ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ନିର୍ଯନ୍ତରସ୍ତୁ ପ୍ରୋଵାଚ ତଥା ଵାଜଶ୍ରଵାଯ ଚ। ସ ଦଦୌ ସୋମଶୂଷ୍ମାଯ ସ ଦଦୌ ତୃଣବିନ୍ଦଵେ ।। ୪୧.

ନିର୍ୟନ୍ତର ଭାଜଶ୍ରବାକୁ କହିଲେ, ଭାଜଶ୍ରବା ସୋମଶୂଷ୍ମକୁ ଦେଲେ, ସୋମଶୂଷ୍ମ ତୃଣବିନ୍ଦୁକୁ ଦେଲେ।

ତୃଣବିନ୍ଦୁସ୍ତୁ ଦକ୍ଷାଯ ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଶକ୍ତଯେ। ଶକ୍ତେଃ ପରାଶରଶ୍ଚାପି ଗର୍ଭସ୍ଥଃ ଶ୍ରୁତଵାନିଦମ୍ ।। ୪୧.

ତୃଣବିନ୍ଦୁ ଦକ୍ଷକୁ ଦେଲେ, ଦକ୍ଷ ଶକ୍ତିକୁ କହିଲେ; ଶକ୍ତିରୁ ପରାଶର ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଣିଥିଲେ।

ପରାଶରାଜ୍ଜାତୁକର୍ଣସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵୈପାଯନଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଦ୍ଵୈପାଯନାତ୍ପୁନଶ୍ଚାପି ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ।। ୪୧.

ପରାଶରରୁ ଯାତୁକର୍ଣ୍ଣ ପାଇଲେ, ତା'ପରେ ଦ୍ୱୈପାୟନ ପ୍ରଭୁ; ଦ୍ୱୈପାୟନରୁ ଏହି ପୁରାଣ ଏବେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ।

ଶାଂଶପାଯନ ଉଵାଚ ।। ମଯା ଵୈ ତତ୍ପୁନଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପୁତ୍ରାଯାମିତବୁଦ୍ଧଯେ। ଇତ୍ଯେଵ ଵାଚା ବ୍ରହ୍ମାଦିଗୁରୁଣା ସମୁଦାହୃତା ।। ୪୧.

ଶାଂଶପାୟନ କହିଲେ — ମୁଁ ଏହି ଉପଦେଶ ପୁନି ମୋ ପୁଅ ପାଇଁ କହିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅସୀମ ବୁଦ୍ଧି ଅଛି; ଏହି ଉପଦେଶ ଏହି ଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିଲା।

ନମସ୍କାର୍ଯ୍ଯଶ୍ଚ ଗୁରଵଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ମନୀଷିଭିଃ। ଧନ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵାର୍ଥସାଧକମ୍ ।। ୪୧.

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଭାଗ୍ୟ, କୀର୍ତି, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ।

ପାପଘ୍ନଂ ନିଯମେନେଦଂ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସଦା। ନାଶୁଚୌ ନାପି ପାପାଯ ନାପ୍ଯସଂଵତ୍ସରୋଷିତେ ।। ୪୧.

ଏହି ଉପଦେଶ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିୟମରେ ଶୁଣିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ପାପକୁ ଦୂର କରେ; ଅଶୁଚି, ପାପୀ, କିମ୍ବା ଏକ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇନଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ନାଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଵିଦୁଷେ ନାପୁତ୍ରାଯ କଥଞ୍ଚନ। ନାହିତାଯ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରମିଦମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୪୧.

ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର ଉପଦେଶ କେବେ ଅଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ଅଜ୍ଞାନୀ, ନିସ୍ସନ୍ତାନ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ ଵୈ ଯସ୍ଯ ଯୋନିଂ ଵଦନ୍ତି ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଦେହଂ କାଲମନ୍ତର୍ଗତଞ୍ଚ । ଵହ୍ନିଂ ଵକ୍ରଂ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ଯୌ ଚ ନେତ୍ରେ ଦିଶଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେ ଘ୍ରାଣମାହୁଶ୍ଚ ଵାଯୁମ୍ ।। ୪୧.

ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଅଦୃଶ୍ୟ, ଦେହ ଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ସମୟ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଅଛି; ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ମୁଁହ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ଦିଗ୍ଗୁଡିକ ତାଙ୍କର କାନ, ବାୟୁ ତାଙ୍କର ନାକ।

ଵାଯୋ ଵେଦାଂଶ୍ଚାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଶରୀରଂ କ୍ଷିତିଂ ପାଦୌ ତାରକା ରୋମକୂପାନ୍ । ସର୍ଵାଣି ଚାଙ୍ଗାନି ତଥୈଵ ତାନି ଵିଦ୍ଯାସ୍ସର୍ଵା ଯସ୍ଯ ପୁଚ୍ଛଂ ଵଦନ୍ତି ।। ୪୧.

ବେଦ ଓ ଆକାଶ ତାଙ୍କର ବାଣୀ, ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କର ପାଦ, ତାରାଗୁଡିକ ତାଙ୍କର କେଶର ଗୁଡିକ; ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଏହିପରି ବିଦ୍ୟା, ଏବଂ ପୁଛ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ।

ତଂ ଦେଵଦେଵଂ ଜନନଂ ଜନାନାଂ ସର୍ଵ୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଞ୍ଚ। ଵରଂ ଵରାଣାଂ ଵରଦଂ ମହେଶ୍ଵରଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମାଦିଂ ପ୍ରଯତୋ ନମସ୍ଯେ ।। ୪୧.

ମୁଁ ଭକ୍ତିରେ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବ୍ୟପ୍ତ, ଭଲ ଦେବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଥ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଏବଂ ସମସ୍ତର ଆରମ୍ଭ।

ସୂତ ସୂତ ମହାଭାଗ ତ୍ଵଯା ଭଗଵତା ସତା। ଵ୍ଯାସପ୍ରସାଦାଧିଗତଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ବୋଧନେନ ଚ ।। ୪୨.

ହେ ସୂତ, ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ବ୍ୟାସଙ୍କର କୃପାରେ ଅଜ୍ଞାନ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଅଧିଗମ କରିଛ; ଏହି ଉପଦେଶ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି।

ଅଷ୍ଟାଦଶପୁରାଣାନି ସେତିହାସାନି ଚାନଘ। ଉପକ୍ରମୋପସଂହାର ଵିଧିନୋକ୍ତାନି କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ।। ୪୨.

ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣ ଓ ଇତିହାସଗୁଡିକ, ହେ ନିର୍ମଳ, ଏହାର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବିବରଣା କରାଯାଇଛି।

ଚତୁର୍ଦଶସହସ୍ରଂ ଚ ମାତ୍ସ୍ଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତମତିସ୍ଫୁଟମ୍। ତତ୍ସଂଖ୍ଯକଂ ଭଵିଷ୍ଯଞ୍ଚ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପଞ୍ଚଶତାଧିକମ୍ ।। ୪୨.

ମାତ୍ସ୍ୟ ପୁରାଣର ଚଉଦ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି, ଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଅଛି, ତାପରି ଅଧିକ ପାଞ୍ଚ ଶତ ଅଛି।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯଂ ମହାରମ୍ଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନଵସହସ୍ରକମ୍। କଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତ୍ତମଷ୍ଟାଦଶସହସ୍ରକମ୍ ।। ୪୨.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣ ଅତି ରମ୍ୟ ଏବଂ ଏହିପରି ନଉ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣରେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।

ଶତୋତ୍ତରଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ସୂର୍ଯସଂଖ୍ଯାସହସ୍ରକମ୍ । ଅଥ ଭାଗଵତଂ ଦିଵ୍ଯମଷ୍ଟାଦଶସହସ୍ରକମ୍ ।। ୪୨.

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣରେ ଏକ ଶତ ଅଧ୍ୟାୟ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ଭାଗବତ ପୁରାଣରେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।

ସହସ୍ରାଣି ଦଶୈଵୋକ୍ତଂ ପୁରାଣଂ ବ୍ରହ୍ମନାମକମ୍। ଅଯୁତଶ୍ଲୋକଘଟିତଂ ପୁରାଣଂ ଵାମନାଭିଧମ୍ ।। ୪୨.

ବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣରେ ଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ବାମନ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ରଚିତ।

ତଥୈଵାଯୁତ ସଂଖ୍ଯାତଂ ଷଟ୍ଶତାଧିକମାଦିକମ୍। ତ୍ରଯୋଵିଂଶତିସାହସ୍ରମନିଲଂ ତଦ୍ଗତଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୪୨.

ଏହିପରି ଆଦି ପୁରାଣରେ ଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଓ ଛଅ ଶତ ଅଛି; ଅନିଳ ପୁରାଣ ଶୁଭ ଏବଂ ତେଇଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।

ତ୍ରଯୋଵିଂଶତିସାହସ୍ରଂ ନାରଦୀଯମୁଦାହୃତମ୍ । ଏକୋନଵିଂଶସାହସ୍ରଂ ଵୈନତେଯମୁଦାହୃତମ୍ ।। ୪୨.

ନାରଦ ପୁରାଣରେ ତେଇଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ବୈନତେୟ ପୁରାଣରେ ଏକୋଣ ଉନିଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।

ସହସ୍ରପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପାଦ୍ମଂ ସୁଵିସ୍ତରମ୍। ସପ୍ତଦଶସହସ୍ରନ୍ତୁ କୂର୍ମଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମନୋହରମ୍ ।। ୪୨.

ବିସ୍ତୃତ ପଦ୍ମ ପୁରାଣରେ ପଚାଞ୍ଜ ହଜାର ପାଞ୍ଚ ଶତ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ମନୋହର କୂର୍ମ ପୁରାଣରେ ସତର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।

ଚତୁର୍ଵିଂଶତି ସାହସ୍ରଂ ସୌକରଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍। ଏକାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ସ୍କାନ୍ଦମୁକ୍ତଂ ସୁଵିସ୍ତୃତମ୍ ।। ୪୨.

ବିଶ୍ମୟକର ସୂକର ପୁରାଣରେ ଚବିଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ବିସ୍ତୃତ ସ୍କାନ୍ଦ ପୁରାଣରେ ଏକାଶୀ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।

ଏଵମଷ୍ଟାଦଶୋକ୍ତାନି ପୁରାଣାନି ବୃହନ୍ତି ଚ। ପୁରାଣେଷ୍ଵେଷୁ ବହଵୋ ଧର୍ମାସ୍ତେ ଵିନିରୂପିତାଃ ।। ୪୨.

ଏହିପରି ଅଷ୍ଟାଦଶ ମହାପୁରାଣ ବିବରଣା ହୋଇଛି; ଏହି ପୁରାଣଗୁଡିକରେ ଅନେକ ଧର୍ମ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।

ରାଗିଣାଞ୍ଚ ଵିରାଗାଣାଂ ଯତୀନାଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣାମ୍ ଗୃହସ୍ଥାନାଂ ଵନସ୍ଥାନାଂ ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଵିଶେଷତଃ ।। ୪୨.

ଯେଉଁମାନେ ଆସକ୍ତ ଓ ନିରାସକ୍ତ, ଯତି ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଘରେ ରହୁଥିବା ଓ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଥିବା, ବିଶେଷକରି ଜଣାନୀମାନେ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ,

ବ୍ରାହ୍ମଣକ୍ଷତ୍ରିଯଵିଶାଂ ଯେ ଚ ସଙ୍କରଜାତଯଃ। ଗଙ୍ଗାଦ୍ଯା ଯା ମହାନଦ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞଵ୍ରତତପାଂସି ଚ ।। ୪୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ମିଶ୍ର ଜାତିର ଲୋକମାନେ, ଗଙ୍ଗା ଆଦି ବଡ଼ ନଦୀମାନେ, ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ ଓ ତପସ୍ୟା,

ଅନେକଵିଧଦାନାନି ଯମାଶ୍ଚ ନିଯମୈଃ ସହ। ଯୋଗଧର୍ମା ବହୁଵିଧାଃ ସାଂଖ୍ଯା ଭାଗଵତାସ୍ତଥା ।। ୪୨.

ନାନା ପ୍ରକାର ଦାନ, ନିୟମ ଓ ନିୟମାବଳୀ, ବିଭିନ୍ନ ଯୋଗ ଧର୍ମ, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଭାଗବତ ପଥ,

ଭକ୍ତିମାର୍ଗା ଜ୍ଞାନମାର୍ଗା ଵୈରାଗ୍ଯାନିଲନୀରଜାଃ। ଉପାସନଵିଧିଶ୍ଚୋକ୍ତଃ କର୍ମସଂଶୁଦ୍ଧିଚେତସାମ୍ ।। ୪୨.

ଭକ୍ତିର ପଥ, ଜ୍ଞାନର ପଥ, ବିରାଗର ପବନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବାମାନେ, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମନ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବାମାନେ ପାଇଁ ଉପାସନାର ବିଧି,

ବ୍ରାହ୍ମଂ ଶୈଵଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଚ ସୌରଂ ଶାକ୍ତଂ ତଥାର୍ହତମ୍। ଷଡ୍ଦର୍ଶନାନି ଚୋକ୍ତାନି ସ୍ଵଭାଵନିଯତାନି ଚ ।। ୪୨.

ବ୍ରହ୍ମ, ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶକ୍ତି ଓ ଅର୍ହତ ପରମ୍ପରା, ଏହି ଛଅ ଦର୍ଶନ ଏବଂ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି,

ଏତଦନ୍ଯଚ୍ଚ ଵିଵିଧଂ ପୁରାଣେଷୁ ନିରୁପିତମ୍। ଅତଃ ପରଂ କିମପ୍ଯସ୍ତି ନ ଵା ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୪୨.

ଏହି ସମସ୍ତ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜିନିଷ ପୁରାଣମାନେ ରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଆଉ କିଛି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଜାଣିବାକୁ ଅଛି ନାହିଁ,

ନ ଜ୍ଞାଯେତ ଯଦି ଵ୍ଯାସୋ ଗୋପଯେଦଥ ଵା ଭଵାନ୍ । ଅତ୍ର ନଃ ସଂଶଯଂ ଛିନ୍ଧି ପୂର୍ଣଃ ପୌରାଣିକୋ ଯତଃ ।। ୪୨.

ଯଦି ବ୍ୟାସ ଜାଣିନଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ସେ ଗୁପ୍ତ ରଖିଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଆପଣ ଗୁପ୍ତ କରନ୍ତି, ଦୟାକରି ଆମର ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଆପଣ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁରାଣ ବିଶାରଦ,

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଶ୍ରୃଣୁ ଶୌନକ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରଶ୍ରମେନଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍। ଅତିଗୋପ୍ଯତରଂ ଦିଵ୍ଯମନାଖ୍ଯେଯଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ।। ୪୨.

ସୂତ କହିଲେ: ଶୌନକ, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଗୁପ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଉପଦେଶ କହିବି, ଯାହା ବର୍ଣ୍ଣନା ଉପରେ ଅଛି,