ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପ୍ରକ୍ରିଯା ପ୍ରଥମେ ପାଦେ କଥାଵସ୍ତୁପରିଗ୍ରହଃ। ଅନୁଷଙ୍ଗ ଉପୋଦ୍ଵାତ ଉପସଂହାର ଏଵ ଚ ।। ୪୧.

ପ୍ରକ୍ରିୟା, ପ୍ରଥମ ଅଂଶ, କଥାବସ୍ତୁର ଗଣନା, ସମ୍ପର୍କ, ଆରମ୍ଭ ଓ ସମାପ୍ତି—ଏହି ଭାଗଗୁଡିକ ଅଛି।

ଏଵମେତଚ୍ଚତୁଷ୍ପାଦଂ ପୁରାଣଂ ଲୋକସମ୍ମତମ୍। ଉଵାଚ ଭଗଵାନ୍ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵାଯୁର୍ଲୋକହିତେ ରତଃ ।। ୪୧.

ଏହିପରି ଚାରି ଅଂଶରେ ଥିବା ପୁରାଣକୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ମାନିଛନ୍ତି। ଏହାକୁ ପ୍ରଭୁ ବାୟୁ ନିଜେ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କହିଥିଲେ।

ନୈମିଷେ ସତ୍ରମାସାଦ୍ଯ ମୁନିଭ୍ଯୋ ମୁନିସତ୍ତମାଃ । ତତ୍ପ୍ରସାଦାଦସଂଦିଗ୍ଧଂ ଭୂତୋତ୍ପତ୍ତିଲଯାନି ଚ ।। ୪୧.

ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ବଳିଦାନ ସମାପ୍ତ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୟାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣିଲେ—ଭୂତମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଲୟ କେମିତି ହୁଏ।

ପ୍ରାଧାନିକୀମିମାଂ ସୃଷ୍ଟିଂ ତଥୈଵେଶ୍ଵରକାରିତାମ୍। ସମ୍ଯଗ୍ଵିଦିତ୍ଵା ମେଧାଵୀ ନ ମୋହମଧିଗଚ୍ଛତି ।। ୪୧.

ଏହି ପ୍ରଧାନ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଯିଏ ଭଲଭାବେ ବୁଝିଥାଏ, ସେ କେବେ ମୂଢ଼ତାରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ।

ଇଦଂ ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵିଦ୍ଵାନିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍। ଶ୍ରୃଣୁଯାଚ୍ଛ୍ରାଵଯେଦ୍ଵାପି ତଥାଧ୍ଯାପଯତେଽପି ଚ ।। ୪୧.

ଏହି ପୁରାତନ ଇତିହାସକୁ ଯିଏ ଜାଣେ, କିମ୍ବା ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶୁଣାଏ, କିମ୍ବା ପଢ଼ାଏ—

ସ୍ଥାନେଷୁ ସ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମୋଦତେ ଶାଶ୍ଵତୀଃ ସମାଃ। ବ୍ରହ୍ମସାଯୁଜ୍ଯଗୋ ଭୂତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣା ସହ ମୋକ୍ଷ୍ଯତେ ।। ୪୧.

ମହେନ୍ଦ୍ରର ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ସେ ଅନନ୍ତ କାଳ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ କରେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ପାଇ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ।

ତେଷାଂ କୀର୍ତ୍ତିମତାଂ କୀର୍ତ୍ତିଂ ପ୍ରଜେଶାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ପ୍ରଥଯନ୍ପୃଥିଵୀଶାନାଂ ବ୍ରହ୍ମଭୂଯାଯ ଗଚ୍ଛତି ।। ୪୧.

ପ୍ରଜାର ମହାତ୍ମା ରାଜାମାନେ ଓ ଭୂମିର ଶାସକମାନେ ଯେଉଁଠି କୀର୍ତିବନ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କୀର୍ତିକୁ ପ୍ରଚାର କରି, ବ୍ରହ୍ମାର ସ୍ଥିତିକୁ ଅଧିଗମନ କରେ।

ଧନ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵେଦୈଶ୍ଚ ସମ୍ମତମ୍। କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନେନୋକ୍ତଂ ପୁରାଣଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନା ।। ୪୧.

କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ଏହି ପୁରାଣ, ବ୍ରହ୍ମା ବିଷୟରେ କଥାହୁଏ, ଶୁଭ, କୀର୍ତିଦାୟକ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ; ଏହି ପୁରାଣକୁ ବେଦମାନେ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଛନ୍ତି।

ମନ୍ଵନ୍ତରେଶ୍ଵରାଣାଂ ଚ ଯଃ କୀର୍ତିଂ ପ୍ରଥଯେଦିମାମ୍। ଦେଵତାନାମୃଷୀଣାଞ୍ଚ ଭୂରିଦ୍ରଵିଣତେଜସାମ୍। ସ ସର୍ଵୈର୍ମୁଚ୍ଯତେ ପାପୈଃ ପୁଣ୍ଯଞ୍ଚ ମହଦାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୪୧.

ଯେଉଁଠି ମନ୍ବନ୍ତରର ଶାସକମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଅଧିକ ଧନ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କୀର୍ତିକୁ ପ୍ରଚାର କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ ଓ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।

ଯଶ୍ଚେଦଂ ଶ୍ରାଵଯେଦ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ସଦା ପର୍ଵଣି ପର୍ଵଣି। ଧୂତପାପ୍ମା ଜିତସ୍ଵର୍ଗୋ ବ୍ରହ୍ମଭୂଯାଯ କଲ୍ପତେ ।। ୪୧.

ଯଦି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ପୁରାଣକୁ ପ୍ରତି ଉତ୍ସବରେ ପଠାନ୍ତି, ସେ ପାପରୁ ଶୁଧ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଜୟ କରନ୍ତି ଓ ବ୍ରହ୍ମାର ଏକତା ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।

ଯଶ୍ଚେଦଂ ଶ୍ରାଵଯେଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧେ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପାଦମନ୍ତତଃ। ଅକ୍ଷଯଂ ସାର୍ଵକାମୀଯଂ ପିତୄଂସ୍ତଚ୍ଚୋପତିଷ୍ଠତି ।। ୪୧.

ଯଦି କେହି ଏହି ପୁରାଣର ଏକ ପଦ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପଠାନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ଫଳ ପାନ୍ତି।

ଯସ୍ମାତ୍ପୁରା ହ୍ଯନନ୍ତୀଦଂ ପୁରାଣଂ ତେନ ଚୋଚ୍ଯତେ। ନିରୁକ୍ତମସ୍ଯ ଯୋ ଵେଦ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ।। ୪୧.

ଏହି ପୁରାଣ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଅନନ୍ତ ଥିବାରୁ ଏହି ନାମ ହୋଇଛି; ଏହାର ଅର୍ଥ ଯେଉଁଠି ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ।

ତଥୈଵ ତ୍ରିଷୁ ଵର୍ଣେଷୁ ଯେ ମନୁଷ୍ଯାଃ ପ୍ରଧାନତଃ। ଇତିହାସମିମଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମାଯ ଵିଦଧେ ମତିମ୍ ।। ୪୧.

ତିନି ଜାତିର ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଲୋକମାନେ ଏହି ଇତିହାସକୁ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ମନକୁ ଧର୍ମରେ ଲଗାନ୍ତି।

ଯାଵନ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଶରୀରେଷୁ ରୋମକୂପାଣି ସର୍ଵଶଃ। ତାଵତ୍କୋଟି ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ଦିଵି ମୋଦତେ। ବ୍ରହ୍ମସାଯୁଜ୍ଯଗୋ ଭୂତ୍ଵା ଦୈଵତୈଃ ସହ ମୋଦତେ ।। ୪୧.

ନିଜ ଶରୀରରେ ଯେତେ ରୋମକୁପ ଅଛି, ତେତେ କୋଟି ହଜାର ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରିଥାଏ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ପାଇ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରେ।

ସର୍ଵ୍ଵପାପହରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରଞ୍ଚ ଯଶସ୍ଵି ଚ। ବ୍ରହ୍ମା ଦଦୌ ଶାସ୍ତ୍ରମିଦଂ ପୁରାଣଂ ମାତରିଶ୍ଵନେ ।। ୪୧.

ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରିଥିବା, ପବିତ୍ର ଓ କୀର୍ତିଦାୟକ ଏହି ପୁରାଣ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ମାତରିଶ୍ୱନଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।

ତସ୍ମାଚ୍ଚୋଶନସା ପ୍ରାପ୍ତଂ ତସ୍ମାଚ୍ଚାପି ବୃହସ୍ପତିଃ। ବୃହସ୍ପତିସ୍ତୁ ପ୍ରେଵାଚ ସଵିତ୍ରେ ତଦନନ୍ତରମ୍ ।। ୪୧.

ମାତରିଶ୍ୱନଙ୍କୁ ଉଶନାସ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଉଶନାସଙ୍କୁ ବୃହସ୍ପତି ଦେଲେ; ବୃହସ୍ପତି ତା'ପରେ ସବିତୃକୁ ଏହି ପୁରାଣ ପଠାଇଲେ।

ସଵିତା ମୃତ୍ଯଵେ ପ୍ରାହ ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରାଯ ଵୈ ପୁନଃ। ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚାପି ଵସିଷ୍ଠାଯ ସୋଽପି ସାରସ୍ଵତାଯ ଚ ।। ୪୧.

ସବିତୃ ମୃତ୍ୟୁକୁ କହିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ପୁନି ଇନ୍ଦ୍ରକୁ; ଇନ୍ଦ୍ର ବସିଷ୍ଠକୁ ଦେଲେ, ବସିଷ୍ଠ ସାରସ୍ୱତକୁ ଦେଲେ।

ସାରସ୍ଵତସ୍ତ୍ରିଧାମ୍ନେ ଚ ତ୍ରିଧାମା ଚ ଶରଦ୍ଵତେ। ଶରଦ୍ଵତସ୍ତ୍ରିଵିଷ୍ଟାଯ ସୋଽନ୍ତରିକ୍ଷାଯ ଦତ୍ତଵାନ୍ ।। ୪୧.

ସାରସ୍ୱତ ତ୍ରିଧାମନେକୁ ଦେଲେ, ତ୍ରିଧାମା ଶରଦ୍ବତକୁ; ଶରଦ୍ବତ ତ୍ରିବିଷ୍ଟକୁ ଦେଲେ, ତ୍ରିବିଷ୍ଟ ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ଦେଲେ।

ଵର୍ଷିଣେ ଚାନ୍ତରିକ୍ଷୋ ଵୈ ସୋଽପି ତ୍ରଯ୍ଯାରୁଣାଯ ଚ। ତ୍ରଯ୍ଯାରୁଣୋ ଧନଞ୍ଜଯେ ସ ଚ ପ୍ରାଦାତ୍କୃତଞ୍ଜଯେ ।। ୪୧.

ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ବର୍ଷିଣକୁ ଦେଲେ, ବର୍ଷିଣ ତ୍ରୟ୍ୟାରୁଣକୁ; ତ୍ରୟ୍ୟାରୁଣ ଧନଞ୍ଜୟକୁ ଦେଲେ, ଧନଞ୍ଜୟ କୃତଞ୍ଜୟକୁ ଦେଲେ।

କୃତ ଞ୍ଜଯାତ୍ତୃଣଞ୍ଜଯୋ ଭରଦ୍ଵାଜାଯ ସୋଽପ୍ଯଥ। ଗୌତମାଯ ଭରଦ୍ଵାଜଃ ସୋଽପି ନିର୍ଯ୍ଯନ୍ତରେ ପୁନଃ ।। ୪୧.

କୃତଞ୍ଜୟରୁ ତୃଣଞ୍ଜୟ ପାଇଲେ; ତୃଣଞ୍ଜୟ ଭରଦ୍ବାଜକୁ ଦେଲେ, ଭରଦ୍ବାଜ ଗୌତମକୁ, ଗୌତମ ନିର୍ୟନ୍ତରକୁ ଦେଲେ।

ନିର୍ଯନ୍ତରସ୍ତୁ ପ୍ରୋଵାଚ ତଥା ଵାଜଶ୍ରଵାଯ ଚ। ସ ଦଦୌ ସୋମଶୂଷ୍ମାଯ ସ ଦଦୌ ତୃଣବିନ୍ଦଵେ ।। ୪୧.

ନିର୍ୟନ୍ତର ଭାଜଶ୍ରବାକୁ କହିଲେ, ଭାଜଶ୍ରବା ସୋମଶୂଷ୍ମକୁ ଦେଲେ, ସୋମଶୂଷ୍ମ ତୃଣବିନ୍ଦୁକୁ ଦେଲେ।

ତୃଣବିନ୍ଦୁସ୍ତୁ ଦକ୍ଷାଯ ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଶକ୍ତଯେ। ଶକ୍ତେଃ ପରାଶରଶ୍ଚାପି ଗର୍ଭସ୍ଥଃ ଶ୍ରୁତଵାନିଦମ୍ ।। ୪୧.

ତୃଣବିନ୍ଦୁ ଦକ୍ଷକୁ ଦେଲେ, ଦକ୍ଷ ଶକ୍ତିକୁ କହିଲେ; ଶକ୍ତିରୁ ପରାଶର ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଣିଥିଲେ।

ପରାଶରାଜ୍ଜାତୁକର୍ଣସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵୈପାଯନଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଦ୍ଵୈପାଯନାତ୍ପୁନଶ୍ଚାପି ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ।। ୪୧.

ପରାଶରରୁ ଯାତୁକର୍ଣ୍ଣ ପାଇଲେ, ତା'ପରେ ଦ୍ୱୈପାୟନ ପ୍ରଭୁ; ଦ୍ୱୈପାୟନରୁ ଏହି ପୁରାଣ ଏବେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ।

ଶାଂଶପାଯନ ଉଵାଚ ।। ମଯା ଵୈ ତତ୍ପୁନଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପୁତ୍ରାଯାମିତବୁଦ୍ଧଯେ। ଇତ୍ଯେଵ ଵାଚା ବ୍ରହ୍ମାଦିଗୁରୁଣା ସମୁଦାହୃତା ।। ୪୧.

ଶାଂଶପାୟନ କହିଲେ — ମୁଁ ଏହି ଉପଦେଶ ପୁନି ମୋ ପୁଅ ପାଇଁ କହିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅସୀମ ବୁଦ୍ଧି ଅଛି; ଏହି ଉପଦେଶ ଏହି ଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିଲା।

ନମସ୍କାର୍ଯ୍ଯଶ୍ଚ ଗୁରଵଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ମନୀଷିଭିଃ। ଧନ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵାର୍ଥସାଧକମ୍ ।। ୪୧.

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଭାଗ୍ୟ, କୀର୍ତି, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ।

ପାପଘ୍ନଂ ନିଯମେନେଦଂ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସଦା। ନାଶୁଚୌ ନାପି ପାପାଯ ନାପ୍ଯସଂଵତ୍ସରୋଷିତେ ।। ୪୧.

ଏହି ଉପଦେଶ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିୟମରେ ଶୁଣିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ପାପକୁ ଦୂର କରେ; ଅଶୁଚି, ପାପୀ, କିମ୍ବା ଏକ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇନଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ନାଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଵିଦୁଷେ ନାପୁତ୍ରାଯ କଥଞ୍ଚନ। ନାହିତାଯ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରମିଦମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୪୧.

ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର ଉପଦେଶ କେବେ ଅଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ଅଜ୍ଞାନୀ, ନିସ୍ସନ୍ତାନ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ ଵୈ ଯସ୍ଯ ଯୋନିଂ ଵଦନ୍ତି ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଦେହଂ କାଲମନ୍ତର୍ଗତଞ୍ଚ । ଵହ୍ନିଂ ଵକ୍ରଂ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ଯୌ ଚ ନେତ୍ରେ ଦିଶଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେ ଘ୍ରାଣମାହୁଶ୍ଚ ଵାଯୁମ୍ ।। ୪୧.

ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଅଦୃଶ୍ୟ, ଦେହ ଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ସମୟ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଅଛି; ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ମୁଁହ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ଦିଗ୍ଗୁଡିକ ତାଙ୍କର କାନ, ବାୟୁ ତାଙ୍କର ନାକ।

ଵାଯୋ ଵେଦାଂଶ୍ଚାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଶରୀରଂ କ୍ଷିତିଂ ପାଦୌ ତାରକା ରୋମକୂପାନ୍ । ସର୍ଵାଣି ଚାଙ୍ଗାନି ତଥୈଵ ତାନି ଵିଦ୍ଯାସ୍ସର୍ଵା ଯସ୍ଯ ପୁଚ୍ଛଂ ଵଦନ୍ତି ।। ୪୧.

ବେଦ ଓ ଆକାଶ ତାଙ୍କର ବାଣୀ, ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କର ପାଦ, ତାରାଗୁଡିକ ତାଙ୍କର କେଶର ଗୁଡିକ; ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଏହିପରି ବିଦ୍ୟା, ଏବଂ ପୁଛ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ।