ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଆକ୍ରାନ୍ତଂ ଦୈତ୍ଯଜଠରଂ ଧର୍ମ୍ମେଣ ଵିରଜାଦ୍ରିଣା। ନାଭିକୂପସମୀପେ ତୁ ଦେଵୀ ଯା ଵିରଜା ସ୍ଥିତା। ତତ୍ର ପିଣ୍ଡାଦିକଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ରିଃସପ୍ତକୁଲମୁଦ୍ଧରେତ୍ ।। ୪୪.

ଧର୍ମ ଏବଂ ବିରଜା ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଦାନବର ଉଦର ଦମିତ ହେଲା। ନାଭିକୁଆ ନିକଟେ ଯେଉଁଠି ବିରଜା ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ପିଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କରିଲେ, ଏକେଇଶ ପିଢି ଉଦ୍ଧାର ହୁଏ।

ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରିଣା ତସ୍ଯ କୃତୌ ପାଦୌ ସୁନିଶ୍ଚଲୌ। iତତ୍ର ପିଣ୍ଡାଦିକୃତ୍ସପ୍ତ କୁଲାନ୍ଯୁଦ୍ଧରତେ ନରଃ ।। ୪୪.

ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ପାଦ ଦୃଢ଼ ହେଲା। ସେଠାରେ ପିଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କରିଲେ, ସାତି ପିଢି ଉଦ୍ଧାର ହୁଏ।

କଥଂ ଶିଲା ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଯଯାକ୍ରାନ୍ତୋ ଗଯାସୁରଃ । କିଂ ରୂପଂ କିଂ ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତସ୍ଯାଃ କିଂ ଵଦ ନାମ ଚ ।। ୪୫.

କେମିତି ସେଇ ପାଥର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଗୟାସୁର ଦମିତ ହେଲେ? ସେଉଁଥିର ଆକୃତି କଣ, ମହତ୍ତ୍ୱ କଣ, ନାମ କଣ? ମୋତେ କହ।

.ସନତ୍କୁମାର ଉଵାଚ।। ଆସୀଦ୍ଧର୍ମ୍ମୋ ମହାତେଜାଃ ସର୍ଵ୍ଵଵିଜ୍ଞାନପାରଗଃ। ଵିଶ୍ଵରୁପା ଚ ତତ୍ପତ୍ନୀ ଭର୍ତ୍ତୃଵ୍ରତପରାଯଣା ।। ୪୫.

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ: ଧର୍ମ ନାମକ ଜଣେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ ଓ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଜୀବନସଂଗିନୀ ବିଶ୍ୱରୂପା, ଯିଏ ସ୍ୱାମୀ ଓ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ।

ତସ୍ଯାଂ ଧର୍ମ୍ମଵ୍ରତାଯାସ୍ତୁ କନ୍ଯା ଧର୍ମ୍ମଵ୍ରତା ସତୀ। ସର୍ଵ୍ଵ ଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନା ଲକ୍ଷ୍ମୀରିଵ ଗୁଣାଧିକା ।। ୪୫.

ସେଇ ଧର୍ମ ଓ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ନାରୀଙ୍କୁ ଏକ ଝିଅ ଜନ୍ମିଲା, ସେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଓ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ, ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଗୁଣରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଠାରୁ ଅଧିକ।

ତସ୍ଯାଂ ଯେ ତୁ ଗୁଣା ହ୍ଯାସଂସ୍ତେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଜଗତ୍ର୍ତ୍ରଯେ। ଧର୍ମ୍ମୋ ଧର୍ମ୍ମଵ୍ରତାଯାସ୍ତୁ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ମାର୍ଗଯନ୍ ।। ୪୫.

ସେଉଁଠାରେ ଯେଉଁ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଥିଲେ, ସେମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ଅଛନ୍ତି। ଧର୍ମ, ଧର୍ମକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ମାନିଥିବା ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଖୋଜି, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଖୋଜିଲେ।

ନାନୁ ରୂପଂ ଵରଂ ଲେଭେ ଧର୍ମ୍ମୋଽଥ ଵରସିଦ୍ଧଯେ। ତପଃ କୁରୁ ଵରାର୍ଥଂ ତ୍ଵଂ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵନଂ ଯଯୌ ।। ୪୫.

ତଥାପି ଧର୍ମ ଚାହିଁଥିବା ମନ୍ଦିର ମିଳିଲା ନାହିଁ। ସେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଦାନ ପାଇଁ ଉପବାସ କର।' ଏହିପରି କହି ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।

କନ୍ଯା ସା ଚ ତପସ୍ତେପେ ସର୍ଵ୍ଵେଷାଂ ଦୁଷ୍କରଞ୍ଚ ଯତ୍। ଵାଯୁଭକ୍ଷା ଶ୍ଵେତକଲ୍ପେ ଯୁଗାନାମଯୁତଂ ପୁରା ।। ୪୫.

ସେ କନ୍ୟା ସମସ୍ତ ଉପବାସ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ କଠିନ ଉପବାସ କଲେ। ପୁରୁଣା ସମୟରେ ଶ୍ୱେତଯୁଗରେ, ସେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ବାୟୁ ଖାଇ ଉପବାସ କଲେ।

ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସଃ ପୁତ୍ରୋ ମରୀଚିର୍ନାମ ଵିଶ୍ରୁତଃ । ପର୍ଯ୍ଯଟନ୍ପୃଥିଵୀଂ ସର୍ଵ୍ଵାଂ କନ୍ଯାରତ୍ନଂ ଦଦର୍ଶ ସଃ ।। ୪୫.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଖ୍ୟାତିନାମ ମୁନି ମରୀଚି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି, ସେ ମୁଲ୍ୟବାନ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ।

ରୂପଯୌଵନସମ୍ପନ୍ନାଂ ପରମେ ତପସି ସ୍ଥିତାମ୍। ପପ୍ରଚ୍ଛାଥ ମରୀଚିସ୍ତାଂ କା ତ୍ଵଂ କସ୍ଯାପି ତଦ୍ଵଦ ।। ୪୫.

ସେ ଯୁବତୀ ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଉଚ୍ଚ ଉପବାସରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ମରୀଚି ସେଉଁଠି ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ? କାହାର ଝିଅ? ମୋତେ କହ।'

ରୂପେଣାନେନ ମାଂ ଭୀରୁ ଵିମୋହଯସି ସୁଵ୍ରତେ । ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମଜୋଽହଂ ଵିଖ୍ଯାତୋ ମରୀଚିର୍ଵ୍ଵେଦପାରଗଃ ।। ୪୫.

'ଏହି ରୂପରେ, ହେ ଭୟଭୀତା, ତୁମେ ମୋତେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଉଛ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ, ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ମରୀଚି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।'

ମରୀଚେର୍ଵ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କନ୍ଯା ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ମୁନିମ୍। ଅହଂ ଧର୍ମ୍ମଵ୍ରତା ନାମ ଧର୍ମ୍ମପୁତ୍ରୀ ତପୋଽନ୍ଵିତା ।। ୪୫.

ମରୀଚିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ କନ୍ୟା ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋର ନାମ ଧର୍ମବ୍ରତା, ମୁଁ ଧର୍ମଙ୍କର ଝିଅ, ଉପବାସରେ ନିଷ୍ଠା।'

ପତିଵ୍ରତାର୍ଥଂ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଚରାମି ପରମଂ ତପଃ। ଧର୍ମ୍ମଵ୍ରତାଂ ମରୀଚିସ୍ତାମୁଵାଚ ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵ୍ଵ୍କମ୍ ।। ୪୫.

'ପତିବ୍ରତା ହେବା ପାଇଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପବାସ କରୁଛି।' ମରୀଚି ସ୍ନେହରେ ଧର୍ମବ୍ରତାଙ୍କୁ କହିଲେ:

ପତିଵ୍ରତା ଦର୍ଶନାନ୍ମେ ଭଵିଷ୍ଯସି ଶୁଭଵ୍ରତେ। ପତିଵ୍ରତେଚ୍ଛଯା ପୃଥ୍ଵୀଂ ଵିଚରାମି ହ୍ଯହର୍ନିଶମ୍ ।। ୪୫.

'ହେ ଶୁଭ୍ରଚରିତ୍ରା, ମୋତେ ଦେଖିଲେ ତୁମେ ପତିବ୍ରତା ହେବ। ପତିବ୍ରତା ନାରୀ ଚାହିଁ, ମୁଁ ଦିନ ରାତି ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚୁଛି।'

ତ୍ଵଞ୍ଚେତ୍ପତିଵ୍ରତା ଜାତା ଭଜେ ତ୍ଵାଂ ଭଜ ମାଂ ଵରମ୍। ଲୋକେ ନ ତ୍ଵାଦୃଶୀ କନ୍ଯା ମମ ତୁଲ୍ଯୋ ନ ତେ ଵରଃ ।। ୪୫.

'ଯଦି ତୁମେ ପତିବ୍ରତା ହେଉଛ, ତେବେ ମୋତେ ଚୟନ କର, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ନେବି। ଏହି ସଂସାରରେ ତୁମ ପରି କନ୍ୟା ନାହିଁ, ମୋ ପରି ବର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।'

ଧର୍ମ୍ମଵ୍ରତେ ଧର୍ମ୍ମପତ୍ନୀ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଭଵ ମେଽଧୁନା। ଧର୍ମ୍ମଵ୍ରତା ମୁନିଂ ପ୍ରାହ ଧର୍ମ୍ମଂ ଯାଚଯ ସୁଵ୍ରତ ।। ୪୫.

'ହେ ଧର୍ମବ୍ରତା, ଏବେ ମୋର ସ୍ତ୍ରୀ ହେଉ।' ଧର୍ମବ୍ରତା ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଧର୍ମଙ୍କୁ ପଚାର, ହେ ଶୁଭ୍ରଚରିତ୍ରା।'

ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମ୍ମମଗମନ୍ମୁନିଂ ଧର୍ମୋ ଦଦର୍ଶ ହ। ତେଜଃପୁଞ୍ଜଂ ଵରଂ ନତ୍ଵା ଆସନାର୍ଘ୍ଯାଦିନାର୍ଚ୍ଚଯତ୍ ।। ୪୫.

ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ଧର୍ମଙ୍କଠାରେ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତେଜର ଧାରା ଭଳି। ଦାନ ପାଇଁ ଶିର ନମାଇ, ଆସନ ଓ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।

କିମର୍ତମାଗତଃ ପୃଷ୍ଟୋ ମରୀଚିର୍ଧର୍ମ୍ମମବ୍ରଵୀତ୍। କନ୍ଯାର୍ଥଂ ଭ୍ରମତା ପୃଥ୍ଵୀ ଦୃଷ୍ଟା ତେ କନ୍ଯକା ଵରା । ମହ୍ଯଂ କନ୍ଯାଞ୍ଚ ତାଂ ଦେହି ଶ୍ରେଯସ୍ତଵ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୪୫.

'କାହିଁକି ଆସିଛ?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ। ମରୀଚି ଧର୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ କନ୍ୟା ଖୋଜୁଥିଲି, ତୁମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଛି। ମୋତେ ସେ କନ୍ୟାକୁ ଦିଅ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ ହେବ।'

ଅର୍ଘ୍ଯାଦିନା ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଧର୍ମ୍ମଂ ପ୍ରୋଚେ ତଥେତି ତମ୍। ଧର୍ମ୍ମଵ୍ରତାଂ ସମାନୀଯ ଦତ୍ତଵାଂସ୍ତାଂ ମରୀଚଯେ ।। ୪୫.

ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଧର୍ମ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ।' ଧର୍ମବ୍ରତାଙ୍କୁ ଆଣି, ତାଙ୍କୁ ମରୀଚିଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।

ଵରଂ ଚ ଦତ୍ତଵାଂସ୍ତସ୍ମୈ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଯତ୍ତଥା କୃତମ୍। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରେଣ ସହିତାଂ ସ୍ଵାଶ୍ରମଂ ତାଂ ଦ୍ଵିଜୋଽନଯତ୍ ।। ୪୫.

ଯେପରି ମୁନି କହିଥିଲେ, ସେପରି ଦାନ ଦେଲେ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ସହିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ନେଇଗଲେ।

ରେମେ ମୁନିସ୍ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶ୍ରିଯା ସହ। ପାର୍ଵ୍ଵତ୍ଯା ଚ ଯଥା ଶମ୍ଭୁଃ ସରସ୍ଵତ୍ଯା ଯଥା ହ୍ଯଜଃ ।। ୪୫.

ମୁନି ତାଙ୍କ ସହ ଏମିତି ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ, ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହ, ଶିବ ପାର୍ବ୍ବତୀ ସହ, ବ୍ରହ୍ମା ସରସ୍ୱତୀ ସହ ରହନ୍ତି।

ଜଜ୍ଞେ ପୁତ୍ରଶତଂ ତସ୍ଯାଂ ମରୀଚେର୍ଵିଷ୍ଣୁନୋପମମ୍। ମରୀଚିଃ ଫଲପୁଷ୍ପାର୍ଥଂ ଵନଂ ଗତ୍ଵା ସମାଗତଃ ।। ୪୫.

ସେଠାରୁ ମରୀଚି ଶତପୁତ୍ର ପାଇଲେ, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ। ମରୀଚି ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଆଣିବାକୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପଛରେ ଫେରିଲେ।

ଶ୍ରାନ୍ତଃ କଦାଚିତ୍ତାଂ ପତ୍ନୀମୁଵାଚେତି ପତିଵ୍ରତାମ୍। ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଶଯନସ୍ଥସ୍ଯ ପାଦସଂଵାହନଂ କୁରୁ ।। ୪୫.

ଏକଥର ଥକି ଯାଇ, ସେ ତାଙ୍କ ପତିବ୍ରତା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଖାଇ ଶୋଇବା ପରେ, ମୋର ପାଦ ମାସାଜ୍ କର।'

ଧର୍ମ୍ମଵ୍ରତା ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶଯନସ୍ଥସ୍ଯ ସା ମୁନେଃ। ପାଦସଂଵାହନଂ ଚକ୍ରେ ଘୃତେ ନାଭ୍ଯଜ୍ଯ ତତ୍ପରା ।। ୪୫.

ଧର୍ମ୍ବ୍ରତା ମୁନିଙ୍କୁ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହି, ସେ ଶୋଇଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ପାଦ ମସାଜ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସେ ମନ ଲଗାଇ ଘିଅ ଲଗାଇ ମସାଜ କରୁଥିଲେ ।

ନିଦ୍ରାଯମାଣେଽଥ ମୁନୌ ବ୍ରହ୍ମା ତଂ ଦେଶମାଗତଃ। ଇତ୍ଯେଷ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ମନସାର୍ଚ୍ଚଯିତୁଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ।। ୪୫.

ମୁନି ଶୁଇଯାଇଥିବା ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାକୁ ଆସିଲେ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି ଧର୍ମ୍ବ୍ରତା ମନରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ।

ପାଦସଂଵାହନଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଂ କିଂ ପୂଜ୍ଯୋଽଯଂ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ। ଇତ୍ଯାକୁଲା ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ମତ୍ଵା ସା ତଂ ଗୁରୋର୍ଗୁରୁମ୍ ।। ୪୫.

ସେ ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ ପାଦ ମସାଜ କରି ରହିବି, କି ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୂଜିବି?' ଏହି ଭାବରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ି, ସେ ଉଠିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କାରଣ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଗୁରୁ ।

ଅର୍ଘ୍ଯପାଦ୍ଯାଦିକଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସମପୂଜଯତ୍। ସତ୍କୃତାଯାନ୍ତୁ ଶଯ୍ଯାଯାଂ ଵିଶ୍ରାମମକରୋଦଜଃ ।। ୪୫.

ଘରେ ଆସିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଦର ଦେଇ ଧର୍ମ୍ବ୍ରତା ପୂଜା କଲେ । ସମ୍ମାନ ପାଇ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଶଯ୍ୟାରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ ।

ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଭର୍ତ୍ତା ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ଚ ତଲ୍ପତଃ। ଧର୍ମ୍ମଵ୍ରତାମପଶ୍ଯନ୍ସ ଵିପ୍ରଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶଶାପ ତାମ୍ ।। ୪୫.

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଶଯ୍ୟାରୁ ଉଠିଲେ । ଧର୍ମ୍ବ୍ରତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଇ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ ।

ପାଦସଂଵାହନଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଯସ୍ମାଦାଜ୍ଞାଂ ଵିହାଯ ମେ । ଗତାନ୍ଯତ୍ର ତତଃ ପାପାଚ୍ଛାପଦଗ୍ଧା ଶିଲା ଭଵ ।। ୪୫.

ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅମାନ୍ୟ କରି ତୁମେ ପାଦ ମସାଜ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଠାରେ ଗଲା । ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଶାପରେ ତୁମେ ପଥର ହେବ ।