ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସ୍ଥୂଲଃ ଷଷ୍ଟିର୍ଯୋଜନାନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋଽସୌ ଵୈଷ୍ଣଵଃ ସ୍ମୃତଃ। କୋଲାହଲଗିରିଵରେ ତପସ୍ତେପେ ସୁଦାରୁଣମ୍ ।। ୪୪.

ସେ ବଡ଼ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରସ୍ଥ ଷଷ୍ଟି ଯୋଜନା; ସେ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ପରିଚିତ। କୋଳାହଳ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରେ ସେ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।

ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ନିରୁଚ୍ଛ୍ଵାସଂ ସ୍ଥିରୋଽଭଵତ୍। ତତ୍ତପସ୍ତାପିତା ଦେଵାଃ ସଂକ୍ଷୋଭଂ ପରମଂ ଗତାଃ ।। ୪୪.

ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସେ ନିଶ୍ୱାସ ନ ନେଇ ଅଟୁଟ ରହିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ଦେବମାନେ ଅତି ଭୟଭୀତ ଏବଂ ଚିନ୍ତିତ ହେଇଗଲେ।

ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଗତା ଦେଵାଃ ପ୍ରୋଚୁସ୍ତେଽଥ ପିତାମହମ୍। ଗଯାସୁରାଦ୍ରକ୍ଷ ଦେଵ ବ୍ରହ୍ମା ଦେଵାଂସ୍ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୪୪.

ଦେବମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ଦେବ, ଗୟାସୁରରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।' ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଵ୍ରଜାମଃ ଶଙ୍କରଂ ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଗତାଃ ଶିଵମ୍। କୈଲାସେ ଚାବ୍ରୁଵନ୍ନତ୍ଵା ରକ୍ଷ ଦେଵ ମହାସୁରାତ୍ ।। ୪୪.

ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଦେବମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ କାଇଲାସକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ଦେବ, ଏହି ବଡ଼ ଅସୁରରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।'

ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାନବ୍ରଵୀଚ୍ଛମ୍ଭୁର୍ଵ୍ରଜାମଃ ଶରଣଂ ହରିମ୍। କ୍ଷୀରାବ୍ଧୌ ଦେଵଦେଵେଶଃ ସ ନଃ ଶ୍ରେଯୋ ଵିଧାସ୍ଯତି। ବ୍ରହ୍ମା ମହେଶ୍ଵରୋ ଦେଵା ଵିଷ୍ଣୁଂ ନତ୍ଵା ପ୍ରତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ।। ୪୪.

ଶମ୍ଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଚଲ, ଆମେ ହରିଙ୍କ ଶରଣେ ଯାଉ।' କ୍ଷୀରସାଗରରେ ଦେବମାନେଙ୍କର ନାୟକ ଆମକୁ ଭଲ କରିବେ। ବ୍ରହ୍ମା, ମହେଶ୍ୱର ଏବଂ ଦେବମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

ଦେଵା ଊଚୁଃ ।। ଓଁ ନମୋ ଵିଷ୍ଣଵୋ ଭର୍ତ୍ରେ ସର୍ଵ୍ଵେଷାଂ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣଵେ। ରୋଚିଷ୍ଣଵେ ଜିଷ୍ଣଵେ ଚ ରାକ୍ଷସାଦିଗ୍ରସିଷ୍ଣଵେ ।। ୪୪.

ଦେବମାନେ କହିଲେ: 'ଓଁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ବିଜୟୀ, ରାକ୍ଷସ ଆଦିକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା ମହାପ୍ରଭୁ।'

ଧରିଷ୍ଣଵେଽଖିଲସ୍ଯାସ୍ଯ ଯୋଗିନାଂ ପାରଯିଷ୍ଣଵେ । ଵର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଣଵେ ହ୍ଯନନ୍ତାଯ ନମୋ ଭ୍ରାଜ୍ଷ୍ଣିଵେ ନମଃ ।। ୪୪.

ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରକ, ଯୋଗୀମାନେଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିବା, ବୃଦ୍ଧି କରିଥିବା, ଅନନ୍ତ, ଦୀପ୍ତିମାନ; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ସନତ୍କୁମାର ଉଵାଚ।। ଏଵଂ ସ୍ତୁତୋ ଵାସୁଦେଵଃ ସୁରାଣାଂ ଦର୍ଶନଂ ଦଦୌ। କିମର୍ଥମାଗତା ଦେଵା ଵିଷ୍ଣୁନୋକ୍ତାସ୍ତମବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୪୪.

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ: ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ପାଇ ବାସୁଦେବ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ପଚ୍ଛିଲେ, 'କିପାଇଁ ଆସିଛ?' ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଗଯାସୁରଭଯାଦ୍ଦେଵ ରକ୍ଷାସ୍ମାନବ୍ରଵୀଦ୍ଧରିମ୍। ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯା ଯାନ୍ତୁ ତଂ ଦୈତ୍ଯମାଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତତଃ ।। ୪୪.

ଗୟାସୁରର ଭୟରୁ, 'ହେ ଦେବ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର,' ଦେବମାନେ ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ତା ଦେତ୍ୟକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉ; ମୁଁ ପରେ ଯିବି।

କେଶଵେ ଗରୁଡାରୂଢୋ ଵରଂ ଦାତୁଂ ଗଯାସୁରେ। ସର୍ଵ୍ଵେ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଯଯୁର୍ଵାହନମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୪୪.

ଗରୁଡ଼ରେ ଚଢ଼ି କେଶବ ଗୟାସୁରକୁ ଦାନ ଦେବାକୁ ଗଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ ନିଜ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯାନ ନେଇ ଯାତ୍ରା କଲେ।

ଊଚୁସ୍ତଂ ଵାସୁଦେଵାଦ୍ଯାଃ କିମର୍ଥଂ ତପ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା। ସନ୍ତୁଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵାଗତାଃ ସର୍ଵେ ଵରଂ ବ୍ରୂହି ଗଯାସୁର ।। ୪୪.

ବାସୁଦେବ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ପଚ୍ଛିଲେ: 'ତୁମେ କିପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରୁଛ? ଆମେ ସମସ୍ତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଆସିଛୁ; ତୁମର ଇଚ୍ଛା କହ, ଗୟାସୁର।'

ଗଯାସୁର ଉଵାଚ।। ଯଦିତୁଷ୍ଟାଃ ସ୍ଥ ମେ ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ। ସର୍ଵ୍ଵଦେଵଦ୍ଵିଜାତିଭ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞତୀର୍ଥଶିଲୋଚ୍ଚଯାତ୍ ।। ୪୪.

ଗୟାସୁର କହିଲେ: 'ଯଦି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ମହେଶ୍ୱର ଦେବମାନେ ମୋତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ତେବେ ମୋତେ ଏହି ଦାନ ଦିଅ: ଯଜ୍ଞ ବେଦି, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ପାଥର ଏହାର ଉଚ୍ଚ ଦେଖିଲେ—

ଦେଵେଭ୍ଯୋଽତିପଵିତ୍ରୋଽହମୃଷିଭ୍ଯୋଽପି ଶିଵାଵ୍ଯଯାତ୍। ମନ୍ତ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦେଵଦେଵେଭ୍ଯୋ ଯୋଗିଭ୍ଯଶ୍ଚାପି ସର୍ଵ୍ଵଶଃ ।। ୪୪.

ଦେବମାନେଠୁ, ଋଷିମାନେଠୁ, ଶିବଙ୍କୁ ଠାରୁ, ମନ୍ତ୍ରମାନେଠୁ, ଦେବମାନେଠୁ, ଯୋଗୀମାନେଠୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ହେବି।

ନ୍ଯାସିଭ୍ଯଶ୍ଚାପି କର୍ମ୍ମିଭ୍ଯୋ ଧର୍ମ୍ମିଭ୍ଯଶ୍ଚ ତଥା ପୁନଃ। ଜ୍ଞାତିଭ୍ଯୋଽତିପଵିତ୍ରେଭ୍ଯଃ ପଵିତ୍ରଃ ସ୍ଯାଂ ସଦା ସୁରାଃ ।। ୪୪.

ମୁଁ ସଦା କର୍ମ କରୁଥିବା, ଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଥିବା ଏବଂ ନିଜ ଜ୍ଞାତିମାନେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ହେବି, ହେ ଦେବମାନେ।

ପଵିତ୍ରମସ୍ତୁ ତଂ ଦେଵା ଦୈତ୍ଯମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଯୁର୍ଦିଵମ୍। ଦୈତ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ସର୍ଵ୍ଵେ ହରିପୁରଂ ଯଯୁଃ ।। ୪୪.

ଦେବମାନେ କହିଲେ, 'ଏହା ପବିତ୍ର ହେଉ', ଏବଂ ଦାନବକୁ ଛାଡ଼ି ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଦାନବକୁ ଦେଖି ଏବଂ ଛୁଇଁ, ସମସ୍ତେ ହରିଙ୍କ ନଗରକୁ ଗଲେ।

ଶୂନ୍ଯଂ ଲୋକତ୍ରଯଂ ଜାତଂ ଶୂନ୍ଯା ଯମପୁରୀ ହ୍ଯଭୂତ୍। ଯମ ଇନ୍ଦ୍ରାଦିଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ତତୋଽଗମତ୍ ।। ୪୪.

ତିନି ଲୋକ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା, ଯମଙ୍କ ପୁରୀ ମଧ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ହେଲା। ଯମ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ, ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲେ।

ବ୍ରହ୍ମାଣମୂଚିରେ ଦେଵା ଗଯାସୁରଵିଲୋପିତାଃ। ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତୋଽଧିକାରୋ ଵୈ ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ ପିତାମହ ।। ୪୪.

ଗୟାସୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ବିନାଶରେ ଦୁଃଖିତ ଦେବମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆପଣ ଅଧିକାର ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବେ ପିତାମହ, ଦୟାକରି ଦାୟିତ୍ୱ ନିଅନ୍ତୁ।'

ବ୍ରହ୍ମାବ୍ରଵୀତ୍ତତୋ ଦେଵାନ୍ଵ୍ରଜାମୋ ଵିଷ୍ଣୁମଵ୍ଯଯମ୍। ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋଽବ୍ରୁଵନ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତଵରେଽସୁରେ ।। ୪୪.

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନେଠାରେ କହିଲେ, 'ଆମେ ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା।' ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆପଣ ଦାନବକୁ ବର ଦେଇଛନ୍ତି।'

ତଦ୍ଦର୍ଶନାଦ୍ଯଯୁଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଶୂନ୍ଯଂ ଲୋକ ତ୍ରଯଂ ହ୍ଯଭୂତ୍। ଦେଵୈରୁକ୍ତୋ ଵାସୁଦେଵୋ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୪୪.

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ତିନି ଲୋକ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା। ଦେବମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ, ସେଠାରେ ବାସୁଦେବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଗତ୍ଵାସୁରଂ ପ୍ରାର୍ଥଯସ୍ଵ ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଦେହି ଦେହକମ୍। ଵିଷ୍ଣୂକ୍ତଃ ସସୁରୋ ବ୍ରହ୍ମା ଗତ୍ଵାଽପଶ୍ଯନ୍ମହାସୁରମ୍ ।। ୪୪.

'ତୁମେ ଦାନବଙ୍କୁ ଗିଅ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଦେହ ମାଗ।' ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଦାନବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେ ମହାସୁରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ଗଯାସୁରୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତ୍ରିଦଶୈଃ ସହଃ। ସଂପୂଜ୍ଯୋତ୍ଥାଯ ଵିଧିଵତ୍ପ୍ରଣ୍ତଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତଃ ।। ୪୪.

ଗୟାସୁର ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବମାନେଠାରେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଉଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ତପଃ। ଯଦାଗତୋଽତିଥିର୍ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମଯାଦ୍ଯ ଵୈ ।। ୪୪.

ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ଆଜି ମୋର ତପସ୍ୟା ସାର୍ଥକ ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମା ଅତିଥି ଭାବେ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହି ଦିନେ ମୁଁ ସବୁକିଛି ପାଇଲି।

ଯୋଗିନ୍ଯୋଗାଙ୍ଗଵିତ୍ସର୍ଵ୍ଵଲୋକସ୍ଵାମିନ୍ପିତର୍ଗୁରୋ। ଯଦର୍ଥମା ଗତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସ୍ତତ୍କାର୍ଯ୍ଯଂ କରଵାଣ୍ଯହମ୍ ।। ୪୪.

ହେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଗୁରୁ, ଯୋଗର ଅଙ୍ଗ ଜଣା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ପିତୃ ଓ ଶିକ୍ଷକ, ଆପଣ ଯେ କାରଣରେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେ କାମ ମୁଁ କରିବି।

ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ଦୃଷ୍ଟାନି ଭ୍ରମତା ମଯା। ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ନ ତୁ ତେ ତାନି ପଵିତ୍ରାଣି ଶରୀରତଃ ।। ୪୪.

ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଦେଖିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ନୁହେଁ; ସେମାନଙ୍କର ପବିତ୍ରତା ଦେହରୁ ନୁହେଁ।

ତ୍ଵଯା ଦେହେ ପଵିତ୍ରତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରସାଦତଃ। ଅତଃ ପଵିତ୍ରଂ ଦେହଂ ତ୍ଵଂ ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଦେହିମେଽସୁର ।। ୪୪.

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟାରେ ତୁମ ଦେହରେ ପବିତ୍ରତା ଆସିଛି; ଏହିପରି, ହେ ଦାନବ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ତୁମର ପବିତ୍ର ଦେହ ଦିଅ।

ଧନ୍ଯୋଽହଂ ଦେଵ ଦେଵେଶ ଯଦ୍ଦେହଂ ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା। ପିତୃଵଂଶଃ କୃତାର୍ଥୋ ମେ ଦେହେ ଯାଗଂ କରୋଷି ଚେତ୍ ।। ୪୪.

ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ହେ ଦେବମାନଙ୍କ ନାଥ, ଯେ ଆପଣ ମୋର ଦେହ ଚାହାଁନ୍ତି। ଯଦି ଆପଣ ମୋର ଦେହରେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ମୋର ପିତୃବଂଶ ସାର୍ଥକ ହେବ।

ତ୍ଵଯୈଵୋତ୍ପାଦିତୋ ଦେହଃ ପଵିତ୍ରସ୍ତୁ ତ୍ଵଯା କୃତଃ। ସର୍ଵ୍ଵେଷାମୁପକାରାଯ ଯାଗୋଽଵଶ୍ଯଂ ଭଵତ୍ଵିତି ।। ୪୪.

ମୋର ଦେହ ଆପଣ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆପଣ ଏହାକୁ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ଯଜ୍ଞ ହେଉ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସୋଽପତଦ୍ଭୂମୌ ଶ୍ଵେତକଲ୍ପେ ଗଯାସୁରଃ। ନୈଋତୀଂ ଦିଶମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତଦା କୋଲାହଲେ ଗିରୌ ।। ୪୪.

ଏଭଳି କହି, ଶ୍ୱେତ କଳ୍ପରେ ଗୟାସୁର କୋଳାହଳ ପାହାଡ଼ରେ, ନୈୃତ୍ୟ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ।

ଶିରଃ କୃତ୍ଵୋତ୍ତରେ ଦୈତ୍ଯଃ ପାଦୌ କୃତ୍ଵା ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ। ବ୍ରହ୍ମା ସମ୍ଭୃତସମ୍ଭାରୋ ମାନସାନୃତ୍ଵିଜୋଽସୃଜତ୍ ।। ୪୪.

ଦାନବ ମୁଣ୍ଡ ଉତ୍ତର ଓ ପାଦ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ରଖିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ଯୋଗାଇ, ମନସିକ ପୁରୋହିତମାନେ ତିଆରି କଲେ।