ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତୈର୍ଲବ୍ଧଂ ରୁଦ୍ରସାଲୋକ୍ଯଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ପଦମଵ୍ଯଯମ୍। ଭଵସ୍ଯ ରୂପସାଦୃଶ୍ଯଂ ନୀତାଶ୍ଚୈଵ ହ୍ଯନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୩୯.

ଏମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶାଶ୍ୱତ ଅବିନାଶୀ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଭବଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ରୂପକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ଵୈଶ୍ଵାନରମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ଵିଶ୍ଵରୂପାଃ କପର୍ଦ୍ଦିନଃ । ନୀଲକଣ୍ଠାଃ ସିତଗ୍ରୀଵାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରାସ୍ତ୍ରିଲୋଚନାଃ ।। ୩୯.

ସମସ୍ତେ ଅଗ୍ନିସମ ମୁଖ, ବିଶ୍ୱରୂପୀ, ଜଟାଧାରୀ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ଧଳା ଗଳା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଏବଂ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା।

ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରକୃତୋଽଣୀଷା ଜଟାମୁକୁଟଧାରିଣଃ । ସର୍ଵେ ଦଶଭୁଜା ଵୀରାଃ ପଦ୍ମାନ୍ତର ସୁଗନ୍ଧିନଃ ।। ୩୯.

ସେମାନେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଶୋଭିତ ଜଟାମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଦଶଭୁଜୀ, ବୀର, ହୃଦୟରେ ପଦ୍ମର ଗନ୍ଧ ଥିବା।

ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଙ୍କାଶାଃ ସର୍ଵେ ତେ ପୀତଵାସସଃ । ପିନାକପାଣଯଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ଶ୍ଵେତଗୋଵୃଷଵାହନାଃ ।। ୩୯.

ସମସ୍ତେ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଚମକୁଥିବା, ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ପିନାକ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏବଂ ଧଳା ବୃଷଭ ଉପରେ ଚଡ଼ିଥିବା।

ଶ୍ରିଯାନ୍ଵିତାଃ କୁଣ୍ଡଲିନୋ ମୁକ୍ତାହାରଵିଭୂଷିତାଃ। ତେଜସୋଽଭ୍ଯଧିକା ଦେଵୈଃ ସର୍ଵଜ୍ଞାଃ ସର୍ଵଦର୍ଶିନଃ ।। ୩୯.

ସେମାନେ ଶ୍ରୀୟୁକ୍ତ, କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା, ମୁକ୍ତାହାରରେ ଶୋଭିତ, ଦେବତାମାନେଠାରୁ ଅଧିକ ତେଜସ୍ବୀ, ସବୁଜଣା ଏବଂ ସବୁଦେଖିପାରିବା।

ଵିଭଜ୍ଯ ବହୁଧାତ୍ମାନଂ ଜରାମୃତ୍ଯୁଵିଵର୍ଜିତାଃ। କ୍ରୀଡନ୍ତେ ଵିଵିଧୈର୍ଭାଵୈର୍ଭୋଗାନ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଦୁର୍ଲଭାନ୍ ।। ୩୯.

ସେମାନେ ନିଜକୁ ବହୁ ରୂପରେ ବିଭାଜିତ କରି, ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଶୂନ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଖେଳନ୍ତି, ଦୁର୍ଲଭ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।

ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଗତଯଃ ସିଦ୍ଧାଃ ସିଦ୍ଧୈଶ୍ଚାନ୍ଯୌର୍ଵିବୋଧିତାଃ। ଏକାଦଶାନାଂ ରୁଦ୍ରାଣାଂ କୋଟ୍ଯୋଽନେକମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୩୯.

ଏହି ସିଦ୍ଧମାନେ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଚଳନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ପାଇଛନ୍ତି, ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ କୋଟି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଅଛନ୍ତି।

ଏଭିଃ ସହ ମହାତ୍ମା ହି ଦେଵଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ। ଭକ୍ତାନୁକମ୍ପୀ ଭଗଵାନ୍ମୋଦତେ ପାର୍ଵତୀପ୍ରିଯଃ ।। ୩୯.

ଏହି ସମସ୍ତ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଦେବଦେବ, ମହେଶ୍ୱର, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦୟା କରି, ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।

ନାହନ୍ତେଷାନ୍ତୁ ରୁଦ୍ରାଣାଂ ଭଵସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ। ନାନାତ୍ଵମନୁପଶ୍ଯାମି ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ଵଃ ।। ୩୯.

ଏହି ସମସ୍ତ ରୁଦ୍ରମାନେ କିମ୍ବା ମହାନ୍ ଭବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ମୁଁ ଦେଖେନି; ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ସତ୍ୟ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।

ମାତରିଶ୍ଵାଽବ୍ରଵୀତ୍ପୁଣ୍ଯାମିତ୍ଯେତାମୀଶ୍ଵରୋଽପ୍ଯୁତ। ଅଥ ତେ ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ଦିଵାକରସମପ୍ରଭାଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵେମାଂ ପରମାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ କଥାଂ ତ୍ରୈଯମ୍ବକୀଂ ତତଃ ।। ୩୯.

ମାତରିଶ୍ୱା କହିଲେ, 'ଏହା ପବିତ୍ର' ବୋଲି, ଭଗବାନ୍ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କହିଲେ। ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ୱଳ, ତିଅମ୍ବକଙ୍କର ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣିଲେ।

ଭୃଶଞ୍ଚାନୁଗ୍ରହଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ହର୍ଷଂ ଚୈଵାପ୍ଯନୁତ୍ତମମ୍। ସମ୍ଭାଵଯିତ୍ଵା ଚାପ୍ଯେନାଂ ଵାଯୁମୂଚୁର୍ମହାବଲମ୍ ।। ୩୯.

ସେମାନେ ବଡ଼ ଦୟା ଓ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ, ଏହି କଥାକୁ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ।। ସମୀରଣ ମହାଭାଗ ହ୍ଯସ୍ମାକଂ ଚ ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ। ଈଶ୍ଵରସ୍ଯୋତ୍ତମଂ ପୁଣ୍ଯମଷ୍ଟମନ୍ତ୍ଵୌପସର୍ଗିକମ୍ ।। ୩୯.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ସମୀରଣ, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆମ ପାଇଁ ଏବଂ ତୁମ ଦ୍ୱାରା, ଭଗବାନଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପବିତ୍ର ଅଷ୍ଟମ ଶକ୍ତି, ଯାହା କୌଣସି ବାଧା ନାହିଁ, ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛି।

ତସ୍ଯ ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରମାଣଞ୍ଚ ଯଥାଵତ୍ପରିକୀର୍ତ୍ତିତମ୍। ଯୋ ଗନ୍ଧେନ ସମୃଦ୍ଧଂ ଵୈ ପରମଂ ପରମାତ୍ମନଃ ।। ୩୯.

ତାହାର ସ୍ଥାନ ଓ ମାପ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି—ଯିଏ ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ପରମ ରୂପ।

ମହାଦେଵସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଦୁର୍ଵିଜ୍ଞେଯଂ ସୁରୈରପି । ସ୍ଵେନ ମାହାତ୍ମ୍ଯଯୋଗେନ ସହସ୍ରସ୍ଯାମିତୌଜସଃ ।। ୩୯.

ମହାଦେବଙ୍କର ମହିମା କିଏଁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରିବେ ନାହିଁ; ସେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଶୂରତାରେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ଯସ୍ଯ ଭକ୍ତେଷ୍ଵସଂମୋହୋ ହ୍ଯନୁକମ୍ପାର୍ଥମେଵ ଚ। ବ୍ରାହ୍ମଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସ୍ଵଯଂ ଜୁଷ୍ଠା ଯା ସାପ୍ରତିମଶାଲିନୀ ।। ୩୯.

ତାଙ୍କର ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି ଭ୍ରମ ନାହିଁ, କେବଳ ଦୟାରୁ; ସେ ନିଜେ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ, ଯାହା ତୁଳନାହୀନ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।

ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନଯା ଵ୍ଯାପ୍ଯ ଖଂ ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଵିନ୍ଯସ୍ତା ଵିଶ୍ଵରୂପଧୃକ୍ । ଵିଭୂତିର୍ଭ୍ରାଜତେଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଵେଶ୍ମନି ।। ୩୯.

ଚନ୍ଦ୍ରର ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଭଳି ଆକାଶ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଆଲୋକରେ ଭରି, ସେ ସମସ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦେବଦେବଙ୍କର ଗୃହରେ ବଡ଼ ଉଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଚମକିଉଠି।

ମହାଦେଵସ୍ଯ ତୁଲ୍ଯାନାଂ ରୁଦ୍ରାଣାନ୍ତୁ ମହାତ୍ମନାମ୍। ତତ୍ସର୍ଵଂ ନିଖିଲେନେଦଂ ଵକ୍ତ୍ରାଦମୃତନିସ୍ରଵମ୍ ।। ୩୯.

ମହାଦେବଙ୍କ ସମାନ ଯେଉଁ ରୁଦ୍ରମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ, ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଅମୃତ ଭଳି ବହିଯାଏ।

ଅପୀତ୍ଵା ଖଲୁ ସର୍ଵସ୍ଯ ଭକ୍ତ୍ଯାସ୍ମାଭିସ୍ତୁ ସୁଵ୍ରତାଃ। ନାସ୍ତି କିଞ୍ଚିଦଵିଜ୍ଞେଯମନ୍ଯଚ୍ଚୈଵାନୁଗାମିନଃ। ପ୍ରଶ୍ନଂ ଦେଵଵର ପ୍ରାଣ ଯଥାଵଦ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ।। ୩୯.

ଏହି ସମସ୍ତ କଥାକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଆମେ ପାନ କରିଛୁ, ହେ ସୁନିୟମିତ, ଆମ ପାଇଁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନୁଗାମୀମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି ଅଜଣା ଦିନ ନାହିଁ; ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ହେ ପ୍ରାଣ, ଆମ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଯଥାଯଥିକ ଉତ୍ତର ଦିଅ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ସ ଖଲୂଵାଚ ଭଗଵାନ୍କିଂ ଭୂଯୋ ଵର୍ତ୍ତଯାମ୍ଯହମ୍। କିଂ ମଯା ଚୈଵ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ତଦ୍ଵଦିଷ୍ଯାମି ସୁଵ୍ରତାଃ ।। ୩୯.

ସୂତ କହିଲେ: ତାପରେ ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, 'ଏବେ ଆଉ କଣ କହିବି? କଣ କହିବା ଉଚିତ? ତାହା ଆମେ କହିବି, ହେ ସୁନିୟମିତ।'

ଋଷଯ ଊଚୁଃ।। ଆଦିତ୍ଯାଃ ପାରିପାର୍ଶ୍ଵେଯାଃ ସିଂହା ଵୈ କ୍ରୋଧଵିକ୍ରମାଃ। ଵୈଶ୍ଵାନରା ଭୂତଗଣା ଵ୍ଯାଘ୍ରାଶ୍ଚୈଵାନୁଗାମିନଃ ।। ୩୯.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ଆଦିତ୍ୟମାନେ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛନ୍ତି, ସିଂହମାନେ କ୍ରୋଧ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୈଶ୍ୱାନରମାନେ ଭୂତମାନେ ଦଳ, ଓ ବାଘମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନୁଗାମୀ।

ଆଭୂତସଂପ୍ଲଵେ ଘୋରେ ସର୍ଵପ୍ରାଣଭୃତାଂ କ୍ଷଯେ। କିମଵସ୍ଥା ଭଵନ୍ତ୍ଯେତେ ତନ୍ନୋ ବ୍ରୂହି ଯଥାର୍ଥଵତ୍ ।। ୩୯.

ଭୟଙ୍କର ଭୂତସଂହାର ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏମାନେ କେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି? ଆମକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହ।

ଏତେ ଯେ ଵୈ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରଗଣୈଃ ସହ। ଯେ ଚାନ୍ଯେ ସିଦ୍ଧିସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ମାତରିଶ୍ଵା ଜଗାଦ ହ ।। ୩୯.

ଯେଉଁମାନେ ତୁମେ କହିଛ, ସିଂହ ଓ ବାଘ ଦଳ ସହିତ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ସିଦ୍ଧି ପାଇଛନ୍ତି—ମାତରିଶ୍ୱା ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ।

ଇଦଞ୍ଚ ପରମଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ସମାଖ୍ଯାସ୍ଯାମି ଶ୍ରୃଣ୍ଵତାମ୍। ଵିଜ୍ଞାତେଶ୍ଵରସଦ୍ଭାଵମଵ୍ଯକ୍ତଂ ପ୍ରଭଵଂ ତଥା ।। ୩୯.

ଏବେ ଆମେ ଏହି ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଆପଣମାନେ ଶୁଣୁଛନ୍ତି, ଏହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି: ଭଗବାନଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି।

ତତ୍ର ପୂର୍ଵଗତାସ୍ତେଷୁ କୁମାରା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ। ସନକଶ୍ଚ ସନନ୍ଦଶ୍ଚ ତୃତୀଯଶ୍ଚ ସନାତନଃ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁମାନେ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ କୁମାରମାନେ—ସନକ, ସନନ୍ଦ, ତୃତୀୟ ସନାତନ।

ଵୋଢୁଶ୍ଚ କପିଲସ୍ତେଷାମାସୁରିଶ୍ଚ ମହାଯଶାଃ। ମୁନିଃ ପଞ୍ଚଶିଖଶ୍ଚୈଵ ଯେ ଚାନ୍ଯେଽପ୍ଯେଵମାଦଯଃ ।। ୩୯.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କପିଳ ଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆସୁରି, ମୁନି ପଞ୍ଚଶିଖ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏପରି ଅନେକ।

ତତଃ କାଲେ ଵ୍ଯତିକ୍ରାନ୍ତେ କଲ୍ପାନାଂ ପର୍ଯଯେ ଗତେ। ମହାଭୂତଵିନାଶାନ୍ତେ ପ୍ରଲଯେ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତେ ।। ୩୯.

ତାପରେ, ସମୟ ବିତିଗଲା, କଳ୍ପର ଅନ୍ତ ଆସିଲା, ମହାଭୂତମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲା ପରେ ପ୍ରଳୟ ଆସିଗଲା।

ଅନେକରୁଦ୍ରକୋଟ୍ଯସ୍ତୁ ଯାଃ ପ୍ରସନ୍ନା ମହେଶ୍ଵରୀ । ଶବ୍ଦାଦୀନ୍ଵିଷଯାନ୍ଭୋଗାନ୍ସତ୍ଯସ୍ଯାଷ୍ଟଵିଧଶ୍ରଯାତ୍ ।। ୩୯.

ଅନେକ କୋଟି ରୁଦ୍ରମାନେ ଓ ଦୟାମୟୀ ମହେଶ୍ୱରୀ, ସତ୍ୟର ଅଷ୍ଟମ ଆସନରୁ, ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୋଗବସ୍ତୁ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।

ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସର୍ଵଭୂତାନି ଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତେନ ତେଜସା। ଵୈହାଯପଦମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ଭୂତାନାମନୁକମ୍ପଯା ।। ୩୯.

ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଜ୍ଞାନ ଭରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଥାନ୍ତି, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାରୁ।

ତତ୍ର ଯାନ୍ତି ମହାତ୍ମାନଃ ପରମାଣୁଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍। ତରନ୍ତି ସୁମହାଵର୍ତ୍ତାଂ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୂଦକାଂ ନଦୀମ୍ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ମହାତ୍ମାମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟଙ୍କର ଦୋଉ ନଦୀକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରନ୍ତି।