ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଯସ୍ମାତ୍କ୍ଷେତ୍ରଂ ଵିଜାନାତି ତସ୍ମାତ୍କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଉଚ୍ଯତେ। କ୍ଷେତ୍ରପ୍ରତ୍ଯଯତୋ ଯସ୍ମାତ୍କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ ଶୁଭ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୪୦.

ଯେଉଁଠାରୁ ସେ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଜାଣେ, ସେହିପାଇଁ ସେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କ୍ଷେତ୍ରର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞକୁ ଶୁଭ ବୋଲି କୁହନ୍ତି।

କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ ସ୍ମର୍ଯ୍ଯତେ ତସ୍ମାତ୍କ୍ଷେତ୍ରଂ ତଜ୍ଜ୍ଞୈର୍ଵିଭାଷ୍ଯତେ। କ୍ଷେତ୍ରତ୍ଵପ୍ରତ୍ଯଯଂ ଦୃଷ୍ଟଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ ପ୍ରତ୍ଯଯୀ ସଦା ।। ୪୦.

ସେହିପାଇଁ ସେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି। କ୍ଷେତ୍ରତ୍ୱର ଅନୁଭୂତି ଦେଖାଯାଏ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ସଦା ଅନୁଭବକାରୀ।

କ୍ଷଯଣାତ୍ କରଣାଚ୍ଚୈଵ କ୍ଷତତ୍ରାଣାତ୍ତଥୈଵ ଚ। ଭୋଜ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ଵିଷଯତ୍ଵାଚ୍ଚ କ୍ଷେତ୍ରଂ କ୍ଷେତ୍ରଵିଦୋ ଵିଦୁଃ ।। ୪୦.

କ୍ଷୟ, କରଣ, ଅଘାତ ଓ ରକ୍ଷା, ଭୋଗ୍ୟ ଓ ବିଷୟ ହେବା ଦ୍ୱାରା, କ୍ଷେତ୍ରକୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଏପରି ଜାଣନ୍ତି।

ମହଦାଦ୍ଯଂ ଵିଶେଷାନ୍ତଂ ସଵୈରୂପ୍ଯଂ ଵିଲକ୍ଷଣମ୍। ଵିକାରଲକ୍ଷଣଂ ତଦ୍ଵୈ ସାକ୍ଷରକ୍ଷରମେଵ ଚ ।। ୪୦.

ମହତ୍ ଆଦିଠାରୁ ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ଅଲଗା ଅଲଗା ରୂପ ଓ ଚିହ୍ନ ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ହେଉଛି ପରିବର୍ତ୍ତନର ଚିହ୍ନ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ଅଶ୍ୱର ଓ ଅକ୍ଷର, ଅର୍ଥାତ୍ ନଶ୍ୱର ଓ ଅନଶ୍ୱର ଦୁହିଁଭଳି କୁହାଯାଏ।

ତମେଵ ଚ ଵିକାରନ୍ତୁ ଯସ୍ମାଦ୍ଵୈ କ୍ଷରତେ ପୁନଃ। ତସ୍ମାଚ୍ଚ କାରଣାଚ୍ଚୈଵ କ୍ଷରମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ।। ୪୦.

ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ନଶ୍ୱର କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ପୁଣି ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି କାରଣରୁ ଏହାକୁ ନଶ୍ୱର ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।

ସୁଖଦୁଃଖମୋହଭାଵା ଭୋଜ୍ଯମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ। ଅଚେତତ୍ଵାଦ୍ଧି ଵିଷଯସ୍ତଦ୍ଧି ଧର୍ମ୍ମଵିଭୁଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୪୦.

ସୁଖ, ଦୁଃଖ ଓ ମୋହ ଏହାକୁ ଭୋଗ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ଜଡ ଥିବାରୁ, ଏହି ବିଷୟକୁ ଗୁଣରେ ଭରିତ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

ନ କ୍ଷୀଯତେ ନ କ୍ଷରତି ଵିକାରପ୍ରସୃତନ୍ତୁ ତତ୍। ଅକ୍ଷରଂ ତେନ ଚାପ୍ଯୁକ୍ତମକ୍ଷୀଣତ୍ଵାତ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୪୦.

ଯାହା କେବେ ନ ଶୋଷିଯାଏ, ନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଯଦ୍ୟପି ଏଠାରୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଅନଶ୍ୱର କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହା କେବେ ଶୋଷିଯାଏ ନାହିଁ।

ଯସ୍ମାତ୍ପୁର୍ଯ୍ଯନୁଶେତେ ଚ ତସ୍ମାତ୍ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ। ପୁରପ୍ରତ୍ଯଯିକୋ ଯସ୍ମାତ୍ପୂରୁଷେତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ।। ୪୦.

ଯେହେତୁ ଏହା ଶରୀର ନାମକ ପୁରରେ ବସିଥାଏ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ପୁର ସହ ଏହାର ସମ୍ପର୍କ ଥିବାରୁ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପୁରୁଷଂ କଥଯସ୍ଵାଥ କଥନ୍ତଜ୍ଜ୍ଞୈର୍ଵିଭାଷ୍ଯତେ। ଶୁଦ୍ଧୋ ନିରଞ୍ଜନାଭାସୋ ଜ୍ଞାନାଜ୍ଞାନଵିଵର୍ଜିତଃ ।। ୪୦.

ଏବେ ପୁରୁଷ ବିଷୟରେ ଏହା କହ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି? ସେ ଶୁଦ୍ଧ, ନିର୍ମଳ, ଗୁଣର ଚିହ୍ନ ନଥିବା, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଦୁହିଁରୁ ମୁକ୍ତ।

ଅସ୍ତି ନାସ୍ତୀତି ସୋଽନ୍ଯୋ ଵା ବଦ୍ଧୋ ମୁକ୍ତୋ ଗତଃ ସ୍ଥିତଃ। ନୈର୍ହେତିକାନ୍ତନିର୍ଦ୍ଦେଶ୍ଯସୂକ୍ତସ୍ତସ୍ମିନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୪୦.

ଏହା ଅଛି କି, ନାହିଁ କି, ଅନ୍ୟ କି, ବନ୍ଧା କି, ମୁକ୍ତ କି, ଚାଲିଗଲା କି, ବସିଛି କି—ଏପରି କୌଣସି ଶେଷ ବର୍ଣ୍ଣନା ଏହାରେ ନାହିଁ।

ଶୁଦ୍ଧତ୍ଵାନ୍ନ ତୁ ଦେଶ୍ଯୋ ଵୈ ଦୃଷ୍ଟତ୍ଵାତ୍ସମଦର୍ଶନଃ। ଆତ୍ମପ୍ରତ୍ଯଯକାରୀ ସାରନୂନଞ୍ଚାପି ହେତୁକମ୍। ଭାଵଗ୍ରାହ୍ଯମନୁମାନ୍ଯଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ନ ପ୍ରମୁହ୍ଯତେ ।। ୪୦.

ଶୁଦ୍ଧ ଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଦେଖାଯିବା ନାହିଁ, ଦେଖାଯାଉଥିବା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସାଧାରଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନୁହେଁ। ଏହା ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶ, ମୂଳ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଧିକ କିମ୍ବା କମ୍ ନୁହେଁ, କୌଣସି କାରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନି। ତାହାର ସ୍ୱଭାବକୁ ଅନୁମାନରେ ଧରିଲେ, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୁଏନି।

ଯଦା ପଶ୍ଯତି ଜ୍ଞାତାରଂ ଶାନ୍ତାର୍ଥଂ ଦର୍ଶନାତ୍ମକମ୍। ଦୃଶ୍ଯାଦୃଶ୍ଯେଷୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ୍ଯଂ ତଦା ତଦୁଦ୍ଧରଂ ଵରମ୍ ।। ୪୦.

ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଜ୍ଞାତାକୁ ଦେଖେ, ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ଶାନ୍ତି ଓ ଦର୍ଶନ, ଯିଏ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୁହିଁଠାରୁ ପାରେ, ସେତେବେଳେ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୋକ୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ ଵିଜ୍ଞାତା ତତଃ ଶାନ୍ତିଂ ନିଯଚ୍ଛତି। କାର୍ଯ୍ଯେ ଚ କାରଣେ ଚୈଵ ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦୌ ଭୌତିକେ ତଦା ।। ୪୦.

ଏଭଳି ଜାଣିଲେ, ସେ ଜ୍ଞାତା ଶାନ୍ତିକୁ ପାଏ। କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କାରଣ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ପାଞ୍ଚଭୂତ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ।

ସଂପ୍ରଯୁକ୍ତୋ ଵିଯୁକ୍ତୋ ଵା ଜୀଵତୋ ଵା ମୃତସ୍ଯ ଚ। ଵିଜ୍ଞାତା ନ ଚ ଦୃଶ୍ଯେତ ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନେହ ସର୍ଵ୍ଵଶଃ ।। ୪୦.

ଯେଉଁଠି ଯୋଗ ହେଉ କି ବିଯୋଗ, ବଞ୍ଚିତ କି ମୃତ, ସେ ଜ୍ଞାତା କେବେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ସ୍ଵେନାତ୍ମାନଂ ତମାତ୍ମାନଂ କାରଣାତ୍ମା ନିଯଚ୍ଛତି। ପ୍ରକୃତୌ କାରଣେ ଚୈଵ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵୋପତିଷ୍ଠତି ।। ୪୦.

ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା, ସେଇ ଆତ୍ମା, କାରଣ ଆତ୍ମା ସ୍ୱୟଂକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ। ପ୍ରକୃତି ଓ କାରଣ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ସ୍ୱ ଆତ୍ମାରେ ରହେ।

ଅସ୍ତି ନାସ୍ତୀତି ସୋଽନ୍ଯୋ ଵା ଇହାମୁତ୍ରେତି ଵା ପୁନଃ। ଏକତ୍ଵଂ ଵା ପୃଥକ୍ତ୍ଵଂ ଵା କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞପୁରୁଷେତି ଵା ।। ୪୦.

ଏହା ଅଛି କି, ନାହିଁ କି, ଅନ୍ୟ କି, ଏଠାରେ କି ପରଲୋକରେ କି, ଏକ କି ବହୁ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ ଭାବେ।

ଆତ୍ମଵାନ୍ ସ ନିରାତ୍ମା ଵା ଚେତନୋଽଚେତନୋଽପି ଵା। କର୍ତ୍ତା ଵା ସୋଽପ୍ଯକର୍ତ୍ତା ଵା ଭୋକ୍ତା ଵା ଭୋଜ୍ଯମେଵ ଵା ।। ୪୦.

ସେ ଆତ୍ମାବାନ୍ କି ନିରାତ୍ମା, ଜଡ କି ଚେତନ, କର୍ତ୍ତା କି ଅକର୍ତ୍ତା, ଭୋକ୍ତା କି କେବଳ ଭୋଗ୍ୟ।

ଯଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନ ନିଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞେ ତୁ ନିରଞ୍ଜନେ। ଅଵାଚ୍ଯଂ ତଦନାଖ୍ଯାନାଦଗ୍ରାହ୍ଯତ୍ଵାଦହେତୁନି ।। ୪୦.

ଯାହାକୁ ଜାଣିଲେ ପୁନର୍ବାର ଫେରି ଆସିବା ନାହିଁ, ସେ ନିର୍ମଳ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବିଷୟରେ—ଏହାକୁ କୁହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ, ଧରିହେବ ନାହିଁ, କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ।

ଅପ୍ରତର୍କ୍ଯମଚିନ୍ତ୍ଯତ୍ଵାଦଵାପ୍ଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ନାଭିଲିମ୍ପତି ତତ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମନସା ସହ ।। ୪୦.

ଏହାକୁ ବୁଝିପାରିବା ନୁହେଁ, ଚିନ୍ତା କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବା ନୁହେଁ। ମନ ସହିତ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଏହା କେବେ ମଧ୍ୟ ଦୂଷିତ ହୁଏନି।

କ୍ଷେତ୍ରେଜ୍ଞେ ନିର୍ଗୁଣେ ଶୁଦ୍ଧେ ଶାନ୍ତେ କ୍ଷୀଣେ ନିରଞ୍ଜନେ। ଵ୍ଯପେ(ଯେ)ତସୁଖଦୁଃଖେ ଚ ନିରୁଦ୍ଧେ ଶାନ୍ତିମାଗତେ ।। ୪୦.

ନିର୍ଗୁଣ, ଶୁଦ୍ଧ, ଶାନ୍ତ, କ୍ଷୀଣ, ନିର୍ମଳ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖରୁ ପାର, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଥିବା କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରେ।

ନିରାତ୍ମକେ ପୁନସ୍ତସ୍ମିନ୍ଵାଚ୍ଯାଵାଚ୍ଯୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଏତୌ ସଂହାରଵିସ୍ତାରୌ ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତୌ ତତଃ ପୁନଃ ।। ୪୦.

ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମା ନାହିଁ, ସେଠି କୁହିବା ଯୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଅକୁହିବା ଯୋଗ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଇଟି—ଲୟ ଓ ବିସ୍ତାର, ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ—ପୁଣି ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ସୃଜତେ ଗ୍ରସତେ ଚୈଵ ଗ୍ରସ୍ତଃ ପର୍ଯଵତିଷ୍ଠତେ। କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାଧିଷ୍ଠିତଂ ସର୍ଵଂ ପୁନଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୪୦.

ଏହା ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଖାଇଯାଏ, ଖାଇଯିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ରହିଯାଏ; ସମସ୍ତ କିଛି କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛି, ପୁନି ସମସ୍ତ କିଛି ପୁନର୍ଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

ଅଧିଷ୍ଠାନପ୍ରଵୃତ୍ତେନ ତସ୍ଯ ତେ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକମ୍। ସାଧର୍ମ୍ଯଵୈଧର୍ମ୍ଯକୃତସଂଯୋଗୋ ଵିଧିତସ୍ତଯୋଃ। ଅନାଦିମାନ୍ ସ ସଂଯୋଗୋ ମହାପୁରୁଷଜଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୪୦.

ତାଙ୍କର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଦ୍ୱାରା, ସମାନତା ଓ ବିସମାନତାର ଯୋଗ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ହୁଏ; ଏହି ଯୋଗ ଆରମ୍ଭହୀନ ଓ ମହାପୁରୁଷଙ୍କରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।

ଯାଵଚ୍ଚ ସର୍ଗପ୍ରତିସର୍ଗକାଲସ୍ତାଵଚ୍ଚ ତିଷ୍ଠତି ସୁସନ୍ନିରୁଧ୍ଯ। ପୂର୍ଵଂ ହିତଵ୍ଯେ ତଦବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ତତ୍ପୁରୁଷାର୍ଥମେଵ ।। ୪୦.

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରତିସୃଷ୍ଟିର ସମୟ ରହିଛି, ଏହା ଭଲଭାବେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ପୂର୍ବରୁ ଯେତେବେଳେ ଏହା ମୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ ଯାଏ, ଏହା ବୁଦ୍ଧି ବିନା କେବଳ ସେ ପୁରୁଷଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।

ଏଷା ନିସର୍ଗପ୍ରତିସର୍ଗପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଧାନିକୀ ଚେଶ୍ଵରକାରିତା ଚ। ଅନାଦ୍ଯନନ୍ତା ହ୍ଯଭିମାନପୂର୍ଵକଂ ଵିତ୍ରାସଯନ୍ତୀ ଜଗଦଭ୍ଯୁପୈତି ।। ୪୦.

ଏହା, ସ୍ୱାଭାବିକ ଓ ପ୍ରତିସୃଷ୍ଟି ପୂର୍ବରୁ, ପ୍ରଧାନ ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ; ଏହା ଆରମ୍ଭହୀନ ଓ ଅନନ୍ତ, ଅଭିମାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହା ଭୟ ଦେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆବରଣ କରିଥାଏ।

ଇତ୍ଯେଷ ପ୍ରାକୃତଃ ସର୍ଗସ୍ତୃତୀଯୋ ହେତୁଲକ୍ଷଣଃ। ଉକ୍ତୋ ହ୍ଯସ୍ମିଂସ୍ତଦାତ୍ଯନ୍ତଂ କଵିଭିସ୍ତତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ।। ୪୦.

ଏହି ତୃତୀୟ ପ୍ରାକୃତିକ ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା କାରଣର ଲକ୍ଷଣରେ ବର୍ଣ୍ନିତ, ଏହା ବିଷୟରେ କବିମାନେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଶେଷରେ ଏହା ମୁକ୍ତି ପାଏ।

ଇତ୍ଯେଷ ପ୍ରତିସର୍ଗୋଵସ୍ତ୍ରିଵିଧଃ କୀର୍ତ୍ତିତୋ ମଯା ୪୦.

ଏଭଳି, ତିନି ପ୍ରକାର ପ୍ରତିସୃଷ୍ଟି ବିବର୍ଣ୍ନନ କରିଛି।

ସୂତ ସୁମହଦାଖ୍ଯାନଂ ଭଵତା ପରିକୀର୍ତିତମ୍। ପ୍ରଜାନାଂ ମନୁଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଦେଵାନାମୃଷିଭିଃ ସହ ।। ୪୧.

ସୂତ, ଆପଣ ଏକ ବଡ଼ କଥା କହିଛନ୍ତି, ମନୁମାନେ ପ୍ରଜାମାନେ ସହିତ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ।

ପିତୃଗନ୍ଧର୍ଵଭୂତାନାଂ ପିଶାଚୋରଗରକ୍ଷସାମ୍। ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ଯକ୍ଷାଣାମେଵ ପକ୍ଷିଣାମ୍ ।। ୪୧.

ପିତୃ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଭୂତ, ପିଶାଚ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ, ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ।