ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଊଚୁସ୍ତଂ ଵାସୁଦେଵାଦ୍ଯାଃ କିମର୍ଥଂ ତପ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା। ସନ୍ତୁଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵାଗତାଃ ସର୍ଵେ ଵରଂ ବ୍ରୂହି ଗଯାସୁର ।। ୪୪.

ବାସୁଦେବ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ପଚ୍ଛିଲେ: 'ତୁମେ କିପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରୁଛ? ଆମେ ସମସ୍ତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଆସିଛୁ; ତୁମର ଇଚ୍ଛା କହ, ଗୟାସୁର।'

ଗଯାସୁର ଉଵାଚ।। ଯଦିତୁଷ୍ଟାଃ ସ୍ଥ ମେ ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ। ସର୍ଵ୍ଵଦେଵଦ୍ଵିଜାତିଭ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞତୀର୍ଥଶିଲୋଚ୍ଚଯାତ୍ ।। ୪୪.

ଗୟାସୁର କହିଲେ: 'ଯଦି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ମହେଶ୍ୱର ଦେବମାନେ ମୋତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ତେବେ ମୋତେ ଏହି ଦାନ ଦିଅ: ଯଜ୍ଞ ବେଦି, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ପାଥର ଏହାର ଉଚ୍ଚ ଦେଖିଲେ—

ଦେଵେଭ୍ଯୋଽତିପଵିତ୍ରୋଽହମୃଷିଭ୍ଯୋଽପି ଶିଵାଵ୍ଯଯାତ୍। ମନ୍ତ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦେଵଦେଵେଭ୍ଯୋ ଯୋଗିଭ୍ଯଶ୍ଚାପି ସର୍ଵ୍ଵଶଃ ।। ୪୪.

ଦେବମାନେଠୁ, ଋଷିମାନେଠୁ, ଶିବଙ୍କୁ ଠାରୁ, ମନ୍ତ୍ରମାନେଠୁ, ଦେବମାନେଠୁ, ଯୋଗୀମାନେଠୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ହେବି।

ନ୍ଯାସିଭ୍ଯଶ୍ଚାପି କର୍ମ୍ମିଭ୍ଯୋ ଧର୍ମ୍ମିଭ୍ଯଶ୍ଚ ତଥା ପୁନଃ। ଜ୍ଞାତିଭ୍ଯୋଽତିପଵିତ୍ରେଭ୍ଯଃ ପଵିତ୍ରଃ ସ୍ଯାଂ ସଦା ସୁରାଃ ।। ୪୪.

ମୁଁ ସଦା କର୍ମ କରୁଥିବା, ଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଥିବା ଏବଂ ନିଜ ଜ୍ଞାତିମାନେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ହେବି, ହେ ଦେବମାନେ।

ପଵିତ୍ରମସ୍ତୁ ତଂ ଦେଵା ଦୈତ୍ଯମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଯୁର୍ଦିଵମ୍। ଦୈତ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ସର୍ଵ୍ଵେ ହରିପୁରଂ ଯଯୁଃ ।। ୪୪.

ଦେବମାନେ କହିଲେ, 'ଏହା ପବିତ୍ର ହେଉ', ଏବଂ ଦାନବକୁ ଛାଡ଼ି ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଦାନବକୁ ଦେଖି ଏବଂ ଛୁଇଁ, ସମସ୍ତେ ହରିଙ୍କ ନଗରକୁ ଗଲେ।

ଶୂନ୍ଯଂ ଲୋକତ୍ରଯଂ ଜାତଂ ଶୂନ୍ଯା ଯମପୁରୀ ହ୍ଯଭୂତ୍। ଯମ ଇନ୍ଦ୍ରାଦିଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ତତୋଽଗମତ୍ ।। ୪୪.

ତିନି ଲୋକ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା, ଯମଙ୍କ ପୁରୀ ମଧ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ହେଲା। ଯମ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ, ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲେ।

ବ୍ରହ୍ମାଣମୂଚିରେ ଦେଵା ଗଯାସୁରଵିଲୋପିତାଃ। ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତୋଽଧିକାରୋ ଵୈ ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ ପିତାମହ ।। ୪୪.

ଗୟାସୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ବିନାଶରେ ଦୁଃଖିତ ଦେବମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆପଣ ଅଧିକାର ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବେ ପିତାମହ, ଦୟାକରି ଦାୟିତ୍ୱ ନିଅନ୍ତୁ।'

ବ୍ରହ୍ମାବ୍ରଵୀତ୍ତତୋ ଦେଵାନ୍ଵ୍ରଜାମୋ ଵିଷ୍ଣୁମଵ୍ଯଯମ୍। ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋଽବ୍ରୁଵନ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତଵରେଽସୁରେ ।। ୪୪.

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନେଠାରେ କହିଲେ, 'ଆମେ ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା।' ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆପଣ ଦାନବକୁ ବର ଦେଇଛନ୍ତି।'

ତଦ୍ଦର୍ଶନାଦ୍ଯଯୁଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଶୂନ୍ଯଂ ଲୋକ ତ୍ରଯଂ ହ୍ଯଭୂତ୍। ଦେଵୈରୁକ୍ତୋ ଵାସୁଦେଵୋ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୪୪.

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ତିନି ଲୋକ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା। ଦେବମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ, ସେଠାରେ ବାସୁଦେବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଗତ୍ଵାସୁରଂ ପ୍ରାର୍ଥଯସ୍ଵ ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଦେହି ଦେହକମ୍। ଵିଷ୍ଣୂକ୍ତଃ ସସୁରୋ ବ୍ରହ୍ମା ଗତ୍ଵାଽପଶ୍ଯନ୍ମହାସୁରମ୍ ।। ୪୪.

'ତୁମେ ଦାନବଙ୍କୁ ଗିଅ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଦେହ ମାଗ।' ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଦାନବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେ ମହାସୁରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ଗଯାସୁରୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତ୍ରିଦଶୈଃ ସହଃ। ସଂପୂଜ୍ଯୋତ୍ଥାଯ ଵିଧିଵତ୍ପ୍ରଣ୍ତଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତଃ ।। ୪୪.

ଗୟାସୁର ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବମାନେଠାରେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଉଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ତପଃ। ଯଦାଗତୋଽତିଥିର୍ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମଯାଦ୍ଯ ଵୈ ।। ୪୪.

ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ଆଜି ମୋର ତପସ୍ୟା ସାର୍ଥକ ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମା ଅତିଥି ଭାବେ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହି ଦିନେ ମୁଁ ସବୁକିଛି ପାଇଲି।

ଯୋଗିନ୍ଯୋଗାଙ୍ଗଵିତ୍ସର୍ଵ୍ଵଲୋକସ୍ଵାମିନ୍ପିତର୍ଗୁରୋ। ଯଦର୍ଥମା ଗତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସ୍ତତ୍କାର୍ଯ୍ଯଂ କରଵାଣ୍ଯହମ୍ ।। ୪୪.

ହେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଗୁରୁ, ଯୋଗର ଅଙ୍ଗ ଜଣା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ପିତୃ ଓ ଶିକ୍ଷକ, ଆପଣ ଯେ କାରଣରେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେ କାମ ମୁଁ କରିବି।

ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ଦୃଷ୍ଟାନି ଭ୍ରମତା ମଯା। ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ନ ତୁ ତେ ତାନି ପଵିତ୍ରାଣି ଶରୀରତଃ ।। ୪୪.

ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଦେଖିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ନୁହେଁ; ସେମାନଙ୍କର ପବିତ୍ରତା ଦେହରୁ ନୁହେଁ।

ତ୍ଵଯା ଦେହେ ପଵିତ୍ରତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରସାଦତଃ। ଅତଃ ପଵିତ୍ରଂ ଦେହଂ ତ୍ଵଂ ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଦେହିମେଽସୁର ।। ୪୪.

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟାରେ ତୁମ ଦେହରେ ପବିତ୍ରତା ଆସିଛି; ଏହିପରି, ହେ ଦାନବ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ତୁମର ପବିତ୍ର ଦେହ ଦିଅ।

ଧନ୍ଯୋଽହଂ ଦେଵ ଦେଵେଶ ଯଦ୍ଦେହଂ ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା। ପିତୃଵଂଶଃ କୃତାର୍ଥୋ ମେ ଦେହେ ଯାଗଂ କରୋଷି ଚେତ୍ ।। ୪୪.

ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ହେ ଦେବମାନଙ୍କ ନାଥ, ଯେ ଆପଣ ମୋର ଦେହ ଚାହାଁନ୍ତି। ଯଦି ଆପଣ ମୋର ଦେହରେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ମୋର ପିତୃବଂଶ ସାର୍ଥକ ହେବ।

ତ୍ଵଯୈଵୋତ୍ପାଦିତୋ ଦେହଃ ପଵିତ୍ରସ୍ତୁ ତ୍ଵଯା କୃତଃ। ସର୍ଵ୍ଵେଷାମୁପକାରାଯ ଯାଗୋଽଵଶ୍ଯଂ ଭଵତ୍ଵିତି ।। ୪୪.

ମୋର ଦେହ ଆପଣ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆପଣ ଏହାକୁ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ଯଜ୍ଞ ହେଉ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସୋଽପତଦ୍ଭୂମୌ ଶ୍ଵେତକଲ୍ପେ ଗଯାସୁରଃ। ନୈଋତୀଂ ଦିଶମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତଦା କୋଲାହଲେ ଗିରୌ ।। ୪୪.

ଏଭଳି କହି, ଶ୍ୱେତ କଳ୍ପରେ ଗୟାସୁର କୋଳାହଳ ପାହାଡ଼ରେ, ନୈୃତ୍ୟ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ।

ଶିରଃ କୃତ୍ଵୋତ୍ତରେ ଦୈତ୍ଯଃ ପାଦୌ କୃତ୍ଵା ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ। ବ୍ରହ୍ମା ସମ୍ଭୃତସମ୍ଭାରୋ ମାନସାନୃତ୍ଵିଜୋଽସୃଜତ୍ ।। ୪୪.

ଦାନବ ମୁଣ୍ଡ ଉତ୍ତର ଓ ପାଦ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ରଖିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ଯୋଗାଇ, ମନସିକ ପୁରୋହିତମାନେ ତିଆରି କଲେ।

ଅଗ୍ନିଶର୍ମାଣମ୍ମୃତଂ ଶୌନକଂ ଯାଞ୍ଜଲିଂ ମୃଦୁମ୍। କୁମୁଥିଂ ଵେଦ କୌଣ୍ଡିଲ୍ଯଂ ହାରୀତଂ କାଶ୍ଯପଂ କୃପମ୍ ।। ୪୪.

ଅଗ୍ନିଶର୍ମା, ମୃତ, ଶୌନକ, ଯାଞ୍ଜଳି, ମୃଦୁ, କୁମୁଥି, ବେଦକୌଣ୍ଡିଳ୍ୟ, ହାରୀତ, କାଶ୍ୟପ ଓ କୃପ।

ଗର୍ଗଂ କୌଶିକଵାସିଷ୍ଠୌ ମୁନିଂ ଭାର୍ଗଵମଵ୍ଯଯମ୍। ଵୃଦ୍ଧଂ ପାରାଶରଂ କଣ୍ଵଂ ମାଣ୍ଡଵ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତିକେଵଲମ୍ ।। ୪୪.

ଗର୍ଗ, କୌଶିକ, ବାସିଷ୍ଠ, ଅବିନାଶୀ ଭାର୍ଗବ ଋଷି, ବୃଦ୍ଧ, ପାରାଶର, କଣ୍ବ, ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୁତିକେବଳ।

ଶ୍ଵେତଂ ସୁତାଲଂ ଦମନଂ ସୁହୋତ୍ରଂ କଙ୍କମେଵ ଚ। ଲୌକାକ୍ଷିଞ୍ଚ ମହାବାହୁଂ ଜୈଗୀଷଵ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୪୪.

ଶ୍ୱେତ, ସୁତାଳ, ଦମନ, ସୁହୋତ୍ର, କଙ୍କ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୌକାକ୍ଷି ଏବଂ ଜୈଗୀଷବ୍ୟ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଉଛି।

ଦଧିପଞ୍ଚମୁଖଂ ଵିପ୍ରମୃଷଭଂ କର୍କମେଵ ଚ। କାତ୍ଯାଯନଂ ଗୋଭିଲଞ୍ଚ ମୁନିମୁଗ୍ରମଗାଵ୍ରତମ୍ ।। ୪୪.

ଦଧିପଞ୍ଚମୁଖ, ବିପ୍ରମୃଷଭ, କର୍କ, କାତ୍ୟାୟନ, ଗୋଭିଲ ଏବଂ ଉଗ୍ରମଗାବ୍ରତ ନାମକ ମୁନିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।

ସୁପାଲକଂ ଗୌତମଞ୍ଚ ତଥା ଵେଦଶିରୋଵ୍ରତମ୍। ଜଟାମାଲିନମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ଚାଟୁହାସଞ୍ଚ ଦାରୁଣମ୍ ।। ୪୪.

ସୁପାଳକ, ଗୌତମ, ବେଦଶିରୋବ୍ରତୀ, ଶାନ୍ତ ଜଟାମାଳି ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଚାଟୁହାସ—ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

ଆତ୍ରେଯଂ ଚାପ୍ଯଙ୍ଗିରସମୌପମନ୍ଯୁଂ ମହା ଵ୍ରତମ୍। ଗୋକର୍ଣଞ୍ଚ ଗୁହାଵାସଂ ଶିଖଣ୍ଡିନମୁମାଵ୍ରତମ୍ ।। ୪୪.

ଆତ୍ରେୟ, ଅଙ୍ଗିରସ, ମହାବ୍ରତୀ ଔପମନ୍ୟୁ, ଗୁହାବାସୀ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଶିଖଣ୍ଡିନ ଏବଂ ଉମାବ୍ରତ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

ଏତାନନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାନ୍ଵେଧା ଲୋକପିତାମହଃ । ପରିକଲ୍ପ୍ଯାକରୋଦ୍ଯାଗଂ ଗଯାସୁରଶରୀରକେ ।। ୪୪.

ଏହି ସମସ୍ତ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୟାସୁରଙ୍କ ଦେହ ଉପରେ ଯଜ୍ଞ କରିବା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ।

ଅଗ୍ନିଶର୍ମାପି ପଞ୍ଚାଗ୍ନୀନ୍ମୁଖାଦେତାନଥାସୃଜତ୍। ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନିଂ ଗାର୍ହପତ୍ଯାହଵନୀଯୌ ତପୋଽଵ୍ଯଯଃ ।। ୪୪.

ଅଗ୍ନିଶର୍ମା ତାଙ୍କର ଅମର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ପାଞ୍ଚଟି ଅଗ୍ନି—ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନି, ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଏବଂ ଆହବନୀୟ—ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ସତ୍ଯାଵସଥ୍ଯୌ ଦେଵର୍ଷେ ଯେଷୁ ଯଜ୍ଞାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ। ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର୍ଥଂ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦୌ ।। ୪୪.

ଏହି ଦେବ ଋଷିମାନେ, ସତ୍ୟବାନ ଓ ଅସତ୍ୟବାନ ଦୁହେଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା; ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଆଗଲା।

ହୁତ୍ଵା ପୂର୍ଣାହୁତିଂ ବ୍ରହ୍ନା ସ୍ନାତ୍ଵା ଚାଵଭୃଥେନ ତୁ। ଯଜ୍ଞଯୂପଂ ସୁରୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସମାନୀଯ ଵ୍ଯରୋପଯତ୍ ।। ୪୪.

ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦେଇ ଏବଂ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ଯୂପକୁ ଆଣି ସ୍ଥାପନ କଲେ।