ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଚାମୀକରମଯୀଭିସ୍ତୁ ପତାକାଭିସ୍ତଥା ପୁରମ୍ । ଏଵଂ ପ୍ରାସାଦରାଜୋଽସୌ ଭୂମିକାଭିର୍ଵିରାଜତେ ।। ୩୯.

ସେ ସହର ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାର ପତାକାରେ ମଧ୍ୟ ସଜିଛି; ଏଭଳି ଏହି ଅନେକ ତଳର ରାଜପ୍ରାସାଦ ଚମକୁଛି।

ଵସନ୍ତପ୍ରତିମା ଯତ୍ର ତ୍ର୍ଯମ୍ବକସ୍ଯ ନିଵେଶନେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ଵପୁର୍ମ୍ମାଯା କୀର୍ତ୍ତିଃ ଶୋଭା ସରସ୍ଵତୀ ।। ୩୯.

ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ନିବାସରେ ବସନ୍ତ ରୂପ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶ୍ରୀ, ସୁନ୍ଦରତା, ମାୟା, କୀର୍ତି, ଶୋଭା ଓ ସରସ୍ବତୀ ବସିଛନ୍ତି।

ଦେଵ୍ଯା ଵୈ ସହିତା ହ୍ଯେତା ରୂପଗନ୍ଧସମନ୍ଵିତାଃ। ନିତ୍ଯା ହ୍ଯପରିସଙ୍ଖ୍ଯାତାଃ ପରସ୍ପରଗୁଣାଶ୍ରଯାଃ । ଭୂଷଣଂ ସର୍ଵରତ୍ନାନାଂ ଯୋନ୍ଯଃ କାନ୍ତିଵିଲାସଯୋଃ ।। ୩୯.

ଦେବୀ ସହିତ ଏମାନେ ସବୁ ରୂପ ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ଓ ନିତ୍ୟ, ପରସ୍ପର ଗୁଣରେ ଆଶ୍ରିତ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନର ଭୂଷଣ, ଏକାଏକା ଅନ୍ୟଜନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା।

କୋଟିଶତଂ ମହାଭାଗା ଵିଭଜ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା। ଭଗଵନ୍ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ପ୍ରତିମୋଦନ୍ତ୍ଯତନ୍ଦ୍ରିତାଃ। ।। ୩୯.

କୋଟି ଶତ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ଏମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଜକୁ ବିଭାଜିତ କରି, ମହାତ୍ମା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅବିରତ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛନ୍ତି।

ତାସାଂ ସହସ୍ରଶଶ୍ଚାନ୍ଯାଃ ପୃଷ୍ଠତଃ ପରିଚାରିକାଃ। ରୂପିଣ୍ଯଶ୍ଚ ଶ୍ରିଯା ଯୁକ୍ତାଃ ସର୍ଵାଃ କମଲଲୋଚନାଃ ।। ୩୯.

ତାଙ୍କ ପଛରେ ହଜାର ହଜାର ପରିଚାରିକା ରହିଛନ୍ତି, ସବୁ ରୂପରେ ସୁନ୍ଦର, ଶ୍ରୀରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଅପରାଜିତ କମଳର ପରି।

ଲୀଲାଵିଲାସସଂଯୁକ୍ତୈର୍ଭାଵୈରତିମନୋହରୈଃ। ଗଣୈସ୍ତାଃ ସହ ମୋଦନ୍ତେ ଶୈଲାଭୈଃ ପାଵକୋପମୈଃ ।। ୩୯.

ଖେଳା ଓ ଆକର୍ଷକ ଭାବରେ ଏମାନେ ପାହାଡ଼ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଦଳ ସହିତ ଏକାଠି ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି।

କୁବ୍ଜା କାମନିକାମୈଶ୍ଚ ଵରଗାତ୍ରା ହଯାନନାଃ । ପୁଣ୍ଡ୍ରାଶ୍ଚ ଵିକଟାଶ୍ଚୈଵ କରଲାଶ୍ଚିପିଟାନନାଃ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ କୁଞ୍ଚିତ ପିଠ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚାହିଦା ଥିବା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଙ୍ଗ, ଘୋଡ଼ା ମୁହଁ, ଠିଆ, ବିକଟ, ବଡ଼ ହାତ, ଚିପିଟା ମୁହଁ ଥିବା ଜନନୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ଲମ୍ବୋଦରା ହ୍ରସ୍ଵଭୁଜା ଵିନେତ୍ରା ହ୍ରସ୍ଵପାଦିକାଃ। ମୃଗେନ୍ଦ୍ରଵଦନାଶ୍ଚାନ୍ଯା ଗଜଵକ୍ରୋଦରାସ୍ତଥା ।। ୩୯.

କିଛି ଲମ୍ବା ଉଦର, ଛୋଟ ହାତ, ଏକ ଚକ୍ଷୁ, ଛୋଟ ପାଦ ଥିବା; ଅନ୍ୟମାନେ ସିଂହ ମୁହଁ, ଗଜ ଶୁଣ୍ଡି ଓ ଉଦର ଥିବା।

ଗଜାନନାସ୍ତଥୈଵାନ୍ଯାଃ ସିଂହ ଵ୍ଯାଘ୍ରାନନାସ୍ତଥା। ଲୋହିତାକ୍ଷା ମହାସ୍ତନ୍ଯଃ ସୁଭଗାଶ୍ଚାରୁଲୋଚନାଃ ।। ୩୯.

ଅନ୍ୟମାନେ ଗଜ ମୁହଁ, ସିଂହ ଓ ବାଘ ମୁହଁ, ଲାଲ ଆଖି, ବଡ଼ ଅଂତ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା।

ହ୍ରସ୍ଵକୁଞ୍ଚିତକେଶାଶ୍ଚ ସୁନ୍ଦର୍ଯ୍ଯଶ୍ଚାରୁଲୋଚନାଃ। ଅନ୍ଯାଶ୍ଚ କାମରୂପିଣ୍ଯୋ ନାନାଵେଷଧରାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ।। ୩୯.

କିଛି ଛୋଟ ଓ କୁଞ୍ଚିତ କେଶ, କିଛି ସୁନ୍ଦର ଓ ଆକର୍ଷକ ଆଖି; ଅନ୍ୟମାନେ ଅନେକ ରୂପ ଧରିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଜନନୀମାନେ।

ଅଭ୍ଯନ୍ତରପରିସ୍କନ୍ଧା ଦେଵାଵାସଗୃହୋଚିତାଃ। ରରାମ ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ର ଦଶବାହୁର୍ମହେଶ୍ଵରଃ ।। ୩୯.

ଦେବମାନେ ରହୁଥିବା ଗୃହ ପାଇଁ ଯଥାଯଥିକ ଅନ୍ତର୍ଗୃହରେ, ଦଶବାହୁ ମହେଶ୍ୱର ତାଁଠାରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ।

ନନ୍ଦିନା ଚ ଗଣୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଵିଶ୍ଵରୂପୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ। ତଥା ରୁଦ୍ରଗଣୈଶ୍ଚାପି ତୁଲ୍ଯୌଦାର୍ଯ୍ଯପରାକ୍ରମୈଃ ।। ୩୯.

ନନ୍ଦି ଓ ଦଳମାନେ ସହିତ, ବିଶ୍ୱରୂପ ଓ ମହାତ୍ମା ଦଳ, ଏବଂ ରୁଦ୍ର ଦଳମାନେ ସମାନ ଉଦାରତା ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ।

ପାଵକାତ୍ମଜସଙ୍କାଶୈର୍ଯୂପଦଂଷ୍ଟ୍ରୋତ୍କଟାନନୈଃ। ଵନ୍ଦ୍ଯମାନୋ ଵିମାନଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯମାନଶ୍ଚ ତତ୍ପରୈଃ ।। ୩୯.

ଅଗ୍ନିର ପୁତ୍ରମାନେ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଓ ତୀବ୍ର ଦାନ୍ତ ଥିବା, ଏହି ଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କୁ ମନ୍ଦିର ଓ ଉଡ଼ନ୍ତା ରଥରେ ଆଦର ଓ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।

ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମାଂ ମାଲାଂ ଜିଘ୍ରମାଣୋରସି ସ୍ଥିତାନ୍ । ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲଶ୍ଯାମଂ ପୃଥୁତାମ୍ରାଯତେକ୍ଷଣମ୍ ।। ୩୯.

ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲର ମାଳା ଚେଷ୍ଟରେ ରଖି ଶୁଘି, ନୀଳ ଉତ୍ପଳ ପତ୍ର ପରି କଳା ଚମ, ଏବଂ ବଡ଼ ତାମ୍ର ଓ ବିସ୍ତୃତ ଆଖି।

ଈଷତ୍କରାଲ୍ଲମ୍ବୋଷ୍ଠଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଗଣାଞଚିତମ୍। ଷଡୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵନେତ୍ରଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଂ ରୁଚିରଞ୍ଚୀରଵାସସମ୍ ।। ୩୯.

ସାଉଁ ଉଠା ହାତ, ମୋଟ ଓଠ, ତୀବ୍ର ଦାନ୍ତ, ଦଳରେ ଘିରିଥିବା, ଉପରେ ଛଅ ଆଖି, ଦେଖିବାକୁ କଷ୍ଟ, ଚମକୁଥିବା ଚିର ଛାଲର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା।

ଆହଵେଷ୍ଵପରିକ୍ଲିଷ୍ଟଂ ଦେଵାନାମରିନାଶନମ୍। ବାହୁନା ବାହୁମାଵେଶ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସଵ୍ଯେଽନ୍ତରେ ସ୍ଥିତମ୍ ।। ୩୯.

ସମରରେ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ସେ, ତାଙ୍କର ବାହୁକୁ ଅନ୍ୟ ବାହୁରେ ଲପେଟି, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।

ରରାଜାପଦିଶନ୍ତସ୍ଯ ଵାମାଗ୍ରକରଗୋଚରମ୍। ମହାଭୈରଵନିର୍ଘୋଷଂ ବଲେନାପ୍ରତିମୌଜସମ୍। ଦଶଵର୍ଣଧନୁଶ୍ଚୈଵ ଵିଚିତ୍ରଂ ଶୋଭତେଽଧିକମ୍ ।। ୩୯.

ତାଙ୍କର ବାମ ହାତର ସାମ୍ନାରେ ଦିଗ ଦେଖାଉଥିବା ସେ, ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ଓ ଅପରିମିତ ପ୍ରଭାବ ସହିତ, ଦଶ ହାତ ଲମ୍ବା ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି, ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିଲେ, ଯାହା ଅତି ଚମକିଥିଲା।

ତ୍ରିଶୂଲଂ ଵିଦ୍ଯୁତାଭାସମମୋଘଂ ଶତ୍ରୁନାଶନମ୍। ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନଂ ଵପୁଷା ପରମଂ ତତ୍ତ୍ଵିଷା ଯୁତମ୍ ।। ୩୯.

ତାଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ଅପରାଜୟ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ, ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତେଜ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା।

ଅସିଶ୍ଚୈଵୌଜସାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶୀତରଶ୍ମିଃ ଶଶୀ ତଥା। ତେଜସା ଵପୁଷା କାନ୍ତ୍ଯା ଦେଵେଶସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଶୁଶୁଭେଽଭ୍ଯଧିକଂ ତତ୍ର ଵେଦ୍ଯାମଗ୍ନିଶିଖା ଇଵ ।। ୩୯.

ତାଙ୍କର ତଳୱାର, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଶୀତଳ କିରଣମୟ, ତେଜ, ରୂପ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମହାନ୍ ନାୟକଙ୍କର ଏହି ଅସ୍ତ୍ର, ବେଦୀ ଉପରେ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଭଳି ଅତ୍ୟଧିକ ଚମକୁଥିଲା।

ସ୍ଥିତଃ ପୁରସ୍ତାଦ୍ଦେଵସ୍ଯ ଶାତକୌମ୍ଭମଯୋ ମହାନ୍। ଶୁଶୁଭେ ରୁଚିରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସୋଦକଃ ସକମଣ୍ଡଲୁଃ ।। ୩୯.

ଦେବତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ବଡ଼, ସୁନ୍ଦର ଓ ମହିମାମୟ ସୁନାର ଘଡ଼ା ରହିଥିଲା, ଯାହା ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ସହିତ ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା।

ଅସିମାଵେଶ୍ଯ ଚାଙ୍ଗେଷୁ ପାଣ୍ଡୁରାମ୍ବର ଧାରିଣୀ। ଉରଶ୍ଛଦେନ ମହତା ମୌକ୍ତିକେନ ଵିରାଜିତା। ଚତୁର୍ଭୁଜା ମହାଭାଗା ଵିଜଯା ଲୋକସମ୍ମତା ।। ୩୯.

ଧଳା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ବଡ଼ ମୁକ୍ତାରେ ମୁଡ଼ିଥିବା ଚେଷ୍ଟକବଚ ଧାରଣ କରି, ତଳୱାରକୁ ଅଙ୍ଗରେ ରଖି, ଚାରିହାତିଆ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭାଗ୍ୟଶାଳି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ମୃତି ଓ ସମ୍ମାନିତ ବିଜୟା ତାଁଠାରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।

ଦେଵ୍ଯା ଆଦ୍ଯଃ ପ୍ରତୀହାରୀ ଶ୍ରୀରିଵାପ୍ରତିମା ପରା। ଵିଭ୍ରାଜତୀ ସ୍ଥିତା ଚୈଵ କୃତ୍ଵା ଦେଵସ୍ଯ ଚାଞ୍ଜଲିମ୍ ।। ୩୯.

ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ସେବିକା, ଶ୍ରୀ ଭଳି ଅପୂର୍ବ ଶୋଭାମୟ, ତାଙ୍କର ହାତ ଜୋଡି ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେଠାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।

ତସ୍ଯାଃ ପୃଷ୍ଠାନୁଗାଶ୍ଚାନ୍ଯାଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋଽପ୍ସରୋଗଣାନ୍ଵିତାଃ। ତାଃ ଖଲ୍ଵଭିନଵୈଃ କାନ୍ତୈରୁପତିଷ୍ଠନ୍ତି ଶଙ୍କରମ୍ ।। ୩୯.

ତାଙ୍କ ପଛରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାରୀମାନେ, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହିତ, ଚାଲି ଆସୁଥିଲେ; ସେମାନେ ନୂତନ ରୂପରେ ଶୋଭିତ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।

ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନା ଵାଦିତ୍ରୈ ରୁପବୃଂହିତାଃ। ଉପଗାଯନ୍ତି ଦେଵେଶଂ ଗଣା ଗନ୍ଧର୍ଵଯୋନଯଃ ।। ୩୯.

ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ, ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଓ ରୂପରେ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ମିଶି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।

ଅଭ୍ଯୁନ୍ନତୋ ମହୋରସ୍କଃ ଶରନ୍ମେଘସମଦ୍ଯୁତିଃ। ଶୋଭତେ ନନ୍ଦମାନଶ୍ଚ ଗୋପତିସ୍ତସ୍ଯ ଵେଶ୍ମନି ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ଏକ ଗୋପାଳ, ବିଶାଳ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଓ ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ନିଜ ଘରେ ଆନନ୍ଦିତ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।

ସ୍କନ୍ଦଶ୍ଚ ସପରୀଵାରଃ ପୁତ୍ରୋଽସ୍ଯାମିତଵୀର୍ଯ୍ଯଵାନ୍। ରକ୍ତାମ୍ବରଧରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଵରାମ୍ବୁଜଦଲେକ୍ଷଣଃ ।। ୩୯.

ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସାଥୀମାନେ ସହିତ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।

ତସ୍ଯ ଶାଖୋ ଵିଶାଖଶ୍ଚ ନୈଗମେଯଶ୍ଚ ଚାଷ୍ଟଵାନ୍। ଵ୍ଯପେତଵ୍ଯସନାକ୍ରୂରାଃ ପ୍ରଜାନାଂ ପାଲନେ ରତାଃ ।। ୩୯.

ତାଙ୍କର ଶାଖା — ବିଶାଖ ଓ ନୈଗମେୟ — ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଦୁଷ୍କୃତି ଓ କଠୋରତାରୁ ଦୂର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଲାଗିଥିବା।

ତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯଃ ଶୋଭତେ ଶିଖିଵାହନଃ । ଵ୍ଯାଲକ୍ରୀଡନକୈସ୍ତତ୍ର କ୍ରୀଡତେ ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖଃ ।। ୩୯.

ସେମାନଙ୍କ ସହିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୟୂରବାହନ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ; ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ମୁଖ ଥିବା ସେ, ସାପ ଆକୃତିର ଖେଳନା ସହିତ ଖେଳୁଥିଲେ।

ଯେ ନୃପା ଵିଭୁଧେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ କାଞ୍ଚନସ୍ଯ ପ୍ରଦାଯିନଃ। ଯେ ଚ ସ୍ଵାଯତନା ଵିପ୍ରା ଗୃହସ୍ଥା ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ ।। ୩୯.

ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକଙ୍କୁ ସୁନା ଦାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ନିଜ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସେମାନେ—