ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞେଷ୍ଵନୁସଜ୍ଯନ୍ତେ ଗଣମାତ୍ରାତ୍ମକାନି ତୁ। ପ୍ରାଵୃଟ୍‌କାଲେ ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନ ପଶ୍ଯନ୍ତୀହ ନ ଚକ୍ଷୁଷା ।। ୪୦.

ଏମାନେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇଥାନ୍ତି, ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ଗୁଣର ଗଠନ ଭାବରେ। ବର୍ଷାକାଳରେ, ଏହିମାନେ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଅଲଗା ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯେଵଂଵିଧଂ ସିଦ୍ଧା ଜୀଵଂ ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା। ଶ୍ଵାଵିତି ଶ୍ଵାନପାନଶ୍ଚ ଯୋନୀଃ ପ୍ରଵିଶତସ୍ତଥା ।। ୪୦.

କିନ୍ତୁ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏପରି ଜୀବକୁ ଦେଖନ୍ତି। ସେମାନେ କୁକୁର ବା କୁକୁର ଭକ୍ଷକ ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ଯୋନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।

ତିର୍ଯ୍ଯଗୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵମଧସ୍ତାଚ୍ଚ ଧାଵତୋଽପି ଯଥାକ୍ରମମ୍। ଜୀଵପ୍ରାଣାସ୍ତଥା ଲିଙ୍ଗଂ କାରଣଞ୍ଚ ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ।।. ୪୦.

ଏମାନେ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍, ଉପରକୁ, ତଳକୁ—ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚଳନ୍ତି। ଜୀବର ପ୍ରାଣ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଓ ଚାରିପ୍ରକାର କାରଣ ଏଭଳି ଅଟେ।

ପର୍ଯ୍ଯାଯଵାଚକୈଃ ଶବ୍ଦୈରେକାର୍ଥୈଃ ସୋଽଭିଲିଖ୍ଯତେ। ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତେ ପ୍ରମାଣୋଽଯଂ ସ ଵୈ ରୂପଂ ତୁ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ।। ୪୦.

ସେ ଏକାର୍ଥକ ଶବ୍ଦମାନେ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣିତ। ବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଭିତରେ, ଏହି ମାପ ଅଟେ, ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ।

ଅଵ୍ଯକ୍ତାନ୍ତ ଗୃହୀତଂ ଚ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାଧିଷ୍ଠିତଞ୍ଚ ଯତ୍ । ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ତ୍ଵା ଜ୍ଞାନାଦ୍ଵୈ ଵିପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ।। ୪୦.

ଯେଉଁଥିରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧରାଯାଇଛି ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଏପରି ଜାଣି ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଜଣେ ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନୀ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।

ନଷ୍ଟଞ୍ଚୈଵ ଯଥା ତତ୍ତ୍ଵଂ ତତ୍ତ୍ଵାନାଂ ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶନମ୍। ଯଥେଷ୍ଟଂ ପରିନିର୍ଯ୍ଯାତି ଭିନ୍ନେ ଦେହେ ସୁନିର୍ଵୃତେ ।। ୪୦.

ସତ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ। ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ଦେହ ଭଙ୍ଗ ଓ ଶାନ୍ତି ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରେ।

ଭିଦ୍ଯତେ କରଣଞ୍ଚାପି ହ୍ଯଵ୍ଯକ୍ତାଜ୍ଞାନିନସ୍ତତଃ। ମୁକ୍ତୋ ଗୁଣଶରୀରେଣ ପ୍ରାଣାଦ୍ଯେନ ତୁ ସର୍ଵଶଃ ।। ୪୦.

ଯିଏ ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ ଜାଣିନାହିଁ, ସେଠାରେ କରଣ ଭିନ୍ନ ହୋଇଯାଏ। ଯିଏ ମୁକ୍ତ, ସେ ଗୁଣର ଦେହ ଓ ପ୍ରାଣ ଆଦିରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

ନାନ୍ଯଚ୍ଛରୀରମାଦତ୍ତେ ଦଗ୍ଧେ ବୀଜେ ଯଥାଙ୍କୁରଃ। ଜୀଵିକଃ ସର୍ଵସଂସାରାଦ୍ବୀଜଶାରୀରମାନସଃ ।। ୪୦.

ଯେପରି ଜଳିଥିବା ବୀଜରୁ ଅଙ୍କୁର ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ସେ ଅନ୍ୟ ଦେହ ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ। ଯାହାର ଦେହ ବୀଜ ଓ ମନ, ସେ ସମସ୍ତ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

ଜ୍ଞାନାଚ୍ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶାଚ୍ଛୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରକୃତିଂ ସୋଽନୁଵର୍ତ୍ତତେ। ପ୍ରକୃତିଂ ସତ୍ଯମିତ୍ଯାହୁ ର୍ଵିକାରୋଽନୃତମୁଚ୍ଯତେ ।। ୪୦.

ଚୌଦ୍ଦ ଉତ୍ସରୁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ପ୍ରକୃତିକୁ ଅନୁସରେ। ପ୍ରକୃତିକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ବିକାରକୁ ଅସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହନ୍ତି।

ତତ୍ସଦ୍ଭାଵୋଽନୃତଂ ଜ୍ଞେଯଂ ସଦ୍ଭାଵଃ ସତ୍ଯମୁଚ୍ଯତେ। ଅନାମରୂପକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞନାମରୂପଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ।। ୪୦.

ସେ ବିକାରର ଅସତ୍ୟତାକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ସତ୍ୟ ଅଟେ ସତ୍ୟତା। ନାମ ଓ ରୂପ ନଥିବା କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞକୁ ନାମ ଓ ରୂପ ଶୂନ୍ୟ ବୋଲି କୁହନ୍ତି।

ଯସ୍ମାତ୍କ୍ଷେତ୍ରଂ ଵିଜାନାତି ତସ୍ମାତ୍କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଉଚ୍ଯତେ। କ୍ଷେତ୍ରପ୍ରତ୍ଯଯତୋ ଯସ୍ମାତ୍କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ ଶୁଭ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୪୦.

ଯେଉଁଠାରୁ ସେ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଜାଣେ, ସେହିପାଇଁ ସେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କ୍ଷେତ୍ରର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞକୁ ଶୁଭ ବୋଲି କୁହନ୍ତି।

କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ ସ୍ମର୍ଯ୍ଯତେ ତସ୍ମାତ୍କ୍ଷେତ୍ରଂ ତଜ୍ଜ୍ଞୈର୍ଵିଭାଷ୍ଯତେ। କ୍ଷେତ୍ରତ୍ଵପ୍ରତ୍ଯଯଂ ଦୃଷ୍ଟଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ ପ୍ରତ୍ଯଯୀ ସଦା ।। ୪୦.

ସେହିପାଇଁ ସେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି। କ୍ଷେତ୍ରତ୍ୱର ଅନୁଭୂତି ଦେଖାଯାଏ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ସଦା ଅନୁଭବକାରୀ।

କ୍ଷଯଣାତ୍ କରଣାଚ୍ଚୈଵ କ୍ଷତତ୍ରାଣାତ୍ତଥୈଵ ଚ। ଭୋଜ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ଵିଷଯତ୍ଵାଚ୍ଚ କ୍ଷେତ୍ରଂ କ୍ଷେତ୍ରଵିଦୋ ଵିଦୁଃ ।। ୪୦.

କ୍ଷୟ, କରଣ, ଅଘାତ ଓ ରକ୍ଷା, ଭୋଗ୍ୟ ଓ ବିଷୟ ହେବା ଦ୍ୱାରା, କ୍ଷେତ୍ରକୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଏପରି ଜାଣନ୍ତି।

ମହଦାଦ୍ଯଂ ଵିଶେଷାନ୍ତଂ ସଵୈରୂପ୍ଯଂ ଵିଲକ୍ଷଣମ୍। ଵିକାରଲକ୍ଷଣଂ ତଦ୍ଵୈ ସାକ୍ଷରକ୍ଷରମେଵ ଚ ।। ୪୦.

ମହତ୍ ଆଦିଠାରୁ ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ଅଲଗା ଅଲଗା ରୂପ ଓ ଚିହ୍ନ ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ହେଉଛି ପରିବର୍ତ୍ତନର ଚିହ୍ନ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ଅଶ୍ୱର ଓ ଅକ୍ଷର, ଅର୍ଥାତ୍ ନଶ୍ୱର ଓ ଅନଶ୍ୱର ଦୁହିଁଭଳି କୁହାଯାଏ।

ତମେଵ ଚ ଵିକାରନ୍ତୁ ଯସ୍ମାଦ୍ଵୈ କ୍ଷରତେ ପୁନଃ। ତସ୍ମାଚ୍ଚ କାରଣାଚ୍ଚୈଵ କ୍ଷରମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ।। ୪୦.

ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ନଶ୍ୱର କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ପୁଣି ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି କାରଣରୁ ଏହାକୁ ନଶ୍ୱର ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।

ସୁଖଦୁଃଖମୋହଭାଵା ଭୋଜ୍ଯମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ। ଅଚେତତ୍ଵାଦ୍ଧି ଵିଷଯସ୍ତଦ୍ଧି ଧର୍ମ୍ମଵିଭୁଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୪୦.

ସୁଖ, ଦୁଃଖ ଓ ମୋହ ଏହାକୁ ଭୋଗ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ଜଡ ଥିବାରୁ, ଏହି ବିଷୟକୁ ଗୁଣରେ ଭରିତ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

ନ କ୍ଷୀଯତେ ନ କ୍ଷରତି ଵିକାରପ୍ରସୃତନ୍ତୁ ତତ୍। ଅକ୍ଷରଂ ତେନ ଚାପ୍ଯୁକ୍ତମକ୍ଷୀଣତ୍ଵାତ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୪୦.

ଯାହା କେବେ ନ ଶୋଷିଯାଏ, ନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଯଦ୍ୟପି ଏଠାରୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଅନଶ୍ୱର କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହା କେବେ ଶୋଷିଯାଏ ନାହିଁ।

ଯସ୍ମାତ୍ପୁର୍ଯ୍ଯନୁଶେତେ ଚ ତସ୍ମାତ୍ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ। ପୁରପ୍ରତ୍ଯଯିକୋ ଯସ୍ମାତ୍ପୂରୁଷେତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ।। ୪୦.

ଯେହେତୁ ଏହା ଶରୀର ନାମକ ପୁରରେ ବସିଥାଏ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ପୁର ସହ ଏହାର ସମ୍ପର୍କ ଥିବାରୁ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପୁରୁଷଂ କଥଯସ୍ଵାଥ କଥନ୍ତଜ୍ଜ୍ଞୈର୍ଵିଭାଷ୍ଯତେ। ଶୁଦ୍ଧୋ ନିରଞ୍ଜନାଭାସୋ ଜ୍ଞାନାଜ୍ଞାନଵିଵର୍ଜିତଃ ।। ୪୦.

ଏବେ ପୁରୁଷ ବିଷୟରେ ଏହା କହ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି? ସେ ଶୁଦ୍ଧ, ନିର୍ମଳ, ଗୁଣର ଚିହ୍ନ ନଥିବା, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଦୁହିଁରୁ ମୁକ୍ତ।

ଅସ୍ତି ନାସ୍ତୀତି ସୋଽନ୍ଯୋ ଵା ବଦ୍ଧୋ ମୁକ୍ତୋ ଗତଃ ସ୍ଥିତଃ। ନୈର୍ହେତିକାନ୍ତନିର୍ଦ୍ଦେଶ୍ଯସୂକ୍ତସ୍ତସ୍ମିନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୪୦.

ଏହା ଅଛି କି, ନାହିଁ କି, ଅନ୍ୟ କି, ବନ୍ଧା କି, ମୁକ୍ତ କି, ଚାଲିଗଲା କି, ବସିଛି କି—ଏପରି କୌଣସି ଶେଷ ବର୍ଣ୍ଣନା ଏହାରେ ନାହିଁ।

ଶୁଦ୍ଧତ୍ଵାନ୍ନ ତୁ ଦେଶ୍ଯୋ ଵୈ ଦୃଷ୍ଟତ୍ଵାତ୍ସମଦର୍ଶନଃ। ଆତ୍ମପ୍ରତ୍ଯଯକାରୀ ସାରନୂନଞ୍ଚାପି ହେତୁକମ୍। ଭାଵଗ୍ରାହ୍ଯମନୁମାନ୍ଯଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ନ ପ୍ରମୁହ୍ଯତେ ।। ୪୦.

ଶୁଦ୍ଧ ଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଦେଖାଯିବା ନାହିଁ, ଦେଖାଯାଉଥିବା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସାଧାରଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନୁହେଁ। ଏହା ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶ, ମୂଳ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଧିକ କିମ୍ବା କମ୍ ନୁହେଁ, କୌଣସି କାରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନି। ତାହାର ସ୍ୱଭାବକୁ ଅନୁମାନରେ ଧରିଲେ, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୁଏନି।

ଯଦା ପଶ୍ଯତି ଜ୍ଞାତାରଂ ଶାନ୍ତାର୍ଥଂ ଦର୍ଶନାତ୍ମକମ୍। ଦୃଶ୍ଯାଦୃଶ୍ଯେଷୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ୍ଯଂ ତଦା ତଦୁଦ୍ଧରଂ ଵରମ୍ ।। ୪୦.

ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଜ୍ଞାତାକୁ ଦେଖେ, ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ଶାନ୍ତି ଓ ଦର୍ଶନ, ଯିଏ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୁହିଁଠାରୁ ପାରେ, ସେତେବେଳେ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୋକ୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ ଵିଜ୍ଞାତା ତତଃ ଶାନ୍ତିଂ ନିଯଚ୍ଛତି। କାର୍ଯ୍ଯେ ଚ କାରଣେ ଚୈଵ ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦୌ ଭୌତିକେ ତଦା ।। ୪୦.

ଏଭଳି ଜାଣିଲେ, ସେ ଜ୍ଞାତା ଶାନ୍ତିକୁ ପାଏ। କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କାରଣ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ପାଞ୍ଚଭୂତ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ।

ସଂପ୍ରଯୁକ୍ତୋ ଵିଯୁକ୍ତୋ ଵା ଜୀଵତୋ ଵା ମୃତସ୍ଯ ଚ। ଵିଜ୍ଞାତା ନ ଚ ଦୃଶ୍ଯେତ ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନେହ ସର୍ଵ୍ଵଶଃ ।। ୪୦.

ଯେଉଁଠି ଯୋଗ ହେଉ କି ବିଯୋଗ, ବଞ୍ଚିତ କି ମୃତ, ସେ ଜ୍ଞାତା କେବେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ସ୍ଵେନାତ୍ମାନଂ ତମାତ୍ମାନଂ କାରଣାତ୍ମା ନିଯଚ୍ଛତି। ପ୍ରକୃତୌ କାରଣେ ଚୈଵ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵୋପତିଷ୍ଠତି ।। ୪୦.

ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା, ସେଇ ଆତ୍ମା, କାରଣ ଆତ୍ମା ସ୍ୱୟଂକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ। ପ୍ରକୃତି ଓ କାରଣ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ସ୍ୱ ଆତ୍ମାରେ ରହେ।

ଅସ୍ତି ନାସ୍ତୀତି ସୋଽନ୍ଯୋ ଵା ଇହାମୁତ୍ରେତି ଵା ପୁନଃ। ଏକତ୍ଵଂ ଵା ପୃଥକ୍ତ୍ଵଂ ଵା କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞପୁରୁଷେତି ଵା ।। ୪୦.

ଏହା ଅଛି କି, ନାହିଁ କି, ଅନ୍ୟ କି, ଏଠାରେ କି ପରଲୋକରେ କି, ଏକ କି ବହୁ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ ଭାବେ।

ଆତ୍ମଵାନ୍ ସ ନିରାତ୍ମା ଵା ଚେତନୋଽଚେତନୋଽପି ଵା। କର୍ତ୍ତା ଵା ସୋଽପ୍ଯକର୍ତ୍ତା ଵା ଭୋକ୍ତା ଵା ଭୋଜ୍ଯମେଵ ଵା ।। ୪୦.

ସେ ଆତ୍ମାବାନ୍ କି ନିରାତ୍ମା, ଜଡ କି ଚେତନ, କର୍ତ୍ତା କି ଅକର୍ତ୍ତା, ଭୋକ୍ତା କି କେବଳ ଭୋଗ୍ୟ।

ଯଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନ ନିଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞେ ତୁ ନିରଞ୍ଜନେ। ଅଵାଚ୍ଯଂ ତଦନାଖ୍ଯାନାଦଗ୍ରାହ୍ଯତ୍ଵାଦହେତୁନି ।। ୪୦.

ଯାହାକୁ ଜାଣିଲେ ପୁନର୍ବାର ଫେରି ଆସିବା ନାହିଁ, ସେ ନିର୍ମଳ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବିଷୟରେ—ଏହାକୁ କୁହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ, ଧରିହେବ ନାହିଁ, କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ।

ଅପ୍ରତର୍କ୍ଯମଚିନ୍ତ୍ଯତ୍ଵାଦଵାପ୍ଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ନାଭିଲିମ୍ପତି ତତ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମନସା ସହ ।। ୪୦.

ଏହାକୁ ବୁଝିପାରିବା ନୁହେଁ, ଚିନ୍ତା କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବା ନୁହେଁ। ମନ ସହିତ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଏହା କେବେ ମଧ୍ୟ ଦୂଷିତ ହୁଏନି।