତାତ୍ମନା ସ୍ଥିତଃ। ଲକ୍ଷ୍ମୀଶୋ ଵିଭୁଧୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵମଯୀ ଶିଲା ।। ୪୬.

ଶିଳା ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ରୂପରେ, ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ ଦୁହିଁ ଗୁଣ ସହିତ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ବସିଛନ୍ତି; ଏହିଯୋଗୁଁ, ସେଇ ଶିଳା ଦେବମୟ।

.ନାରଦ ଉଵାଚ।। କଥଂ ଵ୍ଯକ୍ତସ୍ଵରୂପେଣ ସ୍ଥିତଶ୍ଚାଦିଗଦାଧରଃ। କଥଂ ଵ୍ଯକ୍ତସ୍ଵରୂପେଣ ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତାତ୍ମନା ସ୍ଥିତଃ ।। ୪୭.

ନାରଦ ପଚାରିଲେ: ଆଦି ଗଦାଧର କିପରି ପ୍ରକଟ ରୂପରେ ରହିଥିଲେ? କିପରି ସେ ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ ଦୁହିଁ ଗୁଣ ସହିତ ରହିଥିଲେ?