ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସ ଚାଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପ୍ରାଣସ୍ଥାନେଷ୍ଵଵସ୍ଥିତଃ। ସମାସାତ୍ସଂଵୃତେ ଜ୍ଞାନେ ସଂଵୃତେଷୁ ଚ କର୍ମ୍ମସୁ ।। ୪୦.

ଏହି ଜୀବ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ପ୍ରାଣ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସଂକ୍ଷେପରେ, ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ବନ୍ଦ ହୁଏ, କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦ ହୁଏ।

ସ ଜୀଵୋଽନଭ୍ଯଧିଷ୍ଟାନଃ କର୍ମ୍ମଭିଃ ସ୍ଵୈଃ ପୁରାକୃତୈଃ। ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗପ୍ରାଣଵୃତ୍ତୀର୍ଵୈ ସ ଵିଚ୍ଯାଵଯତେ ପୁନଃ ।। ୪୦.

ସେଇ ଜୀବ, ଆଉ କୌଣସି ଆଧାର ନଥିଲେ, ନିଜର ପୂର୍ବ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ଏହି ଅଷ୍ଟ ପ୍ରାଣର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅସ୍ଥିର କରେ।

ଶରୀରଂ ପ୍ରଜହଂସୋ ଵୈ ନିରୁଚ୍ଛ୍ଵାସସ୍ତତୋ ଭଵେତ୍। ଏଵଂ ପ୍ରାଣୈଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ମୃତ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ।। ୪୦.

ଯେତେବେଳେ ଜୀବ ଦେହ ଛାଡିଯାଏ, ତେବେ ଶ୍ୱାସ ଚାଲିନଥାଏ। ଏଭଳି ପ୍ରାଣ ଛାଡି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ 'ମୃତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଯଥେହ ଲୋକେ ଖଦ୍ଯୋତଂ ନୀଯମାନମିତସ୍ତତଃ । ରଞ୍ଜନଂ ତଦ୍ଵଧେ ଯତ୍ତୁ ନେତା ନେତା ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୪୦.

ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଯେପରି ଝିଅଉଜ୍ଜ୍ୱଳିକୁ ଏଠୁ ସେଠାକୁ ନେଇଯାଯିବା ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ରଙ୍ଗ ନେଇ କୌଣସି ନେତା ବା ଦିଗଦର୍ଶକ ନାହିଁ।

ତୃଷ୍ଣାକ୍ଷଯସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତଂ ମୋକ୍ଷଲକ୍ଷଣମ୍। ଶବ୍ଦାଦ୍ଯେ ଵିଷଯେ ଦୋଷଵିଷଯେ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣେ ।। ୪୦.

ତୃଷ୍ଣା ଶେଷ ହେବା ମୁକ୍ତିର ତୃତୀୟ ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟ ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ।

ଅପ୍ରଦ୍ଵେଷୋଽନଭିଷ୍ଵଙ୍ଗଃ ପ୍ରୀତିତାପଵିଵର୍ଜନମ୍ । ଵୈରାଗ୍ଯକାରଣଂ ହ୍ଯେତେ ପ୍ରକୃତୀନାଂ ଲଯସ୍ଯ ଚ ।। ୪୦.

ଦ୍ୱେଷ ନଥିବା, ଆସକ୍ତି ନଥିବା ଏବଂ ଆନନ୍ଦ-ଦୁଃଖ ଦୁହିଁଠାରୁ ଦୂର ରହିବା—ଏହିମାନେ ନିଷ୍କାମତା ଓ ପ୍ରକୃତିର ଲୟର କାରଣ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଟେ।

ଅଷ୍ଟୌ ପ୍ରକୃତଯୋ ଜ୍ଞେଯାଃ ପୂର୍ଵୋକ୍ତା ଵୈ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ଯସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯା ଭୂତାନ୍ତାଃ ପ୍ରକୃତେର୍ଲଯାଃ ।। ୪୦.

ଅଗ୍ରେ କହିଥିବା ପ୍ରକାର, ଅଠଟି ପ୍ରକୃତିକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଭୂତପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରକୃତିର ଲୟ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ଶେଷ।

ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଚାରଯୁକ୍ତାଃ ଶିଷ୍ଟାଃ ଶାସ୍ତ୍ରାଵିରୋଧିନଃ। ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଣାଂ ଧର୍ମ୍ମୋଽଯଂ ଦେଵସ୍ଥାନେଷୁ କାରଣମ୍ ।। ୪୦.

ଯେମାନେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ଆଚରଣରେ ଅଟୁଟ, ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରବିରୋଧୀ ନୁହଁନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଧର୍ମ, ଦେବସ୍ଥାନଗୁଡିକରେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ଉପସ୍ଥିତିର କାରଣ।

ବ୍ରହ୍ମାଦୀନି ପିଶାଚାନ୍ତାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ସ୍ଥାନାନି ଦେଵତା। ଐଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯମଣିମାଦ୍ଯଂ ହି କାରଣଂ ହ୍ଯଷ୍ଟଲକ୍ଷଣମ୍ ।। ୪୦.

ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପିଶାଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦେବତାଙ୍କର ଅଠଟି ସ୍ଥାନ ଅଛି। ଏଠାରେ ଶକ୍ତି, ଅଣୁତ୍ୱ ଆଦି ଆଠଟି ଗୁଣ ଏହାର କାରଣ ଭାବେ ଅଟେ।

ନିମିତ୍ତମପ୍ରତୀଘାତ ଇଷ୍ଟେ ଶବ୍ଦାଦିଲକ୍ଷଣେ। ଅଷ୍ଟାଵେତାନି ରୂପାଣି ପ୍ରାକୃତାନି ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୪୦.

ଯେଉଁ ଲକ୍ଷଣ ମନରୁ ଚାହାଯାଏ, ଶବ୍ଦ ଆଦି ଯାହାର ଚିହ୍ନ, ସେଠାରେ କାରଣ ଅପରିହତ ଅଟେ। ଏହି ଅଠଟି ରୂପ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଅନୁକ୍ରମରେ ଅଛି।

କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞେଷ୍ଵନୁସଜ୍ଯନ୍ତେ ଗଣମାତ୍ରାତ୍ମକାନି ତୁ। ପ୍ରାଵୃଟ୍‌କାଲେ ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନ ପଶ୍ଯନ୍ତୀହ ନ ଚକ୍ଷୁଷା ।। ୪୦.

ଏମାନେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇଥାନ୍ତି, ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ଗୁଣର ଗଠନ ଭାବରେ। ବର୍ଷାକାଳରେ, ଏହିମାନେ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଅଲଗା ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯେଵଂଵିଧଂ ସିଦ୍ଧା ଜୀଵଂ ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା। ଶ୍ଵାଵିତି ଶ୍ଵାନପାନଶ୍ଚ ଯୋନୀଃ ପ୍ରଵିଶତସ୍ତଥା ।। ୪୦.

କିନ୍ତୁ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏପରି ଜୀବକୁ ଦେଖନ୍ତି। ସେମାନେ କୁକୁର ବା କୁକୁର ଭକ୍ଷକ ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ଯୋନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।

ତିର୍ଯ୍ଯଗୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵମଧସ୍ତାଚ୍ଚ ଧାଵତୋଽପି ଯଥାକ୍ରମମ୍। ଜୀଵପ୍ରାଣାସ୍ତଥା ଲିଙ୍ଗଂ କାରଣଞ୍ଚ ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ।।. ୪୦.

ଏମାନେ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍, ଉପରକୁ, ତଳକୁ—ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚଳନ୍ତି। ଜୀବର ପ୍ରାଣ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଓ ଚାରିପ୍ରକାର କାରଣ ଏଭଳି ଅଟେ।

ପର୍ଯ୍ଯାଯଵାଚକୈଃ ଶବ୍ଦୈରେକାର୍ଥୈଃ ସୋଽଭିଲିଖ୍ଯତେ। ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତେ ପ୍ରମାଣୋଽଯଂ ସ ଵୈ ରୂପଂ ତୁ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ।। ୪୦.

ସେ ଏକାର୍ଥକ ଶବ୍ଦମାନେ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣିତ। ବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଭିତରେ, ଏହି ମାପ ଅଟେ, ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ।

ଅଵ୍ଯକ୍ତାନ୍ତ ଗୃହୀତଂ ଚ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାଧିଷ୍ଠିତଞ୍ଚ ଯତ୍ । ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ତ୍ଵା ଜ୍ଞାନାଦ୍ଵୈ ଵିପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ।। ୪୦.

ଯେଉଁଥିରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧରାଯାଇଛି ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଏପରି ଜାଣି ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଜଣେ ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନୀ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।

ନଷ୍ଟଞ୍ଚୈଵ ଯଥା ତତ୍ତ୍ଵଂ ତତ୍ତ୍ଵାନାଂ ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶନମ୍। ଯଥେଷ୍ଟଂ ପରିନିର୍ଯ୍ଯାତି ଭିନ୍ନେ ଦେହେ ସୁନିର୍ଵୃତେ ।। ୪୦.

ସତ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ। ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ଦେହ ଭଙ୍ଗ ଓ ଶାନ୍ତି ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରେ।

ଭିଦ୍ଯତେ କରଣଞ୍ଚାପି ହ୍ଯଵ୍ଯକ୍ତାଜ୍ଞାନିନସ୍ତତଃ। ମୁକ୍ତୋ ଗୁଣଶରୀରେଣ ପ୍ରାଣାଦ୍ଯେନ ତୁ ସର୍ଵଶଃ ।। ୪୦.

ଯିଏ ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ ଜାଣିନାହିଁ, ସେଠାରେ କରଣ ଭିନ୍ନ ହୋଇଯାଏ। ଯିଏ ମୁକ୍ତ, ସେ ଗୁଣର ଦେହ ଓ ପ୍ରାଣ ଆଦିରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

ନାନ୍ଯଚ୍ଛରୀରମାଦତ୍ତେ ଦଗ୍ଧେ ବୀଜେ ଯଥାଙ୍କୁରଃ। ଜୀଵିକଃ ସର୍ଵସଂସାରାଦ୍ବୀଜଶାରୀରମାନସଃ ।। ୪୦.

ଯେପରି ଜଳିଥିବା ବୀଜରୁ ଅଙ୍କୁର ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ସେ ଅନ୍ୟ ଦେହ ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ। ଯାହାର ଦେହ ବୀଜ ଓ ମନ, ସେ ସମସ୍ତ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

ଜ୍ଞାନାଚ୍ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶାଚ୍ଛୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରକୃତିଂ ସୋଽନୁଵର୍ତ୍ତତେ। ପ୍ରକୃତିଂ ସତ୍ଯମିତ୍ଯାହୁ ର୍ଵିକାରୋଽନୃତମୁଚ୍ଯତେ ।। ୪୦.

ଚୌଦ୍ଦ ଉତ୍ସରୁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ପ୍ରକୃତିକୁ ଅନୁସରେ। ପ୍ରକୃତିକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ବିକାରକୁ ଅସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହନ୍ତି।

ତତ୍ସଦ୍ଭାଵୋଽନୃତଂ ଜ୍ଞେଯଂ ସଦ୍ଭାଵଃ ସତ୍ଯମୁଚ୍ଯତେ। ଅନାମରୂପକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞନାମରୂପଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ।। ୪୦.

ସେ ବିକାରର ଅସତ୍ୟତାକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ସତ୍ୟ ଅଟେ ସତ୍ୟତା। ନାମ ଓ ରୂପ ନଥିବା କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞକୁ ନାମ ଓ ରୂପ ଶୂନ୍ୟ ବୋଲି କୁହନ୍ତି।

ଯସ୍ମାତ୍କ୍ଷେତ୍ରଂ ଵିଜାନାତି ତସ୍ମାତ୍କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଉଚ୍ଯତେ। କ୍ଷେତ୍ରପ୍ରତ୍ଯଯତୋ ଯସ୍ମାତ୍କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ ଶୁଭ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୪୦.

ଯେଉଁଠାରୁ ସେ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଜାଣେ, ସେହିପାଇଁ ସେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କ୍ଷେତ୍ରର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞକୁ ଶୁଭ ବୋଲି କୁହନ୍ତି।

କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ ସ୍ମର୍ଯ୍ଯତେ ତସ୍ମାତ୍କ୍ଷେତ୍ରଂ ତଜ୍ଜ୍ଞୈର୍ଵିଭାଷ୍ଯତେ। କ୍ଷେତ୍ରତ୍ଵପ୍ରତ୍ଯଯଂ ଦୃଷ୍ଟଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ ପ୍ରତ୍ଯଯୀ ସଦା ।। ୪୦.

ସେହିପାଇଁ ସେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି। କ୍ଷେତ୍ରତ୍ୱର ଅନୁଭୂତି ଦେଖାଯାଏ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ସଦା ଅନୁଭବକାରୀ।

କ୍ଷଯଣାତ୍ କରଣାଚ୍ଚୈଵ କ୍ଷତତ୍ରାଣାତ୍ତଥୈଵ ଚ। ଭୋଜ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ଵିଷଯତ୍ଵାଚ୍ଚ କ୍ଷେତ୍ରଂ କ୍ଷେତ୍ରଵିଦୋ ଵିଦୁଃ ।। ୪୦.

କ୍ଷୟ, କରଣ, ଅଘାତ ଓ ରକ୍ଷା, ଭୋଗ୍ୟ ଓ ବିଷୟ ହେବା ଦ୍ୱାରା, କ୍ଷେତ୍ରକୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଏପରି ଜାଣନ୍ତି।

ମହଦାଦ୍ଯଂ ଵିଶେଷାନ୍ତଂ ସଵୈରୂପ୍ଯଂ ଵିଲକ୍ଷଣମ୍। ଵିକାରଲକ୍ଷଣଂ ତଦ୍ଵୈ ସାକ୍ଷରକ୍ଷରମେଵ ଚ ।। ୪୦.

ମହତ୍ ଆଦିଠାରୁ ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ଅଲଗା ଅଲଗା ରୂପ ଓ ଚିହ୍ନ ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ହେଉଛି ପରିବର୍ତ୍ତନର ଚିହ୍ନ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ଅଶ୍ୱର ଓ ଅକ୍ଷର, ଅର୍ଥାତ୍ ନଶ୍ୱର ଓ ଅନଶ୍ୱର ଦୁହିଁଭଳି କୁହାଯାଏ।

ତମେଵ ଚ ଵିକାରନ୍ତୁ ଯସ୍ମାଦ୍ଵୈ କ୍ଷରତେ ପୁନଃ। ତସ୍ମାଚ୍ଚ କାରଣାଚ୍ଚୈଵ କ୍ଷରମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ।। ୪୦.

ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ନଶ୍ୱର କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ପୁଣି ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି କାରଣରୁ ଏହାକୁ ନଶ୍ୱର ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।

ସୁଖଦୁଃଖମୋହଭାଵା ଭୋଜ୍ଯମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ। ଅଚେତତ୍ଵାଦ୍ଧି ଵିଷଯସ୍ତଦ୍ଧି ଧର୍ମ୍ମଵିଭୁଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୪୦.

ସୁଖ, ଦୁଃଖ ଓ ମୋହ ଏହାକୁ ଭୋଗ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ଜଡ ଥିବାରୁ, ଏହି ବିଷୟକୁ ଗୁଣରେ ଭରିତ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

ନ କ୍ଷୀଯତେ ନ କ୍ଷରତି ଵିକାରପ୍ରସୃତନ୍ତୁ ତତ୍। ଅକ୍ଷରଂ ତେନ ଚାପ୍ଯୁକ୍ତମକ୍ଷୀଣତ୍ଵାତ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୪୦.

ଯାହା କେବେ ନ ଶୋଷିଯାଏ, ନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଯଦ୍ୟପି ଏଠାରୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଅନଶ୍ୱର କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହା କେବେ ଶୋଷିଯାଏ ନାହିଁ।

ଯସ୍ମାତ୍ପୁର୍ଯ୍ଯନୁଶେତେ ଚ ତସ୍ମାତ୍ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ। ପୁରପ୍ରତ୍ଯଯିକୋ ଯସ୍ମାତ୍ପୂରୁଷେତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ।। ୪୦.

ଯେହେତୁ ଏହା ଶରୀର ନାମକ ପୁରରେ ବସିଥାଏ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ପୁର ସହ ଏହାର ସମ୍ପର୍କ ଥିବାରୁ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପୁରୁଷଂ କଥଯସ୍ଵାଥ କଥନ୍ତଜ୍ଜ୍ଞୈର୍ଵିଭାଷ୍ଯତେ। ଶୁଦ୍ଧୋ ନିରଞ୍ଜନାଭାସୋ ଜ୍ଞାନାଜ୍ଞାନଵିଵର୍ଜିତଃ ।। ୪୦.

ଏବେ ପୁରୁଷ ବିଷୟରେ ଏହା କହ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି? ସେ ଶୁଦ୍ଧ, ନିର୍ମଳ, ଗୁଣର ଚିହ୍ନ ନଥିବା, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଦୁହିଁରୁ ମୁକ୍ତ।