ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପ୍ରଵୃତ୍ତିଞ୍ଚ ନିଵୃତ୍ତିଞ୍ଚ ଗୁଣଵୃଦ୍ଧିମିହ ଦ୍ଵିଜାଃ। ଯଥାଶକ୍ତି ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତନୂନାଂ ତନ୍ନିବୋଧତ ।। ୫.

ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ଏଠିରେ ଯଥାଶକ୍ତି ଏହି ରୂପମାନେର ପ୍ରବୃତ୍ତି, ନିବୃତ୍ତି ଏବଂ ଗୁଣର ବୃଦ୍ଧି ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ଏହାକୁ ଶୁଣ।

ଏକା ତୁ କୁରୁତେ ତାସାଂ ରାଜସୀ ସର୍ଵତଃ ପ୍ରଜାଃ। ଏକା ଚୈଵାର୍ଣଵସ୍ଥା ତୁ ସାନୁଗୃହ୍ଣାତି ସାତ୍ତ୍ଵିକୀ। ଏକା ସା କ୍ଷିପତେ କାଲେ ତାମସୀ ଗ୍ରସତେ ପ୍ରଜାଃ ।। ୫.

ଏହି ତିନି ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ରାଜସିକ ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଗୋଟିଏ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଶକ୍ତି ସମୁଦ୍ର ଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ, ଏବଂ ତାମସିକ ଶକ୍ତି ସଠିକ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ନଶ୍ୱର କରି ଗ୍ରସଣ କରେ।

ରଜସା ତୁ ସମୁଦ୍ରିକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମା ସମ୍ଭଵତେ ଯଦା। ପୁରୁଷାଖ୍ଯା ତଦା ତସ୍ଯ ସାତ୍ତ୍ଵିକୀ ଵିନିଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୫.

ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭିତରେ ରଜୋଗୁଣ ବଢ଼ିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ପୁରୁଷ ନାମକ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯାଏ।

ଯଦା ଭଵତି କାଲାତ୍ମା ଉଦ୍ରେକାତ୍ତମସସ୍ତୁ ସଃ। ବ୍ରହ୍ମାଖ୍ଯା ସା ତଦା ତ୍ଵସ୍ଯ ରାଜସୀ ଵିନିଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୫.

ଯେତେବେଳେ କାଳ ତତ୍ତ୍ୱ ତାମସିକ ଶକ୍ତିର ଉତ୍କର୍ଷ ଦ୍ୱାରା ବଳବତୀ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ନାମକ ରାଜସିକ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯାଏ।

ସତ୍ତ୍ଵୋଦ୍ରେକାତ୍ତୁ ପୁରୁଷୋ ଯଦା ଭଵତି ସ ପ୍ରଭୁଃ। କାଲାଖ୍ଯା ସା ତଦା ତସ୍ଯ ପୁନର୍ନଭଵତୀତି ଵୈ ।। ୫.

ଯେତେବେଳେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଗୁଣ ବଢ଼ିଯାଏ ଏବଂ ପୁରୁଷ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ 'କାଳ' ନାମକ ତତ୍ତ୍ୱ ତାଙ୍କୁ ଲାଗୁ ହୁଏ ନାହିଁ।

କ୍ରମାତ୍ତସ୍ଯ ନିଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ରୂପଂ ନାମ ଚ କର୍ମ ଚ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଵର୍ତ୍ତମାନସ୍ଯ ସର୍ଵାନୁଗ୍ରହନିଗ୍ରହୈଃ ।। ୫.

କ୍ରମେ କ୍ରମେ ତାଙ୍କର ରୂପ, ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଲୀନ ହୁଏ, ସେ ତିନି ଲୋକରେ ଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କ୍ଷମା ଓ ନିଗ୍ରହ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଯଦା ଭଵତି ବ୍ରହ୍ମା ଚ ତଦା ଚାନ୍ତରମୁଚ୍ଯତେ। ଯଦା ଚ ପୁରୁଷୋ ବ୍ରହ୍ମା ନ ଚୈଵ ପୁରୁଷସ୍ତୁ ସଃ ।। ୫.

ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ଅଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଏକ ଅନ୍ତରାଳ ଘଟେ; ଯେତେବେଳେ ପୁରୁଷ ବ୍ରହ୍ମା ହୁଏ, ସେ ସେତେବେଳେ କେବଳ ପୁରୁଷ ରହିନଥାନ୍ତି।

ମଣିର୍ଵିଭଜତେ ଵର୍ଣାନ୍ ଵିଚିତ୍ରାନ୍ ସ୍ଫଟିକେ ଯଥା। ଵୈମଲ୍ଯାଦାଶ୍ରଯଵଶାତ୍ତଦ୍ଵର୍ଣଃ ସ୍ଯାତ୍ତଦଞ୍ଜନଃ ।। ୫.

ଯେପରି ଏକ ମଣି ଶ୍ଵେତ ସ୍ଫଟିକରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଦେଖାଏ, ତେଣୁ ଏହାର ପବିତ୍ରତା ଓ ଆଧାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ସେଇ ରଙ୍ଗ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

ତଦା ଗୁଣଵଶାତ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵଯମ୍ଭୋରନୁରଞ୍ଜନମ୍। ଏକତ୍ଵେ ଚ ପୃଥକ୍ତ୍ଵେ ଚ ପ୍ରୋକ୍ତମେତନ୍ନିଦର୍ଘନମ୍ ।। ୫.

ଏଭଳି ଗୁଣମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ; ଏକତା କିମ୍ବା ବିଭିନ୍ନତା ଭିତରେ ଏହି ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି।

ଏକୋ ଭୂତ୍ଵା ଯଥା ମେଘଃ ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନାଵତିଷ୍ଠତେ। ରୂପତୋ ଵର୍ଣତଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଗୁଣଵଶାତ୍ତୁ ସଃ ।। ୫.

ଯେପରି ଏକ ମେଘ ଏକା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ରୂପ ଓ ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ସେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

ଭଵତ୍ଯେକୋ ଦ୍ଵିଧା ଚୈଵ ତ୍ରିଧା ମୂର୍ତିଵିନାଶନାତ୍। ଏକୋ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତକୃଚ୍ଚୈଵ ପୁରୁଷଶ୍ଚେତି ତେ ତ୍ରଯଃ ।। ୫.

ସେ ଏକ, ଦୁଇ ଓ ତିନି ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ରୂପର ବିଲୟ ଦ୍ୱାରା; ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ତକୃତ ଓ ପୁରୁଷ — ଏହି ତିନି ଅଟୁଟ।

ଏକସ୍ଯୈତାଃ ସ୍ମୃତାସ୍ତିସ୍ରସ୍ତନଵସ୍ତୁ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ। ବ୍ରାହ୍ମୀ ଚ ପୌରୁଷୀ ଚୈଵ ଅନ୍ତକାରୀ ଚ ତେ ତ୍ରଯଃ ।। ୫.

ଏହି ତିନି ରୂପ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ତିନି ଦେହ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ବ୍ରାହ୍ମୀ, ପୌରୁଷୀ ଓ ଅନ୍ତକାରୀ — ଏହି ତିନି।

ତତ୍ର ଯା ରାଜସୀ ତସ୍ଯ ତନୁଃ ସା ଵୈ ପ୍ରଜାକରୀ। ଯା ତାମସୀ ତୁ କାଲାଖ୍ଯା ପ୍ରଜାକ୍ଷଯକରୀ ତୁ ସା। ସାତ୍ତ୍ଵିକୀ ପୌରୁଷୀ ଯା ତୁ ସାନୁଗ୍ରହକରୀ ସ୍ମୃତା ।। ୫.

ଏଠାରେ ରାଜସିକ ଦେହ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରେ; ତାମସିକ ଯାହାକୁ 'କାଳ' କୁହାଯାଏ, ସେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ନଶ୍ୱର କରେ; ସାତ୍ତ୍ୱିକ ପୌରୁଷୀ ଦେହ କ୍ଷମା ଦେଇଥିବା ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ରାଜସ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଣୋଂଽଶେନ ମରୀଚିଃ କଶ୍ଯପୋଽଭଵତ୍। ତାମସୀ ଚାନ୍ତକୃଦ୍ଯା ତୁ ତଦଂଶେନାଭଵଦ୍ଭଵଃ ।। ୫.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରାଜସିକ ଅଂଶରୁ ମରୀଚି ଓ କଶ୍ୟପ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାମସିକ ଅଂଶରୁ, ଯାହାକୁ ଅନ୍ତକୃତ କୁହାଯାଏ, ଭବଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା।

ସାତ୍ତ୍ଵିକୀ ପୌରୁଷୀ ଯା ସା ତସ୍ଯାଃ ଶୋଚିଷ୍ଣୁରୁଚ୍ଯତେ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ତାଃ ସ୍ମୃତାସ୍ତିସ୍ରସ୍ତନଵସ୍ତୁ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ ।। ୫.

ସାତ୍ତ୍ୱିକ ପୌରୁଷୀ ଯାହା, ସେ 'ଶୋଚିଷ୍ଣୁ' ଭାବେ ପରିଚିତ; ଏହି ତିନି ଦେହ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ତିନି ଲୋକରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ନାନାପ୍ରଯୋଜନାର୍ଥାଂ ହି କାଲୋଽଵସ୍ଥାଂ କରୋତି ଯଃ। ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵେନ ପ୍ରଜାଃ ସୃଷ୍ଠ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁତ୍ଵେନାନୁଗୃହ୍ଯ ଚ। ଵୈଷ୍ଣଵ୍ଯାନୁଗୃହୀତା ସ୍ତା ରୌଦ୍ଯାନୁଗ୍ରସତେ ପୁନଃ ।। ୫.

କାଳ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା ଆଣେ; ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ଭାବେ ପାଳନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ରୁଦ୍ର ଭାବେ ପୁଣି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗ୍ରସଣ କରନ୍ତି।

ଏକଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ କାଲସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରୀନ୍ ଵୈ କରୋତି ସଃ। ସୃଜତେ ଚାନୁଗୃହ୍ଣାତି ପ୍ରଜାଃ ସଂହରତେ ତଥା ।। ୫.

ଏକ ସ୍ୱୟଂଭୂ କାଳ ତିନି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ସେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି।

ଇତ୍ଯେତାଃ କଥିତା ସ୍ତିସ୍ରସ୍ତନଵସ୍ତୁ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ। ପ୍ରଜାପତ୍ଯା ଚ ରୌଦ୍ରୀ ଚ ଵୈଷ୍ଣଵୀ ଚୈଵ ତାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୫.

ଏହିପରି ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ତିନି ଦେହ ବିବର୍ଣ୍ଣନ କରାଯାଇଛି; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଜାପତ୍ୟ, ରୌଦ୍ରୀ ଓ ବୈଷ୍ଣବୀ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଏକା ତନୁଃ ସ୍ମୃତା ଵେଦେ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେ ପୁରାତନେ। ସାଙ୍ଖ୍ଯଯୋଗପରେ ଵୀରୈଃ ପୃଥକ୍ତ୍ଵୈକତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ। ଅଭିଜାତପ୍ରଭାଵଜ୍ଞୈଋଷିଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ ।। ୫.

ଏହି ଏକ ଦେହକୁ ବେଦ, ପୁରାତନ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ବୀରମାନେ, ଏକତା ଓ ବିଭିନ୍ନତା ଦେଖୁଥିବା ମନ୍ତ୍ରଦ୍ରଷ୍ଟାମାନେ, ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଜାଣିଥିବା ଋଷିମାନେ ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱ ଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ମୁନିମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।

ଏକତ୍ଵେ ଚ ପୃଥକ୍ତ୍ଵେ ଚ ତାସୁ ଭିନ୍ନାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତ୍ଵିହ । ଇଦଂ ପରମିଦଂ ନେତି ବ୍ରୁଵତୋ ଭିନ୍ନଦର୍ଶନାଃ ।। ୫.

ଏଠାରେ ଏକତା ଓ ପୃଥକ୍ତାରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେ ଅଲଗା ଅଛନ୍ତି; 'ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏହି ନୁହେଁ' ବୋଲି କହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଛନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମାଣଂ କାରଣଂ କେଚିତ୍ କେଚିତ୍ ପ୍ରାହୁଃ ପ୍ରଜାପତିମ୍। କେଚିଚ୍ଛିଵଂ ପରତ୍ଵେନ ପ୍ରାହୁର୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ତଥାଽପରେ। ଅଵିଜ୍ଞାନେନ ସଂସକ୍ତାଃ ସକ୍ତା ରତ୍ଯାଦିଚେତସା ।। ୫.

କେହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କାରଣ ବୋଲି କହନ୍ତି, କେହି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ; କେହି ଶିବଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, ଆଉ କେହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ। ଅଜ୍ଞାନରେ ବନ୍ଧା, ରତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବରେ ମନ ଲଗାଇ ରହନ୍ତି।

ତତ୍ତ୍ଵଂ କାଲଞ୍ଚ ଦେଶଞ୍ଚ କାର୍ଯାଣ୍ଯାଵେକ୍ଷ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵତଃ। କାରଣଞ୍ଚ ସ୍ମୃତା ହ୍ଯେତା ନାନାର୍ଥେଷ୍ଵିହ ଦେଵତାଃ ।। ୫.

ତତ୍ତ୍ୱ, ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିଲେ, କାରଣକୁ ମନେ ପକାଯାଏ; ଏହିପରି ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥରେ ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ।

ଏକଂ ନିନ୍ଦତି ଯସ୍ତେଷାଂ ସର୍ଵାନେନ ସ ନିନ୍ଦତି। ଏକଂ ପ୍ରଶସମାନସ୍ତୁ ସର୍ଵାନେଵ ପ୍ରଶଂସତି। ଏକଂ ଯୋ ଵେତ୍ତି ପୁରୁଷଂ ତମାହୁର୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନମ୍ ।। ୫.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ଗୋଟିଏଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ; ଯିଏ ଗୋଟିଏଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ। ଯିଏ ଏକ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜାଣିଛି, ସେକୁହାଯାଏ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ।

ଅଦ୍ଵେଷସ୍ତୁ ସଦା କାର୍ଯୋ ଦେଵତାସୁ ଵିଜାନତା। ନ ଶକ୍ଯମୀଶ୍ଵରଂ ଜ୍ଞାତୁମୈଶ୍ଵର୍ଯେଣ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ ।। ୫.

ଦେବତାମାନେ ଯିଏ ଜାଣିଛି, ସେ ସଦା ଦ୍ୱେଷ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଶକ୍ତିରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜାଣିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ଏକାତ୍ମା ସ ତ୍ରିଧା ଭୂତ୍ଵା ସଂମୋହଯତି ଯଃ ପ୍ରଜାଃ। ଏତେଷାଞ୍ଚ ତ୍ରଯାଣାନ୍ତୁ ଵିଚରନ୍ତ୍ଯନ୍ତରଂ ଜନାଃ ।। ୫.

ଏହି ଏକ ଆତ୍ମା, ତିନି ଭାବରେ ହୋଇ, ପ୍ରଜାମାନୋକୁ ମୋହିତ କରେ; ଏହି ତିନି ମଧ୍ୟରେ ଲୋକମାନେ ଭିନ୍ନତା ଭିତରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି।

ଜିଜ୍ଞାସନ୍ତଃ ପରୀକ୍ଷନ୍ତଃ ସକ୍ତା ରୂପାଵିଚେତସଃ। ଇଦଂ ପରମିଦଂ ନେତି ଵଦନ୍ତି ଭିନ୍ନଦର୍ଶିନଃ ।। ୫.

ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା, ପରୀକ୍ଷା କରୁଥିବା, ରୂପରେ ଆସକ୍ତ ଓ ଭ୍ରାନ୍ତ ମନବଳିଏ, 'ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏହି ନୁହେଁ' ବୋଲି କହନ୍ତି, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟି ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଯାତୁଧାନାନ୍ ଵିଶନ୍ତ୍ଯେତାଃ ପିଶାଚାଂଶ୍ଚୈଵ ତାନ୍ନରାନ୍ । ଏକତ୍ଵେନ ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂର୍ଵ୍ଯଵତିଷ୍ଠତେ ।। ୫.

ଏମାନେ ଯାତୁଧାନ ଓ ପିଶାଚ ମାନେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ। ଏକତା ଓ ପୃଥକ୍ତାରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି।

ଗୁଣମାତ୍ରାତ୍ମିକାଭିସ୍ତୁ ତନୁଭିର୍ମୋହଯନ୍ ପ୍ରଜାଃ। ତେଷ୍ଵେକଂ ଯଜତେ ଯସ୍ତୁ ସ ତଦା ଯଜତେ ତ୍ରଯମ୍ ।। ୫.

ଗୁଣମାତ୍ର ଦେହ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନୋକୁ ମୋହିତ କରି, ଯିଏ ଏମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ସେତିବେଳେ ତିନିଜଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ।

ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵାସ୍ତ୍ରଯୋ ହ୍ଯେତେ ନୈରନ୍ତର୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ। ତସ୍ମାତ୍ ପୃଥକ୍ତ୍ଵମେକତ୍ଵସଙ୍ଖ୍ଯା ସଙ୍ଖ୍ଯାଗତାଗତମ୍। ଏକତ୍ଵଂ ଵା ବହୁତ୍ଵଂ ଵା ତେଷୁ କୋ ଜ୍ଞାତୁମର୍ହତି ।। ୫.

ସେହିପାଇଁ ଏହି ତିନି ଦେବତା ଅଟୁଟ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ; ଏହିପରି ଏକତା ଓ ପୃଥକ୍ତାର ଗଣନା ଆସେ ଓ ଯାଏ; ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ଏକତା କିମ୍ବା ବହୁତ୍ୱକୁ ଜାଣିପାରିବ?