ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଯତ୍ତତ୍ସହସ୍ରଂ ସିଂହାନାମାଦିତ୍ଯାନାଂ ତଥୈଵ ଚ। ଵୈଶ୍ଵାନରଭୂତଭଵ୍ଯଵ୍ଯାଘ୍ରାଶ୍ଚୈଵାନୁଗାମିନଃ ।। ୩୯.

ସେହି ହେଉଛି ହଜାରଟି ସିଂହ, ଏହିପରି ଆଦିତ୍ୟମାନେ; ଅଗ୍ନିର ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲୁଥିବା ବାଘମାନେ।

ଆଵେଶ୍ଯାତ୍ମନି ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସଂଖ୍ଯାଯୋପଦ୍ରଵାଂସ୍ତଥା। ଲୋକାନ୍ ସପ୍ତ ଇମାନ୍ସର୍ଵ୍ଵାନ୍ମହାଭୂତାନି ପଞ୍ଚ ଚ ।। ୩୯.

ସେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ, ସପ୍ତ ଲୋକ, ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ଏବଂ ଅନେକ ଉପଦ୍ରବକୁ ନିଜ ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିଥାନ୍ତି।

ଵିଷ୍ଣୁନା ସହ ସଂଯୁକ୍ତଂ କରୋତି ଵିକରୋତି ଚ। ସ ରୁଦ୍ରୋ ଯଃ ସାମମଯସ୍ତଥୈଵ ଚ ଯଜୁର୍ମଯଃ ।। ୩୯.

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ରୁଦ୍ର, ସାମ ଓ ଯଜୁରର ମିଶ୍ରଣ।

ସ ଏଷ ଓତଃ ପ୍ରୋତଶ୍ଚ ବହିରନ୍ତଶ୍ଚ ନିଶ୍ଚଯାତ୍। ଏକୋ ହି ଭଗଵାନ୍ନାଥୋ ହ୍ଯନାଦିଶ୍ଚାନ୍ତକୃଦ୍ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୩୯.

ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଭିତର ଓ ବାହାରରେ ଏକାଏକି ବିନ୍ଦୁ ଭାବରେ ବିନ୍ଦୁ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଏକମାତ୍ର ଭଗବାନ, ନାଥ, ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ ଓ ଶେଷ ଦେଇଥିବା।

ତତସ୍ତେ ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ଦିଵାକରସମପ୍ରଭାଃ। ସ୍ଵଂସ୍ଵମାଶ୍ରମସଂଵାସମାରୋପ୍ଯାଗ୍ନିଂ ତଥାତ୍ମନି ।। ୩୯.

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ନିଜ ଅଗ୍ନିକୁ ନିଜ ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରନ୍ତି।

କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ଵିଶୁଦ୍ଧେନାନ୍ତରାତ୍ମନା । ଅନନ୍ଯମନସୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୩୯.

କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ, ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ସହିତ, ଏକାଗ୍ର ମନ ହୋଇ, ସେମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶରଣ ଯାନ୍ତି।

ଵ୍ରତୋପଵାସନିରତାଃ ସର୍ଵଭୂତଦଯାପରାଃ। ଯୋଗଂ ହ୍ଯନୁପମନ୍ଦିଵ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତୈଶ୍ଛିନ୍ନସଂଶଯୈଃ ।। ୩୯.

ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସରେ ଲଗ୍ନ ରହି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦୟା କରି, ସେମାନେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦିବ୍ୟ ଯୋଗକୁ ପାଇଥାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର ହୋଇ।

ପ୍ରପଦ୍ଯ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା। ତୈର୍ଲବ୍ଧଂ ରୁଦ୍ରସାଲୋକ୍ଯଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ପଦମଵ୍ଯଯମ୍ ।। ୩୯.

ପରମ ଭକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନ ଭରା ଚିତ୍ତ ସହିତ ଶରଣ ଯାଇ, ସେମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସାଙ୍ଗତ୍ୟ, ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଅବିନାଶୀ ପଦକୁ ପାଇଥାନ୍ତି।

ଯଃ ପଠେତ୍ତପସା ଯୁକ୍ତୋ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତାମିମାଂ ସ୍ତୁତିମ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଵାପି ଵୈଶ୍ଯୋ ଵା ସ୍ଵକ୍ରିଯାପରଃ ।। ୩୯.

ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ କିମ୍ବା ବୈଶ୍ୟ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ ରହି, ତପସ୍ୟା ସହିତ ଏହି ବାୟୁଙ୍କ କଥା ଷ୍ଟୁତି ପଠେ, ସେ...

ଲଭତେ ରୁଦ୍ରସାଲୋକ୍ଯଂ ଭକ୍ତିମାନ୍ଵିଗତଜ୍ଵରଃ। ଅମଦ୍ଯପଶ୍ଚ ଯଃ ଶୂଦ୍ରୋ ଭଵଭକ୍ତୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।। ୩୯.

ଭକ୍ତି ଭରା, ଦୁଃଖ ହୀନ ହୋଇ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସାଙ୍ଗତ୍ୟକୁ ପାଇଥାନ୍ତି; ମଦ୍ୟ ପାନ ନ କରିଥିବା, ଶିବ ଭକ୍ତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ।

ଆଭୂତ ସଂପ୍ଲଵସ୍ଥାଯୀ ହ୍ଯପ୍ରତୀଘାତଲକ୍ଷଣଃ। ଗାଣପତ୍ଯଂ ସ ଲଭତେ ସ୍ଥାନଂ ଵା ସର୍ଵକାମିକମ୍ ।। ୩୯.

ସେ ଗଣେଶଙ୍କ ସ୍ଥିତିକୁ ପାଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ନାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିରତ ରହିଥାଏ, ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ସହିତ; କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ସ୍ଥାନ।

ମଦ୍ଯପୋ ମଦ୍ଯପୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଭୂତସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ମୋଦତେ। ସୋଽର୍ଚ୍ଯମାନୋ ମହୀପୃଷ୍ଠୋ ମର୍ତ୍ତ୍ଯାନାଂ ଵରଦୋ ଭଵେତ୍। ଇତି ହୋଵାଚ ଭଗଵାନ୍ଵାଯୁର୍ଵାକ୍ଯମିଦଂ ଵରଃ ।। ୩୯.

ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଅନ୍ୟ ମଦ୍ୟପାନୀ ଓ ଭୂତମାନଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରେ; ପୃଥିବୀରେ ପୂଜିତ ହୋଇ, ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭଲ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାକ୍ୟ ବାୟୁ ଭଗବାନ କହିଥିଲେ।

ପ୍ରତ୍ଯାହାରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପରସ୍ଯାନ୍ତେ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ। ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ଥିତିକାଲେ ତୁ କ୍ଷୀଣେ ତସ୍ମିଂସ୍ତଦା ପ୍ରଭୋଃ ।। ୪୦.

ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶେଷ ସମୟରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂର ପ୍ରତ୍ୟାହାର ବିଷୟରେ କହିବି; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଶେଷ ହେଲାବେଳେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସେହି ସମୟରେ।

ଯଥେଦଂ କୁରୁତେଽଧ୍ଯାତ୍ମଂ ସୁସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଵିଶ୍ଵମୀଶ୍ଵରଃ । ଅଵ୍ଯକ୍ତାନ୍ଗ୍ରସତେ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯାହାରେ ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ।। ୪୦.

ଯେପରି ଭଗବାନ ନିଜ ଭିତରେ ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସେପରି ଅପ୍ରକଟକୁ ପ୍ରକଟକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟାହାରରେ ସମସ୍ତକୁ ନିଜେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିନେଇଥାନ୍ତି।

ପରଂ ତଦନୁକଲ୍ପାନାମପୂର୍ଣେ କଲ୍ପସଙ୍କ୍ଷଯେ। ଉପସ୍ଥିତେ ମହାଘୋରେ ହ୍ଯପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେ ତୁ କସ୍ଯଚିତ୍ ।। ୪୦.

ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥିତି, ଯେଉଁଠି ଦିବ୍ୟ କଳ୍ପର ଶେଷ ହେଉଛି, ମହାଭୟଙ୍କ ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ, କେହି ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଅନ୍ତେ ଦ୍ରୁମସ୍ଯ ଯମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ପଶ୍ଚିମସ୍ଯ ମନୋସ୍ତଦା । ଅନ୍ତେ କଲିଯୁଗେ ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷୀଣେ ସଂହାର ଉଚ୍ଯତେ ।। ୪୦.

ଗଛର ଶେଷ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ମନ ଯେତେବେଳେ ଶେଷ ଦିଗକୁ ଯାଏ, ଏବଂ କଳିଯୁଗର ଶେଷ ସମୟ ଆସି ଶେଷ ହେଉଛି, ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ ବିଗଳନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସମ୍ପ୍ରକ୍ଷାଲେ ତଦା ଵୃତ୍ତେ ପ୍ରତ୍ଯାହାରେ ହ୍ଯୁପସ୍ଥିତେ। ପ୍ରତ୍ଯାହାରେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରସଂକ୍ଷଯେ ।। ୪୦.

ବଡ଼ ବିସ୍ତାର ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ କିଛି ଆପଣାପେ ହଟିଯିବାରେ, ଏହି ହଟିଯିବା ସମୟରେ, ଭୂତ ଓ ତନ୍ମାତ୍ର ଗୁଡ଼ିକ ବିଗଳିଯାନ୍ତି।

ମହଦାଦେର୍ଵିକାରସ୍ଯ ଵିଶେଷାନ୍ତସ୍ଯ ସଂକ୍ଷଯେ। ସ୍ଵଭାଵକାରିତେ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ପ୍ରତିସଞ୍ଚରେ ।। ୪୦.

ମହତ୍‌ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଶେଷ ହେଲେ, ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲି ଆତ୍ମାକୁ ମିଶିଯାଏ।

ଆପୋ ଗ୍ରସନ୍ତି ଵୈ ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ଭୂମେର୍ଗନ୍ଧାତ୍ମକଂ ଗୁଣମ୍। ଆତ୍ତଗନ୍ଧା ତତୋ ଭୂମିଃ ପ୍ରଲଯତ୍ଵାଯ କଲ୍ପତେ । ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ଗନ୍ଧତନ୍ମାତ୍ରେ ତୋଯାଵସ୍ଥା ଧରା ଭଵେତ୍ ।। ୪୦.

ତାପରେ ପାଣି ପ୍ରଥମେ ଭୂମିର ଗନ୍ଧ ଗୁଣକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ; ଗନ୍ଧ ନେଇ ଭୂମି ବିଗଳନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ; ଗନ୍ଧ ତନ୍ମାତ୍ର ପାଣିରେ ଯିବା ପରେ, ଭୂମି ପାଣିର ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିଯାଏ।

ଆପସ୍ତଦା ପ୍ରନଷ୍ଟା ଵୈ ଵେଗଵତ୍ଯୋ ମହାସ୍ଵନାଃ। ସର୍ଵମାପୂରଯିତ୍ଵେଦଂ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଵିଚରନ୍ତି ଚ ।। ୪୦.

ତାପରେ ପାଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଗଜଗଜା ଶବ୍ଦ କରି, ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଭରି ଓ ଘେରି ରହିଥାଏ ଏବଂ ଚାଲିଫିରିଥାଏ।

ଅପାମସ୍ତି ଗୁଣୋ ଯସ୍ତୁ ଜ୍ଯୋତିଷେ ଲୀଯତେ ରସଃ। ନଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାପସ୍ତଦାନ୍ତେ ଚ ରସତନ୍ମାତ୍ରସଙ୍କ୍ଷଯାତ୍ ।। ୪୦.

ପାଣିର ଗୁଣ ଯାହା ରସ, ସେ ଅଗ୍ନିରେ ଲୟ ହୁଏ; ପାଣି ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ, ରସ ତନ୍ମାତ୍ର ବିଗଳିଯିବାରୁ ଏହା ହୁଏ।

ତେଜସା ସଂହୃତରସା ଜ୍ଯୋତିଷ୍ଟ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତ୍ଯୁତ । ଗ୍ରସ୍ତେ ଚ ସଲିଲେ ତେଜଃ ସର୍ଵ୍ଵତୋମୁଖମୀକ୍ଷ୍ଯତେ ।। ୪୦.

ଅଗ୍ନି ପାଣିର ରସକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଅଗ୍ନି ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଏ; ଅଗ୍ନି ପାଣିକୁ ଗ୍ରସିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଖାଯାଏ।

ଅଥାଗ୍ନିଃ ସର୍ଵତୋ ଵ୍ଯାପ୍ତ ଆଦତ୍ତେ ତଜ୍ଜଲନ୍ତଦା। ସର୍ଵମାପୂର୍ଯ୍ଯତେଽର୍ଚିର୍ଭିସ୍ତଦା ଜଗଦିଦଂ ଶନୈଃ ।। ୪୦.

ତାପରେ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଘେରି ନେଇ, ପାଣିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯାହା କିଛି ଅଛି ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ; ତାହାର ଅଗ୍ନିଶିଖା ସହିତ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଭରି ଦେଇଥାଏ।

ଅର୍ଚିର୍ଭିଃ ସନ୍ତତେ ତସ୍ମିଂସ୍ତିର୍ଯଗୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵମଧସ୍ତତଃ । ଜ୍ଯୋତିଷୋଽପି ଗୁଣଂ ରୂପଂ ଵାଯୁରନ୍ତି ପ୍ରକାଶକମ୍। ପ୍ରଲୀଯତେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ଦୀପାର୍ଚିରିଵ ମାରୁତେ ।। ୪୦.

ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଉପର, ତଳ, ଓ ଚାରିପାଖ ଫାଟିଯିବା ସମୟରେ, ଅଗ୍ନିର ଗୁଣ ଯାହା ରୂପ, ସେ ବାୟୁରେ ଲୟ ହୁଏ; ସେତେବେଳେ ଏହା ଏମିତି ହୁଏ, ଯେପରି ଦୀପର ଶିଖା ବାୟୁରେ ଲୟ ହୁଏ।

ପ୍ରନଷ୍ଟେ ରୂପତନ୍ମାତ୍ରେ ହୃତରୂପୋ ଵିଭାଵସୁଃ। ଉପଶାମ୍ଯତି ତେଜୋ ହି ଵାଯୁନା ଧୂଯତେ ମହତ୍ ।। ୪୦.

ରୂପ ତନ୍ମାତ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଅଗ୍ନି ରୂପ ହରାଇ ଶାନ୍ତ ହୁଏ; ତେଜସ୍ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ହ୍ରାସ ପାଏ।

ନିରାଲୋକେ ତଦା ଲୋକେ ଵାଯୁଭୂତେ ଚ ତେଜସି। ତତସ୍ତୁ ମୂଲମାସାଦ୍ଯ ଵାଯୁଃ ସମ୍ଭଵମାତ୍ମନଃ ।। ୪୦.

ତାପରେ, ଜଗତରେ ଆଲୋକ ନଥିଲେ, ଅଗ୍ନି ବାୟୁ ହେଲେ, ବାୟୁ ତାହାର ମୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ନିଜ ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ପାଏ।

ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ଚାଧଶ୍ଚ ତିର୍ଯକ୍ଚ ଦୋଧଵୀତି ଦିଶୋ ଦଶ । ଵାଯୋରପି ଗୁଣଂ ସ୍ପର୍ଶମାକାଶଂ ଗ୍ରସତେ ଚ ତତ୍ ।। ୪୦.

ଉପର, ତଳ, ଓ ଚାରିପାଖ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବାୟୁ ଚଳାଚଳ କରେ, ଏବଂ ବାୟୁ ନିଜ ଗୁଣ ଯାହା ସ୍ପର୍ଶ, ତାହାକୁ ଆକାଶରେ ଲୟ କରେ।

ପ୍ରଶାମ୍ଯତି ତଦା ଵାଯୁଃ ଖନ୍ତୁ ତିଷ୍ଠତ୍ଯନାଵୃତମ୍। ଅରୂପମରସସ୍ପର୍ଘମଗନ୍ଧଂ ନ ଚ ମୂର୍ତିମତ୍ ।। ୪୦.

ତାପରେ ବାୟୁ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ଖାଲି ଆକାଶ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିଯାଏ—ଏଠାରେ ରୂପ, ରସ, ସ୍ପର୍ଶ, ଗନ୍ଧ କିଛି ନଥାଏ, ଏବଂ କୌଣସି ଦୃଶ୍ୟ ରୂପ ନଥାଏ।

ସର୍ଵମାପୂରଯନ୍ନାଦୈଃ ସୁମହତ୍ତତ୍ପ୍ରକାଶତେ। ପରିମଣ୍ଡଲନ୍ତତ୍ସୁଷିରମାକାଶଂ ଶବ୍ଦଲକ୍ଷଣମ୍ ।। ୪୦.

ସେ ଆକାଶ ମହାଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତକୁ ଭରି ଦେଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ; ଏହି ଆକାଶ ଗୋଲାକାର ଓ ଖାଲି, ଏହାର ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ଶବ୍ଦ।