ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସୂତ ସୂତ ମହାଭାଗ ତ୍ଵଯା ଭଗଵତା ସତା। ଵ୍ଯାସପ୍ରସାଦାଧିଗତଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ବୋଧନେନ ଚ ।। ୪୨.

ହେ ସୂତ, ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ବ୍ୟାସଙ୍କର କୃପାରେ ଅଜ୍ଞାନ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଅଧିଗମ କରିଛ; ଏହି ଉପଦେଶ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି।

ଅଷ୍ଟାଦଶପୁରାଣାନି ସେତିହାସାନି ଚାନଘ। ଉପକ୍ରମୋପସଂହାର ଵିଧିନୋକ୍ତାନି କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ।। ୪୨.

ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣ ଓ ଇତିହାସଗୁଡିକ, ହେ ନିର୍ମଳ, ଏହାର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବିବରଣା କରାଯାଇଛି।

ଚତୁର୍ଦଶସହସ୍ରଂ ଚ ମାତ୍ସ୍ଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତମତିସ୍ଫୁଟମ୍। ତତ୍ସଂଖ୍ଯକଂ ଭଵିଷ୍ଯଞ୍ଚ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପଞ୍ଚଶତାଧିକମ୍ ।। ୪୨.

ମାତ୍ସ୍ୟ ପୁରାଣର ଚଉଦ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି, ଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଅଛି, ତାପରି ଅଧିକ ପାଞ୍ଚ ଶତ ଅଛି।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯଂ ମହାରମ୍ଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନଵସହସ୍ରକମ୍। କଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତ୍ତମଷ୍ଟାଦଶସହସ୍ରକମ୍ ।। ୪୨.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣ ଅତି ରମ୍ୟ ଏବଂ ଏହିପରି ନଉ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣରେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।

ଶତୋତ୍ତରଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ସୂର୍ଯସଂଖ୍ଯାସହସ୍ରକମ୍ । ଅଥ ଭାଗଵତଂ ଦିଵ୍ଯମଷ୍ଟାଦଶସହସ୍ରକମ୍ ।। ୪୨.

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣରେ ଏକ ଶତ ଅଧ୍ୟାୟ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ଭାଗବତ ପୁରାଣରେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।

ସହସ୍ରାଣି ଦଶୈଵୋକ୍ତଂ ପୁରାଣଂ ବ୍ରହ୍ମନାମକମ୍। ଅଯୁତଶ୍ଲୋକଘଟିତଂ ପୁରାଣଂ ଵାମନାଭିଧମ୍ ।। ୪୨.

ବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣରେ ଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ବାମନ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ରଚିତ।

ତଥୈଵାଯୁତ ସଂଖ୍ଯାତଂ ଷଟ୍ଶତାଧିକମାଦିକମ୍। ତ୍ରଯୋଵିଂଶତିସାହସ୍ରମନିଲଂ ତଦ୍ଗତଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୪୨.

ଏହିପରି ଆଦି ପୁରାଣରେ ଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଓ ଛଅ ଶତ ଅଛି; ଅନିଳ ପୁରାଣ ଶୁଭ ଏବଂ ତେଇଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।

ତ୍ରଯୋଵିଂଶତିସାହସ୍ରଂ ନାରଦୀଯମୁଦାହୃତମ୍ । ଏକୋନଵିଂଶସାହସ୍ରଂ ଵୈନତେଯମୁଦାହୃତମ୍ ।। ୪୨.

ନାରଦ ପୁରାଣରେ ତେଇଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ବୈନତେୟ ପୁରାଣରେ ଏକୋଣ ଉନିଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।

ସହସ୍ରପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପାଦ୍ମଂ ସୁଵିସ୍ତରମ୍। ସପ୍ତଦଶସହସ୍ରନ୍ତୁ କୂର୍ମଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମନୋହରମ୍ ।। ୪୨.

ବିସ୍ତୃତ ପଦ୍ମ ପୁରାଣରେ ପଚାଞ୍ଜ ହଜାର ପାଞ୍ଚ ଶତ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ମନୋହର କୂର୍ମ ପୁରାଣରେ ସତର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।

ଚତୁର୍ଵିଂଶତି ସାହସ୍ରଂ ସୌକରଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍। ଏକାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ସ୍କାନ୍ଦମୁକ୍ତଂ ସୁଵିସ୍ତୃତମ୍ ।। ୪୨.

ବିଶ୍ମୟକର ସୂକର ପୁରାଣରେ ଚବିଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ବିସ୍ତୃତ ସ୍କାନ୍ଦ ପୁରାଣରେ ଏକାଶୀ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।

ଏଵମଷ୍ଟାଦଶୋକ୍ତାନି ପୁରାଣାନି ବୃହନ୍ତି ଚ। ପୁରାଣେଷ୍ଵେଷୁ ବହଵୋ ଧର୍ମାସ୍ତେ ଵିନିରୂପିତାଃ ।। ୪୨.

ଏହିପରି ଅଷ୍ଟାଦଶ ମହାପୁରାଣ ବିବରଣା ହୋଇଛି; ଏହି ପୁରାଣଗୁଡିକରେ ଅନେକ ଧର୍ମ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।

ରାଗିଣାଞ୍ଚ ଵିରାଗାଣାଂ ଯତୀନାଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣାମ୍ ଗୃହସ୍ଥାନାଂ ଵନସ୍ଥାନାଂ ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଵିଶେଷତଃ ।। ୪୨.

ଯେଉଁମାନେ ଆସକ୍ତ ଓ ନିରାସକ୍ତ, ଯତି ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଘରେ ରହୁଥିବା ଓ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଥିବା, ବିଶେଷକରି ଜଣାନୀମାନେ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ,

ବ୍ରାହ୍ମଣକ୍ଷତ୍ରିଯଵିଶାଂ ଯେ ଚ ସଙ୍କରଜାତଯଃ। ଗଙ୍ଗାଦ୍ଯା ଯା ମହାନଦ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞଵ୍ରତତପାଂସି ଚ ।। ୪୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ମିଶ୍ର ଜାତିର ଲୋକମାନେ, ଗଙ୍ଗା ଆଦି ବଡ଼ ନଦୀମାନେ, ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ ଓ ତପସ୍ୟା,

ଅନେକଵିଧଦାନାନି ଯମାଶ୍ଚ ନିଯମୈଃ ସହ। ଯୋଗଧର୍ମା ବହୁଵିଧାଃ ସାଂଖ୍ଯା ଭାଗଵତାସ୍ତଥା ।। ୪୨.

ନାନା ପ୍ରକାର ଦାନ, ନିୟମ ଓ ନିୟମାବଳୀ, ବିଭିନ୍ନ ଯୋଗ ଧର୍ମ, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଭାଗବତ ପଥ,

ଭକ୍ତିମାର୍ଗା ଜ୍ଞାନମାର୍ଗା ଵୈରାଗ୍ଯାନିଲନୀରଜାଃ। ଉପାସନଵିଧିଶ୍ଚୋକ୍ତଃ କର୍ମସଂଶୁଦ୍ଧିଚେତସାମ୍ ।। ୪୨.

ଭକ୍ତିର ପଥ, ଜ୍ଞାନର ପଥ, ବିରାଗର ପବନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବାମାନେ, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମନ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବାମାନେ ପାଇଁ ଉପାସନାର ବିଧି,

ବ୍ରାହ୍ମଂ ଶୈଵଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଚ ସୌରଂ ଶାକ୍ତଂ ତଥାର୍ହତମ୍। ଷଡ୍ଦର୍ଶନାନି ଚୋକ୍ତାନି ସ୍ଵଭାଵନିଯତାନି ଚ ।। ୪୨.

ବ୍ରହ୍ମ, ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶକ୍ତି ଓ ଅର୍ହତ ପରମ୍ପରା, ଏହି ଛଅ ଦର୍ଶନ ଏବଂ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି,

ଏତଦନ୍ଯଚ୍ଚ ଵିଵିଧଂ ପୁରାଣେଷୁ ନିରୁପିତମ୍। ଅତଃ ପରଂ କିମପ୍ଯସ୍ତି ନ ଵା ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୪୨.

ଏହି ସମସ୍ତ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜିନିଷ ପୁରାଣମାନେ ରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଆଉ କିଛି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଜାଣିବାକୁ ଅଛି ନାହିଁ,

ନ ଜ୍ଞାଯେତ ଯଦି ଵ୍ଯାସୋ ଗୋପଯେଦଥ ଵା ଭଵାନ୍ । ଅତ୍ର ନଃ ସଂଶଯଂ ଛିନ୍ଧି ପୂର୍ଣଃ ପୌରାଣିକୋ ଯତଃ ।। ୪୨.

ଯଦି ବ୍ୟାସ ଜାଣିନଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ସେ ଗୁପ୍ତ ରଖିଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଆପଣ ଗୁପ୍ତ କରନ୍ତି, ଦୟାକରି ଆମର ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଆପଣ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁରାଣ ବିଶାରଦ,

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଶ୍ରୃଣୁ ଶୌନକ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରଶ୍ରମେନଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍। ଅତିଗୋପ୍ଯତରଂ ଦିଵ୍ଯମନାଖ୍ଯେଯଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ।। ୪୨.

ସୂତ କହିଲେ: ଶୌନକ, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଗୁପ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଉପଦେଶ କହିବି, ଯାହା ବର୍ଣ୍ଣନା ଉପରେ ଅଛି,

ପରାଶରସୁତୋ ଵ୍ଯାସଃ କୃତ୍ଵା ପୌରାଣିକୀଂ କଥାମ୍। ସର୍ଵଵେଦାର୍ଥଘଟିତାଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଚେତସି ।। ୪୨.

ପରାଶରଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ୟାସ, ପୁରାଣ କଥା ରଚନା କରି, ସମସ୍ତ ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱ ମିଶିଥିବା ତାହାର ଅର୍ଥ ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲେ,

ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵତାଂ ଧର୍ମୋ ମଯା ସମ୍ଯଗୁଦାହୃତଃ। ମୁକ୍ତିମାର୍ଗା ବହୁଵିଧା ଉକ୍ତା ଵେଦାଵିରୋଧତଃ ।। ୪୨.

ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଯେଉଁ ଧର୍ମ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ଭଲଭାବେ କହିଛି; ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପଥ ବେଦ ବିରୋଧ ନହୋଇ କୁହାଯାଇଛି,

ଜୀଵେଶ୍ଵରବ୍ରହ୍ମଭେଦୋ ନିରସ୍ତଃ ସୂତ୍ରନିର୍ଣଯେ। ନିରୂପିତଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଶ୍ରୁତିଯୁକ୍ତଵିଚାରତଃ ।। ୪୨.

ଜୀବ, ଈଶ୍ୱର ଓ ବ୍ରହ୍ମ ଭିନ୍ନତା ସୂତ୍ର ନିଷ୍କର୍ଷରେ ନିରସିତ; ଶ୍ରୁତି ଓ ବିଚାର ଦ୍ୱାରା ପରବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି,

ଅକ୍ଷରଂ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରମାତ୍ମା ପରଂ ପଦମ୍। ଯଦର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାଦିଵାନପ୍ରସ୍ଥଯତିଵ୍ରତମ୍ ।। ୪୨.

ଯେଉଁ ଅକ୍ଷୟ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମାତ୍ମା, ପରମ ପଦ, ଯାହା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା, ଭବାନ୍ତର ଓ ତ୍ୟାଗୀ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ,

ଆଚରନ୍ତି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞା ଧାରଣାଞ୍ଚ ପୃଥଗ୍ଵିଧାମ୍। ଆସନଂ ପ୍ରାଣରୋଧଶ୍ଚ ପ୍ରତ୍ଯାହାରଶ୍ଚ ଧାରଣା ।। ୪୨.

ମହାପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଧାରଣା, ଆସନ, ପ୍ରାଣାୟାମ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ଓ ଧାରଣା ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି,

ଧ୍ଯାନଂ ସମାଧିରେତାନି ଯମୈଶ୍ଚ ନିଯମୈଃ ସହ। ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗାନି ଯଦର୍ଥଞ୍ଚ ଚରନ୍ତି ମୁନିପୁଙ୍ଗଵାଃ ।। ୪୨.

ଧ୍ୟାନ ଓ ସମାଧି, ଏହା ସହିତ ଯମ ଓ ନିୟମ, ଏହି ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପାଇଁ ମହାମୁନିମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି,

ଯଦର୍ଥଂ କର୍ମ କୁର୍ଵନ୍ତି ଵେଦାଜ୍ଞାମାତ୍ରତତ୍ପରାଃ। ପରାର୍ପଣଧିଯା ସମ୍ଯଗ୍ ନିଷ୍କାମାଃ କଲିଲୋଜ୍ଝିତାଃ ।। ୪୨.

ସେହି ପରମାର୍ଥ ପାଇଁ, ବେଦର ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପହାର ଭାବେ ଭାବି, ନିଷ୍କାମ ଓ ଦୋଷ ରହିତ ଭାବେ କର୍ମ କରନ୍ତି,

ଯଜ୍ଜ୍ଞପ୍ତଯେ ନିରାକର୍ତ୍ତୁଂ ପାପାଚରଣମାତ୍ମନଃ। ଗଙ୍ଗାଦିତୀର୍ଥଚର୍ଯାଣି ନିଷେଵନ୍ତେ ଶୁଚିଵ୍ରତାଃ ।। ୪୨.

ସେହି ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଓ ନିଜର ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୂର କରିବାକୁ, ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରତୀମାନେ ଗଙ୍ଗା ଆଦି ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି,

ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ପରମଂ ଶୁଦ୍ଧମନାଦ୍ଯନ୍ତମନାମଯମ୍। ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵଗତଂ ସ୍ଥାଣୁ କୂଟସ୍ଥଂ କୂଟଵିର୍ଜିତମ୍ ।। ୪୨.

ସେହି ବ୍ରହ୍ମ ପରମ, ପବିତ୍ର, ଆଦି ଅନ୍ତ ନଥିବା, ଦୁଃଖ ରହିତ, ନିତ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପି, ଅଚଳ ଓ ମାୟାରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ,

ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯଚରାଭାସଂ ପ୍ରାକୃତେନ୍ଦ୍ରିଯଵର୍ଜିତମ୍। ଦିକ୍କାଲାଦ୍ଯନଵଚ୍ଛିନ୍ନଂ ନିତ୍ଯଂ ଚିନ୍ମାତ୍ରମଵ୍ଯଯମ୍ ।। ୪୨.

ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର କ୍ରିୟା ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରାକୃତିକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନାହିଁ; ଦିଗ, କାଳ ଓ ଏହାଦି ଦ୍ୱାରା ସୀମିତ ନୁହେଁ, ଏହା ନିତ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଓ ଅବିନାଶୀ |