ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମନ୍ଵନ୍ତରାଣ୍ଯନେକାନି ଵ୍ଯଵର୍ତ୍ତନ୍ତ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଶ୍ରୂଯତାଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୩୯.

ଅନେକ ମନ୍ବନ୍ତର ପୁନଃପୁନଃ ବିତିଗଲା; ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବତାଙ୍କର ଆଗାମୀ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ।

ଵ୍ଯାଘ୍ରାଶ୍ଚୈଵାନୁଗାସ୍ତତ୍ର କାଞ୍ଚନାଭାସ୍ତରସ୍ଵିନଃ। ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଚାରିଣଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଵଯଂ ଦେଵେନ ନିର୍ମ୍ମିତାଃ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ବାଘମାନେ, ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି।

ମୃତ୍ଯୋର୍ମୃତ୍ଯୁସମାସ୍ତେ ତୁ ଯମଦର୍ପାପହାରିଣଃ । ଵିଭୂତିମପ୍ଯସଂଖ୍ଯେଯାଂ କୋ ନ ଖଲ୍ଵଭିଧାସ୍ଯତେ ।। ୩୯.

ସେ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ, ଯମଙ୍କ ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା; ତାଙ୍କର ଅସଂଖ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ କିଏ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ?

ଅତଃପରମିଦଂ ଭୂଯୋ ଭଵେନାଦ୍ଭୁତମୁତ୍ତମମ୍। ଭୂତାନାମନୁକଂପାର୍ଥଂ ଯତ୍କୃତଂ ତନ୍ନିବୋଧତ ।। ୩୯.

ଏହା ପରେ, ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଘଟିଥିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦୟା କରି କରାଯାଇଥିଲା । ସେ କଥାକୁ ଏବେ ଶୁଣ ।

ମନ୍ଦରାଦିପ୍ରକାଶାନାଂ ବଲେନାପ୍ରତିମୌଜସାମ୍। ହାରକୁନ୍ଦେନ୍ଦୁଵର୍ଣାନାଂ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଵନନିନାଦିନାମ୍ ।। ୩୯.

ମନ୍ଦର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ହାର, କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଥିବା, ମେଘ ଭଳି ଗର୍ଜନା କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା—

ଚୂଡାମଣିଧରାଣାଂ ଵୈ ମେଘସନ୍ନିଭଵାସସାମ୍। ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଙ୍କିତଵଜ୍ରାଣାମଙ୍ଗୁଲୀଶୂଲପାଣିନାମ୍ ।। ୩୯.

ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା, ମେଘ ସଦୃଶ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଓ ବଜ୍ର ଚିହ୍ନ ଥିବା, ଆଙ୍ଗୁଠି ଓ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଥିବା—

ଏଵଂ ଦିଶାନାଂ ଦେଵାନାଂ ରୂପେଣୋତ୍ତମଶାଲିନାମ୍। ତସ୍ଯ ପ୍ରାସାଦମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ତମ୍ଭେଷୂତ୍ତମଶୋଭିଷୁ ।। ୩୯.

ଏଭଳି ଦିଗ୍‌ର ଦେବତାମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପରେ, ସେ ମହାନ ମହଲର ଉତ୍ତମ ସ୍ତମ୍ଭମାନେ ଉପରେ ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ ।

ସଂଯତାଗ୍ନିମଯୀଭିସ୍ତୁ ଶ୍ରୃଙ୍ଖଲାଭିଃ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ମାଯାସହସ୍ରଂ ସିଂହାନାଂ ସୁଖଂ ତତ୍ର ନିଵାସିନାମ୍ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ, ଅଗ୍ନିରେ ତିଆରି ଶୃଙ୍ଖଳା ଦ୍ୱାରା ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଇଥିବା, ଏବଂ ସୁଖରେ ବସୁଥିବା ହଜାର ହଜାର ସିଂହ ଥିଲେ ।

ସ୍ତମ୍ଭେଽପ୍ଯପାସୃତାଷଷ୍ଟଂ(?) ତ୍ର୍ଯମ୍ବକସ୍ଯ ନିଵେଶନେ। ଅଥ ତତ୍ପ୍ରତିସଂପୂଜ୍ଯ ଵାଯୋର୍ଵାକ୍ଯଂ ସୁଵିସ୍ମିତାଃ। ଋଷଯଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷନ୍ତ ନୈମିଷେଯାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ ।। ୩୯.

ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ନିବାସରେ, ସ୍ତମ୍ଭ ଉପରେ ଛଅଟିଏ ସିଂହ ପୃଥକ୍ ରଖାଯାଇଥିଲା; ତାପରେ, ସେଥିରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ନୈମିଷାରଣ୍ୟର ଋଷିମାନେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ବାୟୁଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ ।

ଭଗଵନ୍ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପ୍ରାଣ ସର୍ଵତ୍ରଗ ପ୍ରଭୋ। କେ ତେ ସିଂହମହାଭୂତାଃ କ୍ଵ ତେ ଜାତାଃ କିମାତ୍ମକାଃ ।। ୩୯.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଜୀବନ, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ସେ ସମସ୍ତ ସିଂହ ମହାଶକ୍ତିମାନ କିଏ? ସେମାନେ କେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ କଣ?

ସିଂହାଃ କେନାପରାଧେନ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା। ଵୈଶ୍ଵାନରମଯୈଃ ପାଶୈଃ ସଂରୁଦ୍ଧାସ୍ତୁ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ ।। ୩୯.

ସେ ସିଂହମାନେ କେଉଁ ଦୋଷରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଦ୍ୱାରା, ଅଗ୍ନିରେ ତିଆରି ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଶୃଙ୍ଖଳା ଦ୍ୱାରା ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ବାନ୍ଧି ଦିଅଯାଇଥିଲେ?

ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଯୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ଜଗାଦ ହ । ଯଦ୍ଵୈ ସହସ୍ରଂ ସିଂହାନାମୀଶ୍ଵରେଣ ମହାତ୍ମନା। ଵ୍ଯପନୀଯ ସ୍ଵକାଦ୍ଦେହାତ୍କ୍ରୋଧାସ୍ତେ ସିଂହଵିଗ୍ରହାଃ ।। ୩୯.

ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ବାୟୁ କହିଲେ: 'ସେ ହଜାର ସିଂହ, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ, ନିଜ ଦେହରୁ ବାହାର କରାଯାଇ, ସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ।'

ଭୂତାନାମଭଯଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପୁରାବଦ୍ଧାଗ୍ନିବନ୍ଧନେ। ଯଜ୍ଞଭାଗନିମିତ୍ତଂ ଚ ଈଶ୍ଵରସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ତଦା ।। ୩୯.

'ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନିରାପଦ କରି, ପୂର୍ବେ ସେମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ତିଆରି ଶୃଙ୍ଖଳା ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ଦିଅଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ପାଇଁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହା ହୋଇଥିଲା ।'

ତେଷାଂ ଵିଧାନମୁକ୍ତେନ ସିଂହେନୈକେନ ଲୀଲଯା। ଦେଵ୍ଯା ମନ୍ଯୁଂ କୃତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ହତୋ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ସ କ୍ରତୁଃ ।। ୩୯.

'ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଏକ ସିଂହ ଖେଳ କରି, ଦେବୀଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଜାଣି, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଇଥିଲା ।'

ନିଃସୃତା ଚ ମହାଦେଵ୍ଯା ମହାକାଲୀ ମହେଶ୍ଵରୀ। ଆତ୍ମନଃ କର୍ମ୍ମସାକ୍ଷିଣ୍ଯା ଭୂତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ତଦାନୁଗୈଃ ।। ୩୯.

'ସେଥିରୁ ମହାଦେବୀ ମହାକାଳୀ ମହେଶ୍ୱରୀ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ, ନିଜ ଅନୁଚର ସହିତ ପ୍ରକଟ ହେଉଥିଲେ ।'

ସ ଏଷ ଭଗଵାନ୍କ୍ରୋଧୋ ରୁଦ୍ରାଵାସକୃତାଲଯଃ। ଵୀରଭଦ୍ରୋଽପ୍ରମେଯାତ୍ମା ଦେଵ୍ଯା ମନ୍ଯୁପ୍ରମାର୍ଜ୍ଜନଃ ।। ୩୯.

'ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ସେ ପବିତ୍ର କ୍ରୋଧ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସ, ଅପରିମାପ୍ୟ ବୀରଭଦ୍ର, ଦେବୀଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ ଶାନ୍ତ କରିଥିବା ।'

ତସ୍ଯ ଵେଶ୍ମ ସୁରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵଗୁହ୍ଯତମସ୍ଯ ଵୈ। ସନ୍ନିଵେଶସ୍ତ୍ଵନୌପମ୍ଯୋ ମଯା ଵଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତଃ ।। ୩୯.

'ସେ ସର୍ବଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗୁପ୍ତତମ ନିବାସ, ତାହାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କେତେ ଅପୂର୍ବ, ମୁଁ ତୁମମାନେଂକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିଦେଲି ।'

ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯେ ତତ୍ର ପ୍ରତି ଵାସିନଃ। ରମ୍ଯେ ପୁରଵରଶ୍ରେଷ୍ଠେ ତସ୍ମିନ୍ଵୈହାଯଭୂମିଷୁ ।। ୩୯.

'ଏବେ ମୁଁ କହିବି, ସେଠାରେ କିଏ କିଏ ବସୁଛନ୍ତି, ସେ ସୁନ୍ଦର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୀରେ, ଆକାଶ ମଝିରେ ଥିବା ଭୂମିରେ ।'

ନାନାରତ୍ନଵିଚିତ୍ରେଷୁ ପତାକାବହୁଲେଷୁ ଚ। ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧେଷୁ ଵନୋପଵନଶୋଭିଷୁ ।। ୩୯.

'ନାନା ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ବହୁ ପତାକା ଲଗାଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉଥିବା, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବନରେ ଶୋଭିତ ମହଲମାନେ—'

ରାଜତେଷୁ ମହାନ୍ତେଷୁ ଶାତକୌମ୍ଭମଯେଷୁ ଚ। ସନ୍ଧ୍ଯାଭ୍ରସନ୍ନିକାଶେଷୁ କୈଲାସପ୍ରତିମେଷୁ ଚ ।। ୩୯.

'ଚାଁଦି ଓ ସୁନାରେ ତିଆରି ଉଚ୍ଚ ଓ ଭବ୍ୟ ମହଲ, ସଂଧ୍ୟା ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, କୈଳାସ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ମହଲମାନେ—'

ଇଷ୍ଟୈଃ ଶବ୍ଦାଦିଭିର୍ଭାଗୈର୍ଯେ ଭଵସ୍ଯାନୁସାରିଣଃ । ପ୍ରାସାଦଵର ପୁଷ୍ପେଷୁ ତେଷୁ ମୋଦନ୍ତି ସୁଵ୍ରତାଃ ।। ୩୯.

'ଯେମାନେ ଭବଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠି ଉତ୍ତମ ପୁଷ୍ପମୟ ମହଲରେ, ଇଚ୍ଛିତ ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ରହନ୍ତି, ହେ ସଦ୍‌ବ୍ରତମାନେ ।'

ବ୍ରହ୍ମଘୋଷୈରଵିରତାଃ କଥାଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଃ ଶୁଭାଃ । ଗୀତଵାଦିତ୍ରଘୋଷାଶ୍ଚ ସଂସ୍ତଵାଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୯.

ଏଠାରେ ଅବିରତ ବ୍ରହ୍ମନାଦ, ବିଭିନ୍ନ ଶୁଭ କଥା, ଗୀତ-ବାଦ୍ୟର ଶବ୍ଦ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରଶଂସାର ଶ୍ରୁତି ଗୁଞ୍ଜି ଉଠେ।

ସଂହତାଶ୍ଚୈଵମତୁଲା ନାନାଶ୍ରଯକୃତାସ୍ତଥା। ଏଵମାଦୀନି ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ତେଷାଂ ପ୍ରାସାଦମୂର୍ଦ୍ଧନି ।। ୩୯.

ଏପରି ଅପୂର୍ବ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରୁ ଆସିଥିବା ମହାସଭାମାନେ ସେମାନଙ୍କର ରାଜପ୍ରାସାଦର ଶିଖରରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ।

ସହସ୍ରପାଦଃ ପ୍ରାସାଦସ୍ତପନୀଯମଯଃ ଶୁଭଃ। ଅନୌପମ୍ଯୈର୍ଵରୈ ରତ୍ନୈଃ ସର୍ଵତଃ ପରିଭୂଷିତଃ ।। ୩୯.

ସେଇ ପ୍ରାସାଦ ହଜାର ଖମ୍ଭ ଥିବା, ସୁନାରେ ତିଆରି, ଚାରିପାଖରେ ଅପୂର୍ବ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ।

ସ୍ଫଟିକୈଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସଙ୍କାଶୈର୍ଵୈଢୂର୍ଯମଣିସମ୍ପ୍ରଭୈଃ। ବାଲସୂର୍ଯମଯୈଶ୍ଚାପି ସୌଵର୍ଣୈଶ୍ଚାଗ୍ନିସମ୍ପ୍ରଭୈଃ ।। ୩୯.

ସେଠି ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଭଳି ଜଳମଳ କରୁଥିବା ସ୍ଫଟିକ, ବୈଡୂର୍ୟ ମଣିର ଅଲୋକ, କିଶୋର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଶୁଣା ଏବଂ ଅଗ୍ନି ସମ ଚମକୁଥିବା ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ଚୁକ୍ରୁଶୁଋଷଯଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନୈମିଷେଯାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ। ଆପନ୍ନସଂଶଯାଶ୍ଚେମଂ ଵାକ୍ଯମୂଚୁଃ ସମୀରଣମ୍ ।। ୩୯.

ଏହି କଥା ଶୁଣି ନୈମିଷାରଣ୍ୟର ତପସ୍ବୀ ଋଷିମାନେ ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ି, ସମୀରଣଙ୍କୁ ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ।। କେ ତୁ ତତ୍ର ମହାତ୍ମାନୋ ଯେ ଭଵସ୍ଯାନୁସାରିଣଃ। ଅନୁଗ୍ରାହ୍ଯତମାଃ ସମ୍ଯକ୍ ପ୍ରମୋଦନ୍ତେ ପୁରୋତ୍ତମେ। ଋଷୀଣାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଯୁର୍ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୯.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: "ସେଠି କିଏ ସେହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭବଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସବୁଠାରୁ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ, ଏବଂ ସେଇ ପରମପୁରୀରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି?" ଋଷିମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସମୀରଣ କହିଲେ:

ଵାଯୁରୁଵାଚ।। ଶ୍ରୂଯତାଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଭକ୍ତିର୍ଯୈରନୁକଲ୍ପିତା। ହ୍ରୀମନ୍ତଃ ସୂର୍ଜିତା ଦାନ୍ତାଃ ଶୌର୍ଯଯୁକ୍ତା ହ୍ଯଲୋଲୁପାଃ ।। ୩୯.

ସମୀରଣ କହିଲେ: "ଶୁଣ, କେଉଁମାନେ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିଛନ୍ତି—ସେମାନେ ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିବା, ଶାନ୍ତ, ସୌର୍ଯ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ଲୋଭ ନଥିବା।"

ମଧ୍ଯାହାରାଶ୍ଚ ମାତ୍ରାଶ୍ଚ ହ୍ଯାତ୍ମାରାମା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ। ଜିତଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵା ମହୋତ୍ସାହାଃ ସୌମ୍ଯା ଵିଗତମତ୍ସରାଃ ।। ୩୯.

ସେମାନେ ମଧ୍ୟମ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ନିଜ ଭାଗ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦିତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ଅତି ଉତ୍ସାହୀ, ସାଧାରଣ ଏବଂ ଇର୍ଷ୍ୟା ଶୂନ୍ୟ।