ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସିଂହାଃ କେନାପରାଧେନ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା। ଵୈଶ୍ଵାନରମଯୈଃ ପାଶୈଃ ସଂରୁଦ୍ଧାସ୍ତୁ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ ।। ୩୯.

ସେ ସିଂହମାନେ କେଉଁ ଦୋଷରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଦ୍ୱାରା, ଅଗ୍ନିରେ ତିଆରି ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଶୃଙ୍ଖଳା ଦ୍ୱାରା ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ବାନ୍ଧି ଦିଅଯାଇଥିଲେ?

ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଯୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ଜଗାଦ ହ । ଯଦ୍ଵୈ ସହସ୍ରଂ ସିଂହାନାମୀଶ୍ଵରେଣ ମହାତ୍ମନା। ଵ୍ଯପନୀଯ ସ୍ଵକାଦ୍ଦେହାତ୍କ୍ରୋଧାସ୍ତେ ସିଂହଵିଗ୍ରହାଃ ।। ୩୯.

ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ବାୟୁ କହିଲେ: 'ସେ ହଜାର ସିଂହ, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ, ନିଜ ଦେହରୁ ବାହାର କରାଯାଇ, ସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ।'

ଭୂତାନାମଭଯଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପୁରାବଦ୍ଧାଗ୍ନିବନ୍ଧନେ। ଯଜ୍ଞଭାଗନିମିତ୍ତଂ ଚ ଈଶ୍ଵରସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ତଦା ।। ୩୯.

'ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନିରାପଦ କରି, ପୂର୍ବେ ସେମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ତିଆରି ଶୃଙ୍ଖଳା ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ଦିଅଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ପାଇଁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହା ହୋଇଥିଲା ।'

ତେଷାଂ ଵିଧାନମୁକ୍ତେନ ସିଂହେନୈକେନ ଲୀଲଯା। ଦେଵ୍ଯା ମନ୍ଯୁଂ କୃତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ହତୋ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ସ କ୍ରତୁଃ ।। ୩୯.

'ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଏକ ସିଂହ ଖେଳ କରି, ଦେବୀଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଜାଣି, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଇଥିଲା ।'

ନିଃସୃତା ଚ ମହାଦେଵ୍ଯା ମହାକାଲୀ ମହେଶ୍ଵରୀ। ଆତ୍ମନଃ କର୍ମ୍ମସାକ୍ଷିଣ୍ଯା ଭୂତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ତଦାନୁଗୈଃ ।। ୩୯.

'ସେଥିରୁ ମହାଦେବୀ ମହାକାଳୀ ମହେଶ୍ୱରୀ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ, ନିଜ ଅନୁଚର ସହିତ ପ୍ରକଟ ହେଉଥିଲେ ।'

ସ ଏଷ ଭଗଵାନ୍କ୍ରୋଧୋ ରୁଦ୍ରାଵାସକୃତାଲଯଃ। ଵୀରଭଦ୍ରୋଽପ୍ରମେଯାତ୍ମା ଦେଵ୍ଯା ମନ୍ଯୁପ୍ରମାର୍ଜ୍ଜନଃ ।। ୩୯.

'ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ସେ ପବିତ୍ର କ୍ରୋଧ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସ, ଅପରିମାପ୍ୟ ବୀରଭଦ୍ର, ଦେବୀଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ ଶାନ୍ତ କରିଥିବା ।'

ତସ୍ଯ ଵେଶ୍ମ ସୁରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵଗୁହ୍ଯତମସ୍ଯ ଵୈ। ସନ୍ନିଵେଶସ୍ତ୍ଵନୌପମ୍ଯୋ ମଯା ଵଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତଃ ।। ୩୯.

'ସେ ସର୍ବଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗୁପ୍ତତମ ନିବାସ, ତାହାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କେତେ ଅପୂର୍ବ, ମୁଁ ତୁମମାନେଂକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିଦେଲି ।'

ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯେ ତତ୍ର ପ୍ରତି ଵାସିନଃ। ରମ୍ଯେ ପୁରଵରଶ୍ରେଷ୍ଠେ ତସ୍ମିନ୍ଵୈହାଯଭୂମିଷୁ ।। ୩୯.

'ଏବେ ମୁଁ କହିବି, ସେଠାରେ କିଏ କିଏ ବସୁଛନ୍ତି, ସେ ସୁନ୍ଦର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୀରେ, ଆକାଶ ମଝିରେ ଥିବା ଭୂମିରେ ।'

ନାନାରତ୍ନଵିଚିତ୍ରେଷୁ ପତାକାବହୁଲେଷୁ ଚ। ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧେଷୁ ଵନୋପଵନଶୋଭିଷୁ ।। ୩୯.

'ନାନା ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ବହୁ ପତାକା ଲଗାଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉଥିବା, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବନରେ ଶୋଭିତ ମହଲମାନେ—'

ରାଜତେଷୁ ମହାନ୍ତେଷୁ ଶାତକୌମ୍ଭମଯେଷୁ ଚ। ସନ୍ଧ୍ଯାଭ୍ରସନ୍ନିକାଶେଷୁ କୈଲାସପ୍ରତିମେଷୁ ଚ ।। ୩୯.

'ଚାଁଦି ଓ ସୁନାରେ ତିଆରି ଉଚ୍ଚ ଓ ଭବ୍ୟ ମହଲ, ସଂଧ୍ୟା ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, କୈଳାସ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ମହଲମାନେ—'

ଇଷ୍ଟୈଃ ଶବ୍ଦାଦିଭିର୍ଭାଗୈର୍ଯେ ଭଵସ୍ଯାନୁସାରିଣଃ । ପ୍ରାସାଦଵର ପୁଷ୍ପେଷୁ ତେଷୁ ମୋଦନ୍ତି ସୁଵ୍ରତାଃ ।। ୩୯.

'ଯେମାନେ ଭବଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠି ଉତ୍ତମ ପୁଷ୍ପମୟ ମହଲରେ, ଇଚ୍ଛିତ ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ରହନ୍ତି, ହେ ସଦ୍‌ବ୍ରତମାନେ ।'

ବ୍ରହ୍ମଘୋଷୈରଵିରତାଃ କଥାଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଃ ଶୁଭାଃ । ଗୀତଵାଦିତ୍ରଘୋଷାଶ୍ଚ ସଂସ୍ତଵାଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୯.

ଏଠାରେ ଅବିରତ ବ୍ରହ୍ମନାଦ, ବିଭିନ୍ନ ଶୁଭ କଥା, ଗୀତ-ବାଦ୍ୟର ଶବ୍ଦ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରଶଂସାର ଶ୍ରୁତି ଗୁଞ୍ଜି ଉଠେ।

ସଂହତାଶ୍ଚୈଵମତୁଲା ନାନାଶ୍ରଯକୃତାସ୍ତଥା। ଏଵମାଦୀନି ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ତେଷାଂ ପ୍ରାସାଦମୂର୍ଦ୍ଧନି ।। ୩୯.

ଏପରି ଅପୂର୍ବ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରୁ ଆସିଥିବା ମହାସଭାମାନେ ସେମାନଙ୍କର ରାଜପ୍ରାସାଦର ଶିଖରରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ।

ସହସ୍ରପାଦଃ ପ୍ରାସାଦସ୍ତପନୀଯମଯଃ ଶୁଭଃ। ଅନୌପମ୍ଯୈର୍ଵରୈ ରତ୍ନୈଃ ସର୍ଵତଃ ପରିଭୂଷିତଃ ।। ୩୯.

ସେଇ ପ୍ରାସାଦ ହଜାର ଖମ୍ଭ ଥିବା, ସୁନାରେ ତିଆରି, ଚାରିପାଖରେ ଅପୂର୍ବ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ।

ସ୍ଫଟିକୈଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସଙ୍କାଶୈର୍ଵୈଢୂର୍ଯମଣିସମ୍ପ୍ରଭୈଃ। ବାଲସୂର୍ଯମଯୈଶ୍ଚାପି ସୌଵର୍ଣୈଶ୍ଚାଗ୍ନିସମ୍ପ୍ରଭୈଃ ।। ୩୯.

ସେଠି ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଭଳି ଜଳମଳ କରୁଥିବା ସ୍ଫଟିକ, ବୈଡୂର୍ୟ ମଣିର ଅଲୋକ, କିଶୋର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଶୁଣା ଏବଂ ଅଗ୍ନି ସମ ଚମକୁଥିବା ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ଚୁକ୍ରୁଶୁଋଷଯଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନୈମିଷେଯାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ। ଆପନ୍ନସଂଶଯାଶ୍ଚେମଂ ଵାକ୍ଯମୂଚୁଃ ସମୀରଣମ୍ ।। ୩୯.

ଏହି କଥା ଶୁଣି ନୈମିଷାରଣ୍ୟର ତପସ୍ବୀ ଋଷିମାନେ ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ି, ସମୀରଣଙ୍କୁ ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ।। କେ ତୁ ତତ୍ର ମହାତ୍ମାନୋ ଯେ ଭଵସ୍ଯାନୁସାରିଣଃ। ଅନୁଗ୍ରାହ୍ଯତମାଃ ସମ୍ଯକ୍ ପ୍ରମୋଦନ୍ତେ ପୁରୋତ୍ତମେ। ଋଷୀଣାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଯୁର୍ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୯.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: "ସେଠି କିଏ ସେହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭବଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସବୁଠାରୁ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ, ଏବଂ ସେଇ ପରମପୁରୀରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି?" ଋଷିମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସମୀରଣ କହିଲେ:

ଵାଯୁରୁଵାଚ।। ଶ୍ରୂଯତାଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଭକ୍ତିର୍ଯୈରନୁକଲ୍ପିତା। ହ୍ରୀମନ୍ତଃ ସୂର୍ଜିତା ଦାନ୍ତାଃ ଶୌର୍ଯଯୁକ୍ତା ହ୍ଯଲୋଲୁପାଃ ।। ୩୯.

ସମୀରଣ କହିଲେ: "ଶୁଣ, କେଉଁମାନେ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିଛନ୍ତି—ସେମାନେ ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିବା, ଶାନ୍ତ, ସୌର୍ଯ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ଲୋଭ ନଥିବା।"

ମଧ୍ଯାହାରାଶ୍ଚ ମାତ୍ରାଶ୍ଚ ହ୍ଯାତ୍ମାରାମା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ। ଜିତଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵା ମହୋତ୍ସାହାଃ ସୌମ୍ଯା ଵିଗତମତ୍ସରାଃ ।। ୩୯.

ସେମାନେ ମଧ୍ୟମ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ନିଜ ଭାଗ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦିତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ଅତି ଉତ୍ସାହୀ, ସାଧାରଣ ଏବଂ ଇର୍ଷ୍ୟା ଶୂନ୍ୟ।

ଭାଵସ୍ଥାଃ ସର୍ଵ୍ଵଭୂତାନାମଵ୍ଯାପାରା ଅନାକୁଲାଃ। କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ଵିଶୁଦ୍ଧେନାନ୍ତରାତ୍ମନା। ଅନନ୍ଯମନସୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରପନ୍ନା ଯେ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୩୯.

ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମଙ୍ଗଳରେ ନିଶ୍ଚଳ, କୌଣସି କ୍ଲେଶ ନାହିଁ, କାମ, ମନ, ବାଚନାରେ ପବିତ୍ର ହୃଦୟ ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଏକାଗ୍ର ମନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି।

ତୈର୍ଲବ୍ଧଂ ରୁଦ୍ରସାଲୋକ୍ଯଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ପଦମଵ୍ଯଯମ୍। ଭଵସ୍ଯ ରୂପସାଦୃଶ୍ଯଂ ନୀତାଶ୍ଚୈଵ ହ୍ଯନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୩୯.

ଏମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶାଶ୍ୱତ ଅବିନାଶୀ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଭବଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ରୂପକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ଵୈଶ୍ଵାନରମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ଵିଶ୍ଵରୂପାଃ କପର୍ଦ୍ଦିନଃ । ନୀଲକଣ୍ଠାଃ ସିତଗ୍ରୀଵାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରାସ୍ତ୍ରିଲୋଚନାଃ ।। ୩୯.

ସମସ୍ତେ ଅଗ୍ନିସମ ମୁଖ, ବିଶ୍ୱରୂପୀ, ଜଟାଧାରୀ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ଧଳା ଗଳା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଏବଂ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା।

ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରକୃତୋଽଣୀଷା ଜଟାମୁକୁଟଧାରିଣଃ । ସର୍ଵେ ଦଶଭୁଜା ଵୀରାଃ ପଦ୍ମାନ୍ତର ସୁଗନ୍ଧିନଃ ।। ୩୯.

ସେମାନେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଶୋଭିତ ଜଟାମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଦଶଭୁଜୀ, ବୀର, ହୃଦୟରେ ପଦ୍ମର ଗନ୍ଧ ଥିବା।

ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଙ୍କାଶାଃ ସର୍ଵେ ତେ ପୀତଵାସସଃ । ପିନାକପାଣଯଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ଶ୍ଵେତଗୋଵୃଷଵାହନାଃ ।। ୩୯.

ସମସ୍ତେ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଚମକୁଥିବା, ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ପିନାକ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏବଂ ଧଳା ବୃଷଭ ଉପରେ ଚଡ଼ିଥିବା।

ଶ୍ରିଯାନ୍ଵିତାଃ କୁଣ୍ଡଲିନୋ ମୁକ୍ତାହାରଵିଭୂଷିତାଃ। ତେଜସୋଽଭ୍ଯଧିକା ଦେଵୈଃ ସର୍ଵଜ୍ଞାଃ ସର୍ଵଦର୍ଶିନଃ ।। ୩୯.

ସେମାନେ ଶ୍ରୀୟୁକ୍ତ, କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା, ମୁକ୍ତାହାରରେ ଶୋଭିତ, ଦେବତାମାନେଠାରୁ ଅଧିକ ତେଜସ୍ବୀ, ସବୁଜଣା ଏବଂ ସବୁଦେଖିପାରିବା।

ଵିଭଜ୍ଯ ବହୁଧାତ୍ମାନଂ ଜରାମୃତ୍ଯୁଵିଵର୍ଜିତାଃ। କ୍ରୀଡନ୍ତେ ଵିଵିଧୈର୍ଭାଵୈର୍ଭୋଗାନ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଦୁର୍ଲଭାନ୍ ।। ୩୯.

ସେମାନେ ନିଜକୁ ବହୁ ରୂପରେ ବିଭାଜିତ କରି, ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଶୂନ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଖେଳନ୍ତି, ଦୁର୍ଲଭ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।

ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଗତଯଃ ସିଦ୍ଧାଃ ସିଦ୍ଧୈଶ୍ଚାନ୍ଯୌର୍ଵିବୋଧିତାଃ। ଏକାଦଶାନାଂ ରୁଦ୍ରାଣାଂ କୋଟ୍ଯୋଽନେକମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୩୯.

ଏହି ସିଦ୍ଧମାନେ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଚଳନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ପାଇଛନ୍ତି, ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ କୋଟି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଅଛନ୍ତି।

ଏଭିଃ ସହ ମହାତ୍ମା ହି ଦେଵଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ। ଭକ୍ତାନୁକମ୍ପୀ ଭଗଵାନ୍ମୋଦତେ ପାର୍ଵତୀପ୍ରିଯଃ ।। ୩୯.

ଏହି ସମସ୍ତ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଦେବଦେବ, ମହେଶ୍ୱର, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦୟା କରି, ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।

ନାହନ୍ତେଷାନ୍ତୁ ରୁଦ୍ରାଣାଂ ଭଵସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ। ନାନାତ୍ଵମନୁପଶ୍ଯାମି ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ଵଃ ।। ୩୯.

ଏହି ସମସ୍ତ ରୁଦ୍ରମାନେ କିମ୍ବା ମହାନ୍ ଭବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ମୁଁ ଦେଖେନି; ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ସତ୍ୟ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।