ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଗଯାସୁରୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତ୍ରିଦଶୈଃ ସହଃ। ସଂପୂଜ୍ଯୋତ୍ଥାଯ ଵିଧିଵତ୍ପ୍ରଣ୍ତଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତଃ ।। ୪୪.

ଗୟାସୁର ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବମାନେଠାରେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଉଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ତପଃ। ଯଦାଗତୋଽତିଥିର୍ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମଯାଦ୍ଯ ଵୈ ।। ୪୪.

ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ଆଜି ମୋର ତପସ୍ୟା ସାର୍ଥକ ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମା ଅତିଥି ଭାବେ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହି ଦିନେ ମୁଁ ସବୁକିଛି ପାଇଲି।

ଯୋଗିନ୍ଯୋଗାଙ୍ଗଵିତ୍ସର୍ଵ୍ଵଲୋକସ୍ଵାମିନ୍ପିତର୍ଗୁରୋ। ଯଦର୍ଥମା ଗତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସ୍ତତ୍କାର୍ଯ୍ଯଂ କରଵାଣ୍ଯହମ୍ ।। ୪୪.

ହେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଗୁରୁ, ଯୋଗର ଅଙ୍ଗ ଜଣା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ପିତୃ ଓ ଶିକ୍ଷକ, ଆପଣ ଯେ କାରଣରେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେ କାମ ମୁଁ କରିବି।

ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ଦୃଷ୍ଟାନି ଭ୍ରମତା ମଯା। ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ନ ତୁ ତେ ତାନି ପଵିତ୍ରାଣି ଶରୀରତଃ ।। ୪୪.

ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଦେଖିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ନୁହେଁ; ସେମାନଙ୍କର ପବିତ୍ରତା ଦେହରୁ ନୁହେଁ।

ତ୍ଵଯା ଦେହେ ପଵିତ୍ରତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରସାଦତଃ। ଅତଃ ପଵିତ୍ରଂ ଦେହଂ ତ୍ଵଂ ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଦେହିମେଽସୁର ।। ୪୪.

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟାରେ ତୁମ ଦେହରେ ପବିତ୍ରତା ଆସିଛି; ଏହିପରି, ହେ ଦାନବ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ତୁମର ପବିତ୍ର ଦେହ ଦିଅ।

ଧନ୍ଯୋଽହଂ ଦେଵ ଦେଵେଶ ଯଦ୍ଦେହଂ ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା। ପିତୃଵଂଶଃ କୃତାର୍ଥୋ ମେ ଦେହେ ଯାଗଂ କରୋଷି ଚେତ୍ ।। ୪୪.

ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ହେ ଦେବମାନଙ୍କ ନାଥ, ଯେ ଆପଣ ମୋର ଦେହ ଚାହାଁନ୍ତି। ଯଦି ଆପଣ ମୋର ଦେହରେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ମୋର ପିତୃବଂଶ ସାର୍ଥକ ହେବ।

ତ୍ଵଯୈଵୋତ୍ପାଦିତୋ ଦେହଃ ପଵିତ୍ରସ୍ତୁ ତ୍ଵଯା କୃତଃ। ସର୍ଵ୍ଵେଷାମୁପକାରାଯ ଯାଗୋଽଵଶ୍ଯଂ ଭଵତ୍ଵିତି ।। ୪୪.

ମୋର ଦେହ ଆପଣ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆପଣ ଏହାକୁ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ଯଜ୍ଞ ହେଉ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସୋଽପତଦ୍ଭୂମୌ ଶ୍ଵେତକଲ୍ପେ ଗଯାସୁରଃ। ନୈଋତୀଂ ଦିଶମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତଦା କୋଲାହଲେ ଗିରୌ ।। ୪୪.

ଏଭଳି କହି, ଶ୍ୱେତ କଳ୍ପରେ ଗୟାସୁର କୋଳାହଳ ପାହାଡ଼ରେ, ନୈୃତ୍ୟ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ।

ଶିରଃ କୃତ୍ଵୋତ୍ତରେ ଦୈତ୍ଯଃ ପାଦୌ କୃତ୍ଵା ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ। ବ୍ରହ୍ମା ସମ୍ଭୃତସମ୍ଭାରୋ ମାନସାନୃତ୍ଵିଜୋଽସୃଜତ୍ ।। ୪୪.

ଦାନବ ମୁଣ୍ଡ ଉତ୍ତର ଓ ପାଦ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ରଖିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ଯୋଗାଇ, ମନସିକ ପୁରୋହିତମାନେ ତିଆରି କଲେ।

ଅଗ୍ନିଶର୍ମାଣମ୍ମୃତଂ ଶୌନକଂ ଯାଞ୍ଜଲିଂ ମୃଦୁମ୍। କୁମୁଥିଂ ଵେଦ କୌଣ୍ଡିଲ୍ଯଂ ହାରୀତଂ କାଶ୍ଯପଂ କୃପମ୍ ।। ୪୪.

ଅଗ୍ନିଶର୍ମା, ମୃତ, ଶୌନକ, ଯାଞ୍ଜଳି, ମୃଦୁ, କୁମୁଥି, ବେଦକୌଣ୍ଡିଳ୍ୟ, ହାରୀତ, କାଶ୍ୟପ ଓ କୃପ।

ଗର୍ଗଂ କୌଶିକଵାସିଷ୍ଠୌ ମୁନିଂ ଭାର୍ଗଵମଵ୍ଯଯମ୍। ଵୃଦ୍ଧଂ ପାରାଶରଂ କଣ୍ଵଂ ମାଣ୍ଡଵ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତିକେଵଲମ୍ ।। ୪୪.

ଗର୍ଗ, କୌଶିକ, ବାସିଷ୍ଠ, ଅବିନାଶୀ ଭାର୍ଗବ ଋଷି, ବୃଦ୍ଧ, ପାରାଶର, କଣ୍ବ, ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୁତିକେବଳ।

ଶ୍ଵେତଂ ସୁତାଲଂ ଦମନଂ ସୁହୋତ୍ରଂ କଙ୍କମେଵ ଚ। ଲୌକାକ୍ଷିଞ୍ଚ ମହାବାହୁଂ ଜୈଗୀଷଵ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୪୪.

ଶ୍ୱେତ, ସୁତାଳ, ଦମନ, ସୁହୋତ୍ର, କଙ୍କ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୌକାକ୍ଷି ଏବଂ ଜୈଗୀଷବ୍ୟ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଉଛି।

ଦଧିପଞ୍ଚମୁଖଂ ଵିପ୍ରମୃଷଭଂ କର୍କମେଵ ଚ। କାତ୍ଯାଯନଂ ଗୋଭିଲଞ୍ଚ ମୁନିମୁଗ୍ରମଗାଵ୍ରତମ୍ ।। ୪୪.

ଦଧିପଞ୍ଚମୁଖ, ବିପ୍ରମୃଷଭ, କର୍କ, କାତ୍ୟାୟନ, ଗୋଭିଲ ଏବଂ ଉଗ୍ରମଗାବ୍ରତ ନାମକ ମୁନିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।

ସୁପାଲକଂ ଗୌତମଞ୍ଚ ତଥା ଵେଦଶିରୋଵ୍ରତମ୍। ଜଟାମାଲିନମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ଚାଟୁହାସଞ୍ଚ ଦାରୁଣମ୍ ।। ୪୪.

ସୁପାଳକ, ଗୌତମ, ବେଦଶିରୋବ୍ରତୀ, ଶାନ୍ତ ଜଟାମାଳି ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଚାଟୁହାସ—ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

ଆତ୍ରେଯଂ ଚାପ୍ଯଙ୍ଗିରସମୌପମନ୍ଯୁଂ ମହା ଵ୍ରତମ୍। ଗୋକର୍ଣଞ୍ଚ ଗୁହାଵାସଂ ଶିଖଣ୍ଡିନମୁମାଵ୍ରତମ୍ ।। ୪୪.

ଆତ୍ରେୟ, ଅଙ୍ଗିରସ, ମହାବ୍ରତୀ ଔପମନ୍ୟୁ, ଗୁହାବାସୀ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଶିଖଣ୍ଡିନ ଏବଂ ଉମାବ୍ରତ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

ଏତାନନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାନ୍ଵେଧା ଲୋକପିତାମହଃ । ପରିକଲ୍ପ୍ଯାକରୋଦ୍ଯାଗଂ ଗଯାସୁରଶରୀରକେ ।। ୪୪.

ଏହି ସମସ୍ତ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୟାସୁରଙ୍କ ଦେହ ଉପରେ ଯଜ୍ଞ କରିବା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ।

ଅଗ୍ନିଶର୍ମାପି ପଞ୍ଚାଗ୍ନୀନ୍ମୁଖାଦେତାନଥାସୃଜତ୍। ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନିଂ ଗାର୍ହପତ୍ଯାହଵନୀଯୌ ତପୋଽଵ୍ଯଯଃ ।। ୪୪.

ଅଗ୍ନିଶର୍ମା ତାଙ୍କର ଅମର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ପାଞ୍ଚଟି ଅଗ୍ନି—ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନି, ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଏବଂ ଆହବନୀୟ—ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ସତ୍ଯାଵସଥ୍ଯୌ ଦେଵର୍ଷେ ଯେଷୁ ଯଜ୍ଞାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ। ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର୍ଥଂ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦୌ ।। ୪୪.

ଏହି ଦେବ ଋଷିମାନେ, ସତ୍ୟବାନ ଓ ଅସତ୍ୟବାନ ଦୁହେଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା; ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଆଗଲା।

ହୁତ୍ଵା ପୂର୍ଣାହୁତିଂ ବ୍ରହ୍ନା ସ୍ନାତ୍ଵା ଚାଵଭୃଥେନ ତୁ। ଯଜ୍ଞଯୂପଂ ସୁରୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସମାନୀଯ ଵ୍ଯରୋପଯତ୍ ।। ୪୪.

ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦେଇ ଏବଂ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ଯୂପକୁ ଆଣି ସ୍ଥାପନ କଲେ।

ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସହସା ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ସରସ୍ଯେଵାଶ୍ରିତଂ ଶୁଭମ୍। ଚଲିତଶ୍ଚକିତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଧର୍ମ୍ମରାଜମଭାଷତ ।। ୪୪.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଯୂପ ଶୁଭ୍ର ହ୍ରଦରେ ସ୍ଥାପିତ ହେବା ସହିତ, ବ୍ରହ୍ମା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଜାତା ଗୃହେ ତଵ ଶିଲା ସମାନୀଯାଵିଚାରଯନ୍। ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ଶୀଘ୍ରଂ ଶିରସି ତାଂ ଧାରଯ ମମାଜ୍ଞଯା ।। ୪୪.

“ତୁମ ଘରରୁ ଏକ ପାଥର ଆଣାଯାଇଛି; ଏହାକୁ ମୋ ଆଦେଶରେ ଶୀଘ୍ର ଦୈତ୍ୟର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖ।”

ନିଶ୍ଚଲାର୍ଥଂ ଯମଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧାରଯନ୍ମସ୍ତକେ ଶିଲାମ୍। ଶିଲାଯାଂ ଧାରିତାଯାନ୍ତୁ ସଶିଲଶ୍ଚାସୁରୋଽଚଲତ୍ ।। ୪୪.

ଏହି କଥା ଶୁଣି ଯମ ଶିଳାକୁ ଦୈତ୍ୟର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶିଳା ରଖାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଦୈତ୍ୟ ଏବଂ ଶିଳା ଦୁହେଁ ଚଳିତ ହେଲେ।

ଦେଵାନୂଚେଽଥ ରୁଦ୍ରାଦୀଞ୍ଛିଲାଯାଂ ନିଶ୍ଚଲାଃ କିଲ। ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ଦେଵାଃ ସକଲାସ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ତେ ସ୍ଥିତାଃ ।। ୪୪.

ତାପରେ ସେ ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: “ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି ଶିଳା ଉପରେ ଅଚଳ ରୁହନ୍ତୁ।” ଏହା କହି ସେମାନେ ଏହିପରି ଅଚଳ ରହିଲେ।

ଦେଵାଃ ପାଦୈର୍ଲକ୍ଷଯିତ୍ଵା ତଥାପି ଚଲିତୋଽସୁରଃ। ବ୍ରହ୍ମାଥ ଵ୍ଯାକୁଲୋ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଗତଃ କ୍ଷୀରାବ୍ଧିଶାଯିନମ୍। ତୁଷ୍ଟାଵ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ନତ୍ଵା ଚାଦୃତ୍ଯ ତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ।। ୪୪.

ଦେବତାମାନେ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୈତ୍ୟ ଚଳିତ ହେଲେ; ଏହା ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ କ୍ଷୀରସାଗର ଶୟନ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଶିର ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ।

.ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ।। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡସ୍ଯ ପତେ ନାଥ ନମାମି ଜଗତାଂ ପତିମ୍। କତିଂ କୀର୍ତ୍ତିମତାଂ ନୄଣାଂ ବୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯକମ୍ ।। ୪୪.

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: “ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତି, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି।”

ଵିଷ୍ଵକ୍ସେନୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଦେଵ ତ୍ଵାଂ ସ୍ତୌତି ପଦ୍ମଜଃ। ହରିରାହାନଯ ତ୍ଵଂ ତଂ ଵିଷ୍ଣୂକ୍ତଃ ସ ତମାନଯତ୍। ଅଜମୂଚେ ହରିଃ କସ୍ମାଦାଗତୋଽସି ଵଦସ୍ଵ ତତ୍ ।। ୪୪.

ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଦେବ, ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା) ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି।” ହରି କହିଲେ, “ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।” ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଆଣିଲେ। ହରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ?”

ଦେଵଦେଵ କୃତେ ଯୋଗେ ପ୍ରଚଚାଲ ଗଯାସୁରଃ। ଶିଲାଯାଂ ଦେଵରୂପିଣ୍ଯାଂ ନ୍ଯସ୍ତାଯାଂ ତସ୍ଯ ମସ୍ତକେ ।। ୪୪.

“ଦେବଦେବ, ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ ଦେବୀୟ ଶିଳା ଦୈତ୍ୟର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଗୟାସୁର ଚଳିତ ହେଲେ।”

ରୁଦ୍ରାଦିଷୁ ଚ ଦେଵେଷୁ ସଂସ୍ଥିତେଷ୍ଵସୁରୋଽଚଲତ୍। ଇଦାନୀଂ ନିଶ୍ଚଲାର୍ଥଂ ହି ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ମାଧଵ ।। ୪୪.

“ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତାହାଉପରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୈତ୍ୟ ଚଳିତ ହେଲେ; ଏବେ ତାହାକୁ ଅଚଳ କରିବା ପାଇଁ, ମାଧବ, ଦୟା କରନ୍ତୁ।”

ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହ୍ଯାକୃଷ୍ଯ ସ୍ଵଶରୀରତଃ । ମୂର୍ତ୍ତିଂ ଦଦୌ ନିଶ୍ଚଲାର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମଣେ ଭଗଵାନ୍ହରିଃ ।। ୪୪.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭଗବାନ୍ ହରି ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ଅଚଳତା ପାଇଁ ସେହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଲେ।